استان اصفهان
موقعیت
اطلاعات
مرکز استان:  • مختصات:	اصفهان  مختصات: .N° .E°
مساحت :	۱۰۷٬۰۲۷ ک‌م۲
جمعیت(1385):  • پراکندگی :	۴،۵۵۹،۲۵۶  /ک‌م۲
شمار شهرستان‌ها:	۲۲
منطقه زمانی:	IRST (UTC+۳:۳۰)
-تابستان (دی‌اس‌تی):	IRST (UTC+۴:۳۰)
زبان(های) اصلی:	فارسی

استان اصفهان یکی از استان‌های کشور ایران است. این استان با مساحتی حدود ۱۰۵٬۹۳۷ کیلومتر مربع بین ۳۰ درجه و ۴۳ دقیقه تا ۳۴ درجه و ۲۷ دقیقه عرض شمالی خط استوا و ۴۹ درجه و ۳۶ دقیقه تا ۵۵ درجه و۳۱ دقیقه طول شرقی از نصف النهار گرینویچ قرار دارد. این استان که در مرکز ایران واقع شده‌است و از شمال به استان‌های مرکزی، قم و سمنان؛ ازجنوب به استان‌های فارس و کهگیلویه و بویراحمد؛ از غرب به استان‌های لرستان، خوزستان و چهارمحال و بختیاری و از شرق به استان یزد محدود است.

 آمار

۱۰ درصد از بیابان‌های ایران در استان اصفهان است که بخش اعظم آن را شهرستان‌های اردستان، نطنز، آران و بیدگل ، کاشان و اصفهان شامل می‌شود. حدود ۳۴۰ هزار هکتار از جنگل‌های دست‌کاشت ایران نیز در استان اصفهان و از این وسعت ۹۰ هزار هکتار در شهرستان اردستان قرار دارد.^[۱]

در سال ۱۳۸۸ خورشیدی ۹۶ شهر و ۸۸۴ روستا و یکهزار و ۱۸ مکان و مزارع در سطح استان از تلفن ثابت برخوردار بودند.^[۲] استان اصفهان از لحاظ ضریب نفوذ تلفن همراه در کشور مقام نخست را دارد. ضریب نفوذ تلفن ثابت در استان ۴۰ درصد است، در حالی‌که میانگین آن در سطح ایران ۳۳ درصد است.^[۳]

 استان

استان اصفهان یکی از بزرگ‌ترین مراکز تولید انواع مختلف صنایع دستی ایران بشمار می‌رود. این استان از دیرباز گهواره هنرهای زیبا و صنایع دستی بوده‌است. تزئینات آجری، کاشی کاری، گچ بری و انواع خط در آثار تاریخی اصفهان، از قرن‌ها پیش تا دوره معاصر، بر اطراف و جوانب مناره‌ها و داخل و خارج مساجد، قصرها و هنرهای زری دوزی و قلم کاری، ترمه و نقره کاری و زرنگاری و رونویسی انواع کتاب، قرآن و قطعات نگارگری و نقاشی جملگی به مرکزیت هنری اصفهان گواهی می‌دهند.

سیم کشی، زرکشی، زربافی, گلابتون دوزی، منبت گلپایگان، پولک دوزی، زنجیره بافی، قالی بافی و نساجی از صنایع دستی رایج اصفهان است. این صنایع در عهد شاهان صفوی رونق فراوان داشت. در دوران قاجاریه، بازار صنایع دستی در اصفهان از رونق افتاد. ولی بعد از انقلاب مشروطه باز توسعه یافت. به طور کلی طرح و نقش عموم دست ساخته‌های اصفهان اعم از فرش و قلمکار و ظروف قلم زنی و کاشی، دوختنی‌های روی پارچه تحت تأثیر طرحهای تزئینی دوران صفویه قراردارد و طراحان اصفهان، به نسبت قدرت درک و مهارت خود از آثار قدیمی برمی‌گیرند و با خلاقیت خود، آنها را زیباتر می‌سازند.

