فکر می کنم همه شما مستند ادواردو آنیلی را دیده باشید. این از همان فیلم هایی است که اگر نبینید نصف عمرتان فناست. این فیلم در زمان ساخته شدن و بیشتر پخش آن موجب ایجاد مسائلی بین ایران و ایتالیا شد.

سياوش سرمدي، مستندساز و سازنده فيلم مستند شهيد « ادواردو آنيلي» در گفت‌وگو با خبرنگار سياسي خبرگزاري فارس درباره محدوديت‌هاي داخلي و خارجي موجود براي فعاليت خبرنگاران ايراني در خارج از كشور و در عوض، آزادي بيش از حد و بدون قاعده فعاليت خبرنگاران خارجي در ايران گفت:ما قبل از اينكه به نحوه برخورد خارجي‌ها و به عنوان مثال كشورهاي اروپايي با خبرنگاران ايراني و محدوديت‌هايي كه براي فعاليت آنها ايجاد مي‌كنند، بپردازيم؛ بايد اين مسئله را روشن كنيم كه وقتي براي يك خبرنگار ايراني در خارج از كشور مشكلي پيش مي‌آيد، در چه فرايندي بايد از طرف كشورمان پيگيري شود و چه نهادي مسئول رفع اين مشكل است و بايد مشخص شود كه وزارت امور خارجه ما صرفاً متولي امور خبرنگاران خارجي است يا ابتدا در قبال خبرنگاران داخلي هم مسئوليت دارد.
سرمدي در ادامه به وقايع پيش آمده در جريان سفر خود به ايتاليا براي ساخت فيلم ادواردو اشاره كرد و افزود: برخوردي كه وزارت خارجه وقت ايران با ما داشت ،بدتر از برخوردي بود كه ايتاليايي‌ها با ما داشتند و شما وقتي اين را مقايسه مي‌كنيد با وضعيت مجله اكونوميست كه مطلبي توهين آميز عليه حضرت امام راحل چاپ كرده و باز هم خبرنگارانش با عزت و احترام به ايران مي‌آيند و مي‌روند، متوجه وجود يك آپارتايد در اين عرصه مي‌شويد.
وي در تشريح وقايعي كه در جريان اين سفر براي او پيش آمد، اظهار داشت: وزارت امور خارجه خودمان از ابتدا با سوژه اين فيلم مخالف بود و به صورت غير رسمي به ما اعلام كردند كه قيد ساخت اين فيلم را بزنيد. وزارت خارجه‌اي‌ها معمولاً عادت ندارند دليل كارها و برخوردهايشان را توضيح بدهند و ما موظف هستيم فقط به حرف آنها گوش كنيم، ولي البته ما به حرف آنها گوش نكرديم.
اين مستندساز با بيان اينكه ما با طرح يك سوژه ديگر از وزارت خارجه و سفارت ايتاليا مجوز سفر را گرفتيم، تصريح كرد: در ايتاليا هم اين برخورد‌ها از طرف مسئولان خودي با ما ادامه داشت و به عنوان مثال سفير ما در واتيكان اصرار شديدي مي‌كرد كه ما اين فيلم را نسازيم و توجيه آنها هم اين بود كه فيلم «فاطيما» كه قبلاً ساخته شده بود، هنوز محل اختلاف ما با واتيكان است و آنها هنوز روي آن حساسيت داشته و ما را اذيت مي‌كنند و فيلم ادواردو نيز همين گونه است و بعد از آن هم سعي مي‌كردند به نوعي براي ما توجيه كنند كه ادواردو اصلاً اينگونه كه شما مي‌گوييد، نبوده است؛ در حالي كه عملاً شناختي از او نداشتند.
سرمدي اضافه كرد: ما به اين مسائل نيز توجهي نكرديم، چرا كه فكر مي‌كرديم در اين موضوع مي‌شود كار كرد و توجيه آن موقع من به وزارت خارجه اين بود كه به آنها مي‌گفتيم شما با ساخت اين فيلم مخالفت نكنيد، بلكه در مورد پخش آن نظر دهيد ؛چون ساخت فيلم مشكلي را ايجاد نمي‌كند؛ بلكه پخش فيلم است كه احياناً موجب ايجاد مشكل خواهد شد ؛كما اينكه وزارت امور خارجه مي‌تواند از موضوع پخش اين فيلم به عنوان يك ابزار ديپلماتيك استفاده كند.
وي با اشاره به اينكه وقتي قرار بود وزير امور خارجه ايتاليا در تجمع صهيونيست‌ها مقابل سفارت ايران در آن كشور شركت كند، وزارت امور خارجه ما از حركت دانشجوياني كه با هدف روشن شدن سرنوشت پرونده ادواردو در مقابل سفارت ايتاليا در تهران تجمع كرده بودند، حمايت كرده و از آن به عنوان اهرمي ديپلماتيك استفاده كرد، بيان داشت: وزارت امور خارجه ،وقتي ما در زمان ساخت فيلم ادواردو چنين استدلالي مي‌كرديم، قبول نمي‌كرد ؛اما بالاخره از فيلم استفاده ديپلماتيك كرد.
