محمد نصیر
(ز 1224 ق)، خطاط. از آثار وى: قرآن نیم ورقى، جلد روغنى عالى، دو صفحهى افتتاح متن و حاشیه مرصع، نسخ كتابت خوش، با رقم: «حسب الحكم... عباس میرزا... محمد نصیر بن محمد ابراهیم فى شهر محرمالحرام من سنة اربع و عشرین و مأتین بعد الالف... 1224».[1]
اثر اوست: قرآن نیمورقى، جلد روغنى عالى، دو صفحهى افتتاح متن و حاشیه مرصع، دو صفحهى
محمد نبی
(س دوازدهم ق)، قلمدانساز. از هنرمندان ایرانى بوده كه به دیار هند رفته و در آنجا ماندگار گشته است. از آثار وى قلمدان تابوتى بزرگى است كه به گل و مرغ خوش پرداز ترسیم شده و در وسط آن، تصاویر جماعتى از شكارچیان نقش بسته و رقم نهاده است: «رقم زد كمینه محمد نبى».
ظهیرالسلطان، محمد ناصر
(ز 1315 ق)، نقاش. مشهور به ظهیرالسلطان و خان خانان. از هنرمندان دورهى ناصرى و مظفرى بود. وى در آبرنگ و رنگ روغن مهارت داشت و از شاگردان مهدى مصورالملك و امین بیگ به شمار مىرفت. میرزا غلامحسین خان افضل الملك دربارهى او آورده كه محمد ناصر خان از جانب پدر والامقام خود به منصب ایشیك آقاسى باشیگرى دربار منصوب و به لقب نبیل ظهیر ال
تهرانی، محمدمهدی
(ز 1221 ق)، خطاط. در دورهى فتحعلىشاه قاجار مىزیست و تا زمان سلطنت ناصرالدینشاه در قید حیات بود. وى در كتیبه نگارى دستى قوى داشت و غالب كتیبههاى ابنیهى دولتى زمان فتحعلىشاه به خط اوست. در «احوال و آثار خوشنویسان» آمده است كه میرزا سنگلاخ گوید كه از فتحعلىشاه لقب خوشنویس خاصه را گرفت و نزد من به تعلیم خط پرداخت. او جز نستع
هروی، محمد مؤمن
(ز 1018 ق)، خطاط. وى برادر محمدحسین مجلد بود كه سالها با برادر خود، در كتابخانه خان خانان به كارهاى هنرى اشتغال داشتند. محمد مؤمن نستعلیق جلى و خفى را استادانه مىنوشت و كتابهاى زیادى به خط خود در كتابخانه خان خانان به یادگار گذاشته است. او در هنگام تألیف «مآثر رحیمى»، 1025 ق، درگذشته بوده است. از آثار وى: یك نسخه «دیوان» امیرشا
کرمانی، محمد مؤمن
(وف 948 ق)، خطاط. در ابتداى حال به خدمت خواجه حبیباللَّه ساوجى- كه «حبیب السیر» به نام وى تألیف شده است- درآمد. سپس به دربار شاه اسماعیل اول صفوى راه یافت و پادشاه صفوى، وى را به معلمى ابوالنصر سام میرزا گماشت. او بعدها به دربار شاه طهماسب پیوست و پس از آن نیز عازم هندوستان شد. محمد مؤمن در زمان حیات خود، استاد مسلم شناخته شده
ترکمان، محمد مؤمن
(س دهم و یازدهم ق)، شاعر. وى برادر كوچكتر محمد امینسلطان تركمان و از نزدیكان و بزرگ زادگان دربار صفویه بود. وى به دو زبان فارسى و تركى اشعار فراوانى سروده كه اكنون اندكى از آن باقى مانده است. از اوست:
چشم بیننده نداریم از آن محرومیم
ورنه هر سو كه نظر مىفكنى دیدار است
محمد مؤمن
(ز 1032 ق)، خطاط. معاصر محمد مؤمن هروى است. از آثار وى: یك نسخه «فرهنگ جهانگیرى»، به قلم كتابت متوسط، با رقم:«كتبه العبد المذنب محمد مؤمن، بتاریخ شهر ربیعالاول سنهى 1032»؛ یك نسخه «دیوان» بابافغانى، به قلم كتابت خوش، با رقم: «حسب الامر میرزائى صاحبى مخدوم زادگى، میرزا ابوتراب، سلمه اللَّه تعالى نوشته شد، حرره العبد محمد مؤمن».
موسوی خوانساری، محمد
(ز 1258 ق)، خطاط. از آثار وى: یك نسخه «زادالمعاد» وزیرى، دوازده سرلوح مذهب عالى، نسخ و رقاع كتابت خفى خوش و نستعلیق كتابت خفى متوسط، با رقم: «اقل السادات محمد بن هاشم بن محمد الموسوى الخوانسارى... تحریر پذیرفت فى شهر ربیع الثانى من شهور سنة 1258».
