محمد حسن گنجي، در 21 خرداد 1291 شمسي در بيرجند به دنيا آمد. پس از طي تحصيلات ابتدايي در مدرسه شوكتيه بيرجند، وارد دارالمعلمين عالي تهران شد و در رشته تاريخ و جغرافيا به اخذ درجه ليسانس نائل گرديد. در شهريور ماه همان سال به عنوان دانشجوي برگزيده رهسپار اروپا شد. وي در رشته جغرافيا در دانشگاه ويكتورياي منچستر انگلستان ادامه تحصيل داد و در سال 1317 درجه ليسانس تخصصي جغرافيا را احراز نمود. دكتر گنجي بار ديگر با استفاده از دو بورس تحصيلي در سال 1331 به منظور تكميل تحصيلات خود عازم آمريكا شد و در دانشگاه كلارك آمريكا به اخذ درجه دكتراي جغرافيا توفيق يافت. دكتر گنجي پس از پشت سر نهادن رتبه هاي علمي و مسئوليتهاي دانشياري، استادي، مديريت گروه جغرافيا، رياست دانشكده ادبيات و علوم انساني و معاونت دانشگاه تهران، بازنشسته گرديد. با وجود اين استاد هيچگاه دست از كار نكشيد و از سال 1364 با مركز دايره‌المعارف بزرگ اسلامي همكاري خود را آغاز كرد. دكتر گنجي از سال 1370 به عنوان مشاور رئيس دانشكده علوم زمين با دانشگاه شهيد بهشتي همكاري دارد. از جمله سمت‌هاي ديگر وي، رياست اداره كل هواشناسي ايران، رياست هواشناسي منطقه آسيا و عضو كميته اجرايي سازمان هواشناسي جهان است. وي برگزيده همايش طرح سپاس در سال 86 در فرهنگسراي سينا مي‌باشد.گروه : علوم انسانيرشته : جغرافياگرايش : اقليم شناسيوالدين و انساب : نام پدر محمد حسن گنجي، ابوتراب است. افراد خانواده او بيشتر در خدمت امراي قاينات (بيرجند ) يعني خاندان علم بودند و پدرش مدتها نايب الحكومه شهر قاين بود. او سه برادر و دو خواهر داشت كه چهار نفر آنها بعد از اتمام مدارس ابتدايي يا متوسطه بيرجند در مدارس محلي به تدريس اشتغال داشتند. در حال حاضر همه آنها به غير از دو نفرشان از دنيا رفته‌اند.خاطرات کودکي : محمد حسن گنجي در 21 خرداد 1291 خورشيدي برابر با 11 ژوئن 1912 ميلادي در شهر كوچك و دورافتاده بيرجند در مركز قائنات (قهستان) به دنيا آمد. سرزمين قهستان مانند جزيره‌اي در درياي شن بود و ورود به آن از هر سو نيازمند گذشتن از فرسنگ‌ها كوير بي‌آب و علف بود. اكثريت ساكنان آن و به ويژه اهالي بيرجند از ريشه ايرانيان قديمي با رگه‌هايي از ديگر اقوام تشكيل مي‌شد كه بيشتر از راه كشاورزي همراه با دامداري روزگار مي‌گذراندند. خانواده گنجي نيز از همين مردمان بودند. شش ساله بود كه وارد مدرسه شوكتيه در بيرجند شد. بيشتر دوران تحصيل مقدماتي او در دهه‌ نخست 1300 خورشيدي با تحولات سياسي، اجتماعي گسترده كشور و پايان سلطنت دويست ساله‌ قاجار و آغاز دوران پهلوي همراه شد. بيرجند كه تا آن زمان روستاي دورافتاده‌اي با جمعيتي حدود 9000 نفر به شمار مي‌رفت، كم كم به عنوان يك منطقه‌ استراتژيك مطرح شد و مركز فرماندهي تيپ نظامي قائنات و سيستان و بلوچستان لقب گرفت. در مدرسه‌ شوكتيه رسم بر اين بود كه به شاگرد نخست، دوم و سوم به ترتيب مدال طلا، نقره و يك كتاب نفيس هديه مي‌دادند و گنجي در طول شش سال تحصيل چهار مدال طلا و دو نقره، به دست آورد و در جشن پايان دوره كه آن مدال‌ها را به سينه زده بود چنان احساس سربلندي مي‌كرد كه به بيان خودش گويي قلعه خيبر را فتح كرده ‌بود. وي همچنين