كارگردان فيلم مستند «شهيد ادواردو آنيلي» خاطر نشان ساخت: وقتي دولت ايتاليا در جريان ساخت فيلم ما را دستگير كرد، ما توقع داشتيم سفارت ايران از ما به عنوان اتباع خود كه به صورت قانوني و رسمي به ايتاليا سفر كرده بوديم، حمايت كند؛ اما در مدتي كه ما در زندان بوديم ،عليرغم اينكه مسئولان سفارت از اولين لحظات در جريان دستگيري ما بودند، حتي يكبار حداقل با آن كلانتري كه ما را بازداشت كرده بود ،تماس نگرفتند.
سرمدي در ادامه گفت: ايتاليايي‌ها خيلي راحت و بدون دردسر ما را دادگاهي كرده و حكم صادر كردند كه بايد ظرف 48 ساعت خاك آن كشور را ترك كنيم و تنها كاري كه وزارت امور خارجه كرد، اين بود كه يك نفر را فرستاد به فرودگاه تا مطمئن شود كه ما خاك ايتاليا را ترك كرده‌ايم.
وي با بيان اينكه ما بعد از بازگشت به ايران همچنان به دنبال اين بوديم كه به اين مشكل ما رسيدگي شود، افزود: متأسفانه مسئولان وزارت امور خارجه، اينجا هم برخورد مناسبي با ما نكردند و وقتي من به اتفاق يكي از همكارانم پيش قائم مقام سخنگوي وزارت خارجه رفتيم، او رسماً به ما گفت كه وزارت خارجه وظيفه‌اي براي حل مشكل شما ندارد و حالا اگر سفير ايتاليا به اينجا آمد ،ما مسئله را به او مي‌گوييم و من نمي‌دانم اگر وزارت خارجه در اين قضايا مسئوليتي ندارد؛ چه نهاد ديگري بايد اين مسائل را پيگري كند.
وي با اشاره به برخورد دولت ايتاليا با وي كه منجر به نيمه تمام ماندن ساخت فيلم و محكوميت او مبني بر ممنوعيت پنج ساله براي ورود به كل اروپا شده است، افزود: اين وضعيت را با موقعيتي كه خبرنگاران خارجي در ايران دارند، مقايسه كنيد و پاسخ دهيد كه چرا ما نبايد براي آنها در مقابل آثار مكتوب و تصويري كه عليه انقلاب و نظام توليد مي‌كنند، چنين ممنوعيت‌هايي ايجاد كنيم و آنها بتوانند به راحتي به كشور ما رفت و آمد و فعاليت كنند.
اين خبرنگار با تاكيد مجدد بر اينكه اين وضعيت يك آپارتايد خبري واقعي است، اظهار داشت: يك مسئول وزارت امور خارجه ممكن است براي يك خبرنگار خارجي ،وقت اختصاص دهد، مشكلات او را حل كند و حتي كاري كند كه امكان مصاحبه او با مقامات رده بالاي كشورمان فراهم شود ،اما من به عنوان يك خبرنگار ايراني كه عمدتاً كارهايم را در خارج از ايران انجام مي‌دهم، نمي‌توانم با مسئولان وزارت امور خارجه ارتباط داشته باشم.
سرمدي تصريح كرد: بودجه شبكه «BBC» در رديف بودجه وزارت امور خارجه انگليس محاسبه مي‌شود و وزارت خارجه انگليس از اخبار و فعاليت‌هاي اين شبكه خبري در جهت اهداف ديپلماتيك خود استفاده مي‌كند؛ ولي وزارت خارجه ما حتي برنامه‌اي براي استفاده ديپلماتيك از نتيجه كار رسانه‌هاي داخلي ندارد.
وي ادامه داد: دولت‌هاي غربي حتي از وجود صرف رسانه‌ها در تعاملات بين‌المللي خود استفاده مي‌كنند و به عنوان مثال وقتي فيلم ادواردو در ايران پخش شد، يكي از شبكه‌هاي تلويزيوني ايتاليا مرتب اعلام مي‌كرد كه ما فيلمي درباره آقاي هاشمي رفسنجاني و ثروت و دارايي‌هاي (منتسب به) وي ساخته‌ايم، اما بعدها مشخص شد اين فيلم اصلاً وجود خارجي نداشته و صرفاً يك بلوف است ؛چرا كه هيچ وقت پخش نشد.
كارگردان فيلم شهيد ادواردو آنيلي با تاكيد بر اينكه معتقديم بايد به همان ميزان كه غربي‌ها براي فعاليت‌ خبرنگاران ما محدوديت ايجاد مي‌كنند، ما هم براي خبرنگاران آنها محدوديت ايجاد كنيم، خاطر نشان ساخت: نمي‌شود يك خبرنگار ايراني را در ايتاليا دستگير كرده و رسانه‌هاي آنها اعلام كنند كه اينها يك گروه تروريستي بوده‌اند كه به صورت غير قانوني وارد ايتاليا شده‌اند تا «ظاهر شاه» را ترور كنند و چند ساعت بعد از دستگيري حتي راديو اسرائيل اسامي ما را خوانده و خبر دهد كه يگ گروه تروريست ايراني در ايتاليا دستگير شده‌اند و بعد خبرنگاران ايتاليايي با احترام و به راحتي به ايران رفت و آمد كرده و با هر كس خواستند در ايران مصاحبه كرده، در ميهماني‌ها و پارتي‌هاي غيرقانوني در ايران شركت كرده و فيلم بگيرند و هيچ محدوديتي هم نداشته باشند.