 مردم

مردم استان اصفهان اکثراً از مردم فارس هستند. اقوام مختلف دیگری نیز در این استان ساکنند که به ترتیب جمعیت عبارتنداز: پارس های بختیاری‌،لرها،ترک‌ها،ارمنی‌ها،گرجی‌ها،یهودی‌ها،کولی‌هاوعرب‌ها.

وجه تسمیه

شهر اصفهان از روزگاران کهن تا کنون به نامهای: آپادانا، آصف‌هان، اسباهان، اسبهان، اسپاتنا، اسپادنا، اسپاهان، آسپدان، اسپدانه، اسپهان، اسپینر، اسفاهان، اسفهان، اصباهان، اصبهان، اصپدانه، اصفاهان، اصفهان، اصفهانک، انزان، بسفاهان، پارتاک، پارک، پاری، پاریتاکن، پرتیکان، جی، دارالیهودی، رشورجی، سپاهان، سپانه، شهرستان، صفاهان، صفاهون، گابا، گابیان، گابیه، گبی، گی، نصف جهان و یهودیه سرشناس بوده‌است.

بیشتر نویسندگان بر این باورند که چون این ناحیه پیش از اسلام، به ویژه در دوران ساسانیان، مرکز گردآمدن سپاه بود و سپاهیان مناطق جنوبی ایران، مانند: بختیاری، خوزستان، کرمان، فارس، سیستان و... در این ناحیه گرد آمده و به سوی محل نبرد حرکت می‌کردند، آنجا را «اسپهان» گفته، سپس عربی شده و به صورت «اصفهان» درآمده‌است.

این شهر دارای واژگان کهنتری است که با نام کنونی آن، هیچ گونه پیوندی ندارد، مانند :انزان، گابیان، گابیه، جی، گبی، گی، گابا.

یاقوت حموی، می‌نویسد : «اصفهان یا اسپهان از کلیه اسباه است که به معنی سپاه و سگ می‌باشد.»

استاد پورداود، می‌گوید : «ارزش این وجه اشتقاق فقط در این است که می‌رساند در لهجه قدیم اصفهانی، اسباه به معنی سگ نیز بوده‌است» پورداود یادآور شده‌است که بطلمیوس، جغرافیانگار سده دوم میلادی، نام این شهر را «اسپدان» نگاشته، سپس می‌گوید واژه اصفهان روی اسپاهان قرار گرفته که خود شامل سپاه به معنی ارتش و هان اسم مکان، یعنی جای سپاه است.

نویسنده کتاب حدودالعالم از این شهر به نام «سپاهان» یاد کرده، می‌گوید : «سپاهان شهری عظیم است و آن دو شهر است : یکی را جهودان خوانند و یکی را شهرستان و در هر دو منبر نهاده‌اند...»

محمد حسین بن خلف تبریزی، درباره نام اصفهان، نوشته‌است : «اصباهان، معرب اسپاهان است و آن شهری است مشهور در عراق و نام اصلی او این است. و نام مقامی است از جمله دوازده مقام موسیقی و آن را اصفهانک نیز خوانند.»

در کتیبه‌های پارسی هخامنشی، انزان شامل ناحیه اصفهان وبختیاری بوده و پیش از کورش، مرکز قدرت هخامنشیان در این ناحیه بوده و پس از کورش انزان به گابیان تبدیل یافته و استرابن هم آن را به همین نام خوانده‌است و گابیان رفته رفته به جی تغییر یافت.

هرتسفلد نگاشته‌است : اصفهان نام بلوکی از ولایت پریت کان و نام شهر «گبی» بوده‌است. گبی بعدها «گی» و سپس عربی شد و به «جی» تبدیل یافت.

در سده ۲ میلادی، نام گبی و اسپدانا در نقشه بطلمیوس دیده می‌شود. وی «اسپدانا»ی پارسی زمان هخامنشی را از کتاب ارتستنس، مدیر کتابخانه اسکندر مقدونی برداشته بود. در یک نقشه جهان نما که ۱۰۰ سال پیش از بطلمیوس ترسیم شده‌است، این نام به صورت ساسانی «سپانه» یعنی سپاهان نگاشته شده و معنی آن، جای لشکریان است.