به شكار كبك و تيهو كه در آن زمان در كوهپايه‌هاي اطراف روستا زياد ديده مي‌شدند مي‌پرداخت. اغلب خويشاوندان ايشان در روستا چهارپاياني مثل اسب، قاطر و الاغ داشتند و سواركاري با حيوانات از سرگرمي‌هاي آن دوران به شمار مي‌رفت. دو رويداد مهم در آن سال‌ها رخ داد كه اثر عميقي بر گنجي گذاشت: يكي خشكسالي شديدي كه تاثيرات انساني دردناكي برجاي گذاشت. پس از سه چهار سال همه‌ قنات‌هاي بيرجند خشكيد، محصولات كشاورزي از ميان رفت و بسياري از روستاييان به شهرهاي ديگر كوچ كردند. خانواده‌ گنجي در آن سال‌ها بسيار سختي كشيدند و حتي آب آشاميدني را از جاهاي ديگر فراهم مي‌كردند. دومين رويداد هنگامي رخ داد كه او كلاس چهارم يا پنجم دبستان بود. زمستان 1343 هجري قمري بود كه پس از چند روز بارش پيوسته‌ باران، سيلي بزرگ رخ داد و همه‌ قنات‌ها را نابود كرد و آسيب زيادي به بار آورد. خاطره‌ تلخ آن دو رويداد هواشناختي همچنان در ذهن گنجي ماند و حتي در انتخاب روش زندگي و روي آوردن او به دانش جغرافيا و هواشناسي تأثير زيادي گذاشت. اوضاع اجتماعي و شرايط زندگي : محمدحسن گنجي در خانواده‌اي كه در آن اصول و اعتقادات ديني و مذهبي كاملاً رعايت مي‌شد و از نظر مالي هم در شرايط متوسطي بود بدنيا آمد و بزرگ شد. پدرش به شغل كشاورزي و دامپروري اشتغال داشت.تحصيلات رسمي و حرفه اي : محمدحسن گنجي پس از به پايان رساندن تحصيلات متوسطه در زادگاه خود يعني بيرجند در مهرماه 1309 خورشيدي به تهران آمد تا حقوق بخواند. ولي در تهران متوجه شد كه بيشتر استادان مدرسه‌ عالي حقوق آن زمان، فرانسوي هستند و چون زبان فرانسوي نمي‌دانست به دارالمعلمين عالي رفت كه نخستين بنياد آموزش عالي آن زمان بود. دارالمعلمين عالي، كه در 1307 بنيان‌گذاري شده بود، دو گروه «فلسفه و ادبيات» و «تاريخ و جغرافيا» داشت. گنجي در رشته‌ تاريخ و جغرافيا نام‌‌نويسي كرد و پس از سه سال در 1312 ليسانس آن رشته را دريافت كرد. از آنجا كه گنجي در كنكور اعزام به خارج در بخش معلمي تاريخ و جغرافيا مقام اول را به دست آورده بود، در 25 شهريور 1312 همراه با حدود 90 نفر ديگر كه 20 نفر از آنان از دانش‌آموختگان دانشسراي عالي بودند، به فرانسه فرستاده شد. چون در دبيرستان شوكتيه بيرجند تا اندازه‌اي با زبان انگليسي آشنا شده بود، او را با 12 نفر ديگر از دانشجويان كه به زبان انگليسي آشنايي داشتند، پس از چند روز ماندن در پاريس به لندن فرستادند. در آن روزها معمول بود كه دانشجويان فرستاده شده به انگلستان را براي يكسال به زندگي در يك خانواده‌ انگليسي وا مي‌داشتند تا زبان و آداب انگليسي را فراگيرند. اما چون گنجي زبان انگليسي را به اندازه‌ نياز مي‌دانست، او را بي‌درنگ پس از ورود به انگلستان به دانشگاه ويكتوريا در منچستر معرفي كردند كه در آن زمان يكي از پنج دانشگاه معتبر پس از آكسفورد و كمبريج به شمار مي‌آمد. در سال دوم در انگلستان بود كه پس از يك ‌سال مطالعه و بررسي رشته‌هاي گوناگون، تصميم خود را گرفت كه در زمينه‌ جغرافيا كار كند و از آن زمان تاريخ براي او در درجه‌ دوم اهميت قرار گرفت. او در آن سال در گروه تخصصي جغرافيا در دانشگاه منچستر نام‌نويسي كرد و پس از چهارسال توانست ليسانس تخصصي