سرمدي در پاسخ به اين سؤال كه شما دليل اينكه ما محدوديتي براي سفر خبرنگاران غربي به ايران نداريم ، چه مي‌دانيد؟ گفت: اگر به فرض تقريباً محال خبرنگاران رسانه‌هاي مطرحي چون «CNN» بدون غرض و نيت سوء قبلي و صرفاً براي پوشش صادقانه اخبار به ايران بيايند، اين مي‌تواند خيلي هم در انعكاس حرف‌هاي ما موثر باشد، اما آيا مي‌توان قبول كرد،فردي چون امانپور با آن سابقه روشن واقعاً بدون غرض براي تهيه خبر، گزارش و فيلم به ايران بيايد و آيا او حرف‌هايي را كه ما مي‌خواهيم به دنيا منتقل مي‌كند.
وي با اشتباه خواندن اين تفكر كه اگر ارتباط رسانه‌هاي مطرح جهان با ايران قطع شود، حرف‌هاي ما به دنيا منتقل نمي‌شود، افزود: اين عقيده باعث شده ما رفتار متناقضي را از مسئولان كشورمان در ارتباط با رسانه‌هاي خارجي بينيم و به عنوان مثال وقتي فعاليت شبكه‌ خبري الجزيره در ايران متوقف شد، حجت‌الاسلام شريعتي با عنوان مشاور آقاي خاتمي به صورت مرتب تا ايام برگزاري انتخابات اخير رياست جمهوري با اين شبكه تماس تلفني داشته و اخبار و تحليل‌هاي داخل ايران را با همين اسم و عنوان رسمي به الجزيره مي‌داد.
اين خبرنگار اظهار داشت: وقتي يك شبكه خبري از نظر دولت جمهوري اسلامي ايران صلاحيت فعاليت در كشور را ندارد، مشاور رئيس جمهوري به چه مجوزي اخبار كشور و حتي اختلافاتي كه بين احزاب آن كشور وجود دارد را به آن شبكه‌ خبري مي‌دهد.من فكر مي‌كنم معني تعطيلي دفتر يك شبكه اين است كه خبرنگار آن به اخبار داخل كشور دسترسي نداشته باشد.
وي با بيان اينكه امروز رقابت در عرصه خبر رساني خيلي فشرده و حساس است، تصريح كرد: اگر شبكه الجزيره اخبار ما را منعكس نكند، تعداد زياد ديگري از رسانه‌هاي جهاني هستند كه به دنبال انعكاس اخبار ما هستند و شبكه‌هاي خبري بايد بفهمند كه اگر موازين جمهوري اسلامي را رعايت نكنند دفترشان تعطيل مي‌شود و در عرصه رقابت از ديگر شبكه‌ها عقب مي‌مانند.
سرمدي تاكيد كرد: ما در قدم اول بايد در مقابل خبرنگاران خارجي احساس حقارت نكنيم و وقتي اين اتفاق نيفتد، همه برخوردها با يك خبرنگار خارجي متقابلاً و قدم به قدم انجام مي‌شود. وقتي ما اعلام كنيم خبرنگاران آمريكايي به دليل عدم مجوز ورود خبرنگاران ايراني به آمريكا مجوز ورود به ايران را ندارند، آن وقت آمريكايي‌ها تحت فشار رسانه‌هايشان تدابير ديگري مي‌انديشند و اين تعامل تقابلي يك امر منطقي و متداول و مرسوم در همه جهان است.
وي با بيان اين مسئله كه رفتار متقابل ما با خبرنگاران رسانه‌هاي خارجي قدم اول است، بيان داشت: مسئله دوم اين است كه مشخص شود چه نهادهايي مسئول اين كار هستند. معتقدم در سيستم رسانه‌اي و اداره مطبوعات وزارت امور خارجه كه يكي از نهادهاي مسئول در اين امر است ،بايد اصلاحات اساسي صورت گيرد ؛چرا كه افرادي امروز در اين سيستم كار مي‌كنند كه اصلاً اين كار را نمي‌شناسند و برخورد تحقيرآميزي با خبرنگاران ايراني دارند.
سرمدي با بيان اينكه امروز حتي رسانه‌هاي نه چندان مطرح كشورهاي عربي به خود اجازه مي‌دهند به رئيس جمهور كشورمان توهين كنند، تاكيد كرد: چرا ما بايد اجازه دهيم آنها هر توهيني مي‌خواهند به ما بكنند و آن وقت باز هم راحت به ايران بيايند و فعاليت كنند؟

تذکر :
کلیه منابع در قسمت پایانی آمده است.
کپی یا استفاده از مطالب این مقاله با ذکر منابع اصلی و نقل از راسخون بلا مانع است.
/خ