اسکندر مقدونی هنگام دنبال کردن داریوش هخامنشی به پارتاک یا پارک یاگی آمد و آن را گشود و اکسازر را که والی شوش بود به حکومت پارتاک گمارد. تاریخ نگاران پیشین، پارتاک را پاریتاکن نامیده‌اند که به پارسی آن روزی پرتیکان می‌گفتند و امروز فریدن می‌خوانند. پرتیکان به تمامی ناحیه اصفهان اطلاق می‌شده‌است.

فهرست آثار تاریخی استان اصفهان بر حسب نوع اثر.

 مسجدها

• مسجد جامع روستای اونج
• مسجد جامع روستای پوده
• مسجد حکیم
• مسجد شیخ لطف‌الله
• مسجد جامع گلپایگان
• مسجد جامع عباسی
• مسجد جمعه
• مسجد جامع سراور
• مسجد حجت السلام
• مسجد سید

 مدارس مذهبی

• مدرسه چهارباغ
• مدرسه بزرگ صدر
• مدرسه نیمآورد
• مدرسه هنرستان ولیعصر(عج) تیران
• مسجد جامع خوانسار

 کاخ‌ها و عمارت‌ها

• عمارت عالی‌قاپو
  • عمارت توحیدخانه که بخشی از کاخ عالی‌قاپو محسوب می‌شود.
• عمارت چهلستون
• عمارت هشت بهشت
• عمارت رکیب‌خانه
• دژ سارویه

[ویرایش] پل‌ها

• پل شهرستان
• پل مارنان
• پل الله‌وردی‌خان یا سی و سه پل
• پل جویی
• پل خواجو
• پل جوق شا
• پل قاضی زاهد

 مادی‌ها

• مادی نیاصرم
• مادی فرشادی
• مادی حاجی
• مادی شاه‌پسند
• مادی جلفا
• مادی کمال آباد-چم گردان
• مادی خیاطی

 بازار، سرا و تیمچه‌ها

• راسته بازار قیصریه
• سرای ملک‌التجار
• بازار چهارسوق گلپایگان

 مناره‌ها

• مناره باقوشخانه
• مناره زیار
• مناره شهر گلپایگان
• مناره ساربان
• منارجنبان
• مناره علی
• مناره گار
• مناره سین
• مناره رهروان
• مناره برسیان
• مناره چهل‌دختران
• مناره‌های دارالضیافه
• مناره‌های داردشت
• بازار آهنگران خوانسار

 غیره

• ارگ گوگد
• تپه اشرف
• میدان نقش جهان
• گذر چهارباغ
• آتشگاه اصفهان
• بازارهای تاریخی اصفهان
• خانه‌های قدیمی اصفهان
• باغهای تاریخی اصفهان
• کبوترخانه‌های اصفهان
• کلیساهای جلفا
  • کلیسای وانک
  • کلیسای مریم مقدس
  • کلیسای هاکوپ یا یعقوب مقدس
• گورستان تخت فولاد
• ارگ شیخ بهایی
• غارهای قلعه بزی

این غارهای تاریخی درشمال حسن آبادقلعه بزی قرار گرفته اند وقدمتی بیش از 40سال رادارا می باشند. وکهن‌ترین محل سکونت انسان دراستان اصفهان به حساب می آید./مهدی خدادادی حسن آبادی//درگذرتاریخ//

 مراکز تفریحی فرهنگی

• باغ پرندگان
• باغ گلها
• مجموعه تفریحی ناژوان
• مجموعه تفریحی سفه
• کتابخانه‌ها
• تخت فولاد
• تالارهای مطالعه
• کانون اخترشناسی ادیب
• حوزه هنری
• فرهنگسراهای اصفهان
• شهر اسباب بازیها
• باغ غدیر
• مجموعه تفریحی ملک شهر
• پارک امامزاده محمد دیزیچه
• کوه قلعه بزی حسن آباد قلعه بزی

این کوه تاریخی طبیعی درروستای حسن آبادقلعه بزی شهرستان مبارکه واقع گشته ودرسال 1386به عنوان یک محل نمونه گردشگری استان اصفهان ازطرف میراث فرهنگی استان اصفهان شناخته شد.//مهدی خدادادی حسن آبادی//درگذرتاریخ//9/6/1388

 منابع