و ممتاز در جغرافيا (B.A.Honurs) را به دست آورد كه برابر كارشناسي‌ارشد به شمار مي‌آيد. او دليل گرايش خود را به جغرافيا و به ويژه هواشناسي، دو رويداد خشكسالي و سيلي مي‌داند كه در روزگار كودكي و نوجواني در زادگاهش رخ داد و باعث آسيب زيادي به روستاييان شده بود. همچنين، در روزگاري كه در خارج تحصيل مي‌كرد، بحث‌هاي داغي پيرامون نظريه‌ تكامل در جريان بود و از آنجا كه بارها شنيده بود كه پاسخ جانداران به دگرگوني آب و هوا، نقش مهمي در تكامل جانداران دارد، به موضوع‌‌هاي مربوط به آب و هوا و محيط بسيار گرايش پيدا كرده بود. گنجي در مهرماه 1317 به ايران بازگشت و با عنوان دبير (امروزه در رتبه‌بندي علمي دانشگاهي به آن مربي مي‌گويند) در دانشكده‌ ادبيات و دانشسراي عالي به تدريس جغرافيا پرداخت. دوره‌ خدمت دبيري او 14 سال به طول انجاميد و چون با مقررات آن روز هرگز نمي‌توانست بدون درجه‌ دكترا، استاد دانشگاه شود، با استفاده از فرصت مطالعاتي در شهريور 1331 به آمريكا رفت. او پس از دوسال تحصيل در دانشگاه كلارك (در شهر ورستر ايالت ماساچوست) كه از مراكز بسيار معتبر آموزش و پژوهش جغرافيا بود، درجه‌ دكترا در جغرافيا را به دست آورد. خاطرات و وقايع تحصيل : محمدحسن گنجي، در تمام دوره متوسطه همواره شاگرد اول يا دوم كلاس خود بود. در مدرسه شوكتيه بيرجند، چنين مرسوم بود كه در پايان سال تحصيلي به منظور تشويق دانش آموزان، به نفر اول در امتحانات پايان سال يك مدال طلا و به نفر دوم يك مدال نقره جايزه مي دادند و دكتر گنجي در شش سال دوره متوسطه 4 مدال طلا و 2 مدال نقره كسب نمود. دوران تحصيل در مقطع ابتدايي و متوسطه دكتر گنجي با تغييرات و تحولات مملكت همزمان بود به اين صورت كه يك سلسله ارامنه و بيگانگان مي‌رفتند و يك سلسله از آنها برمي‌گشتند. شهر چهره نظامي با نيروهاي بيگانه به خود گرفته بود. از خاطرات ديگر ايشان مي‌توان به صف‌آرايي دانش آموزان و مشاركت دادن آنها در تظاهرات سياسي و همچنين ديدار آنها با افسرهاي غير بومي به صورت معلمين مدرسه اشاره كرد كه براي دكتر گنجي خاطره انگيز بوده است.فعاليتهاي ضمن تحصيل : محمدحسن گنجي از دوران تحصيل در مقاطع ابتدايي و متوسطه خود چنين به ياد مي‌آورد: «در ايام تعطيل (تابستان) بسياري از ما را به يادگيري حرفه‌هاي سنتي وا مي‌داشتند و دانش آموزاني كه پدراني با حرفه بازاري داشتند در خلال تحصيل به پدر خود كمك مي‌كردند. در زمان تحصيلات ابتدايي من پيش آهنگي در مدارس متداول شده بود و بسياري از حرفه‌ها را از طريق پيش آهنگ به ما ياد مي‌دادند.» دكتر گنجي، در ضمن تحصيل در انگلستان چندين مسافرت علمي همراه گروه‌هاي دانشگاهي به نواحي داخلي انگلستان و اسكاتلند و همچنين به شبه جزيره ايبري ( سپانيا و پرتغال) و اسكانديناوي (دانمارك، سوئد و فنلاند) و ممالك ديگر اروپايي انجام داد.استادان و مربيان : مربيان و استادان محمدحسن گنجي طي دوران تحصيل عبارت بودند از: ميرزا احمد نراقي، شيخ احمد سليماني نراقي، كلنل علينقي وزيري مفيدالملك، سيدرضي حسين ( ناظم هندي )، عباس اقبال آشتياني، ماژور مسعودخان كيهان، بديع الزمان فروزانفر، سيدمحمدكاظم عصار، دكتر صادق رضازاده شفق، عبدالحسين شيباني وحيدالملك، دكتر عيسي صديق، دكتر اسدالله بيژن و ... .