مقیم تبریزی، محمد
(ز 1064 ق)، خطاط. اصلا تبریزى و ساكن عباسآباد اصفهان بود. وى از شاگردان میرعماد به شمار مىرفت و كتابت خفى را خوش مىنوشت. محمد مقیم در زمان شاه عباس دوم كتابدار وى بود و تا 1064 ق در این سمت به سر مىبرد. سپس همراه فرزند خود، سید على خان جواهر رقم، به هندوستان رفت و در دورهى سلطنت شاه جهان (1069 -1037 ق) شهرت بسزایى یافت. از
مذهب باشی، محمد
(ز 1260 ق)، مذهب. از مذهب باشیهاى تبریز بود كه در هنر خود استعداد وافرى داشت. از آثار وى تذهیب نسخهى «جنات الخلود» است كه به دست محمدتقى ابنمحمد زمان كتابت شده و تذهیب و آرایش آن را، استاد محمد مذهب باشى به اتمام رسانده است و چنین رقم دارد: «... بسعى... آقا محمد مذهب باشى و ابنمحمد زمان، محمدتقى صورت اتمام یافت... سنة 1260».
خانی، محمدمحسن
(ز 1059 ق)، نقاش. وى در مكتب اصفهان و شیوهى رضا عباسى نقش تصویر مىنمود. این استاد در نقش تصویر و به كار بردن رنگها، بخصوص رنگهاى پریده قوى دست بود و در ارائه تناسب و جابهجا نمودن اشیاء و جزئیات تصویر مهارت بسزایى داشت. از آثار وى: تصویر آبرنگى دوشیزهاى در شیوهى رضا عباسى و معین مصور، كه سبویى به دوش نهاده، با رقم: «راقمه مح
محمدمحسن
(ز 1240 ق)، خطاط. از آثار وى: «تعلیقات نماز» نیم ربعى، دو صفحهى اول متن و حاشیه مرصع، نسخ كتابت جلى خوش، با رقم: «كتبه العبد المذنب محمدمحسن بن ملك احمد القاضى العسكر السلطانى فى سنة 1240».
گلدوزباشی، محمد
(ز 1320 ق)، نقاش و طراح. وى نقاش و طراح گل و مرغ و سایر نقوش دیگر بر روى پارچه و مخملها بود. از آثار او پردهى بزرگى در زمینهى تیرهاى از مخمل است كه بر روى آن، انواع و اقسام گلها و شكوفهها، به اصطلاح رشتى دوزى شده و رقم «محمد گلدوز باشى 1320» دارد.
قبچاقی، محمد
(س یازدهم ق)، شاعر. ملازم شاه عباس ثانى (1077 -1052 ق) بود و بعد از فوت محمدعلى بیگ، ناظر بیوتات شاه عباس، به منصب نظارت رسید. وى بعد از مدتى وزیر اعظم شد، ولى به دلیل بدگویى عدهاى و رنجیدن شاه معزول گشت. مدتى در قم بود. وى یك سال قبل از تحریر «تذكرهى نصرآبادى» (تألیف شده در 1083 ق) به استرآباد و سمنان رفت. از او اشعارى در تذك
مصور تبریزی، محمد قاسم
(ز 1032 ق)، نقاش و خطاط. اهل تبریز بود كه پس از درك مقدمات تصویرسازى، راهى اصفهان شده و در خدمت استادان نامى و پرآوازه آن سامان قرار گرفته است. وى بسان استاد محمدى و سایر پیشتازان این مكتب، تصویر مىآفریده و در حد خود هنرمندى صاحب عیار بوده است. استاد محمد قاسم در سایهپردازى شیوهى مخصوصى داشت و آنها را از قلم ریز گرفته تا ضربه
فارسی، محمد
(س یازدهم ق)، شاعر. اهل ده على فارس بود. «الذریعه» نم محل تولد وى را دهمل نوشته است. او به تحصیل علم و زهد و تقوى پرداخت و مدتى به هندوستان رفت و به آوردهى نصرآبادى در زمان تألیف «تذكرهى نصرآبادى» (1083 ق) به اصفهان سفر كرد. از وى اشعارى در تذكرهها نقل شده است. از اوست:
نعمت الوان شاهان گرچه از خوان گداست
لیك در جو آب شیرین
محمدعلی نقاش
(ز 1322 ق)، نقاش. گویا اهل تبریز بوده كه به ولایت قفقاز مهاجرت كرده و در آن دیار به تكمیل هنر مورد علاقه خود پرداخته و به نقاشى كلاسیك تمایل یافته است. از آثار وى: تصویر مجلس عروسى زن و مردى از مشرق زمین با جماعت مختلف مردم كه حالات گوناگون چهرهها و رنگآمیزى لباسها استادانه است، با رقم: «محمدعلى نقاش»؛ تصویر مجلس زنانهاى كه ب
مصورزادهی خویی، محمدعلی
(وف 1321 ش)، نقاش و تابلونویس. از تصویرسازان شهر خوى بود و در معیت پدر هنرمندش به نقش تصویر مىپرداخت. محمدعلى در شبیهسازى صاحب قلم بود و طراحىهاى مدادى را خوب مىدانست. وى در مقبرهى محله امامزادهى خوى دفن شده است. از آثار بجا ماندهى او كه در ترتیب و نقش آنها با سایر هنرمندان دیگر نیز همكارى نموده، دو تصویر بزرگ رنگ روغنى ز
مصور اصفهانی، محمدعلی
(س یازدهم ق)، نقاش. در اصفهان به دنیا آمد و در شیوهى محمدقاسم و معین مصور نقش تصویر مىكرد. وى ابتدا شاگرد پدر خود بوده و بعدها به خدمت استاد معین مصور رسیده است. محمدعلى در تك چهرهپردازى و ارائه مجالس گوناگون و جانورسازى مهارت داشت. از آثار او: تصویر جون بلند قامتى، در شیوهى اصفهان، با رقم: «محمدعلى»؛ تصویر پیرمردى در شیوهى