هم دوره اي ها و همکاران : آقايان احمد مستوفي، احمد سعادت عداله فريار، صورتگر، حسين علي سلطان زاده پسيان، احمد بهفروز، بهادر عامري (دندانپزشك)،جواد بيرجندي، حسام‌الدين ضيائيان، عليقلي حكيم نژاد (صاحب كارخانه آبسال)، محمد تقي سياه‌پوش و ابراهيم صفوي از هم‌دوره‌اي‌هاي محمدحسن گنجي بشمار مي‌روند.همسر و فرزندان : محمدحسن گنجي در 24 ديماه 1320 با سركار خانم لطيفه جوادزاده (از ايرانيان مقيم ارمنستان) ازدواج كردند.وقايع ميانسالي : محمدحسن گنجي از وقايع ميانسالي خود چنين مي‌گويد: من با دبيري در دانشگاه تهران شروع كردم و بعد از 13 سال استاديار اين دانشگاه شدم، اولين كسي بودم كه با تحصيلات عاليه جغرافيا به ايران برگشتم و در سال دوم تأسيس دانشگاه تهران به همراه دو نفر از همكارانم رشته جغرافيا را پايه‌گذاري كرديم. بعد از ما شش نسل جغرافيدان در ايران تربيت شده است كه من به نوعي خود را پدربزرگ اين جريان احساس مي‌كنم. مدتي رئيس دانشكده و معاون دانشگاه تهران بودم. در دوران بازنشستگي هم دانشگاه بيرجند را تأسيس كردم. قبل از انقلاب مدتي معاون پارلماني وزارت راه بودم. پس از انقلاب در دوران جنگ ايران و عراق مشاور وزير دفاع بودم حالا هم در اين دانشگاه (شهيد بهشتي) مشاور دانشكده علوم زمين هستم و دو دانشجوي دكتري دارم، بيش از صد مقاله به فارسي و انگليسي نوشته‌ام و چهارده كتاب درسي به چاپ رسانده‌ام ، مهمتر از همه اينها انتشار كتابي با عنوان «جغرافيا در ايران از دارالفنون تا انقلاب اسلامي» كه داستان علم جغرافيا در كشور است. پانزده سال است كه با دائره‌المعارف اسلامي همكاري مي‌كنم و اين اواخر با مركز گفتگوي تمدن‌ها ارتباط نزديك دارم و قرار است اطلس جغرافيايي تمدن‌ها را تهيه كنم. مشاغل و سمتهاي مورد تصدي : محمدحسن گنجي در كنار فعاليت خود در دانشگاه تهران، از مهرماه 1335 تا مهرماه 1347 رياست اداره كل هواشناسي ايران را نيز عهد‌ه‌دار بود. در اين مدت، وي نماينده ثابت دولت ايران در سازمان هواشناسي جهاني، به مدت 5 سال رياست هواشناسي منطقه آسيا ( به مدت 5 سال) و عضويت كميته اجرايي سازمان مزبور را برعهده داشت. دكتر گنجي از ارديبهشت ماه 1342 تا مهرماه 1347 معاونت پارلماني وزارت راه و در زمان رياست دانشگاهيِ پروفسور رضا، از سال 1347 به مدت يك سال پست معاونت اداري و مالي دانشگاه تهران را عهده‌دار شد. آنگاه پس از چندي مشاور دانشگاه گرديد و سپس از خردادماه 1353 عهده‌دار رياست دانشكده ادبيات و علوم انساني گرديد و تا پايان خدمت 37 ساله دانشگاهي خود در اين سمت باقي بود. وي در اول بهمن ماه 1354 به افتخار بازنشستگي نائل آمد و از مهرماه 1354 تا پايان سال 1357 رياست مؤسسه آموزش عالي امير شوكت‌الملك علم بيرجند را برعهده داشت. وي از سال 1368 تا 1372 مشاور رئيس سازمان جغرافيايي نيروهاي مسلح (سازمان جغرافياي سابق) بود. و از سال 1373 نيز با سمت مشاور دانشكده علوم زمين دانشگاه شهيد بهشتي در طراحي و اجراي برنامه‌ها مشاركت داشته است. همچنين از سال 1365 عضويت بخش جغرافيايي سازمان مطالعه و تدوين كتب دانشگاهي (سمت) را دارا بوده و با بيشتر دانشگاه‌هاي تهران مخصوصاً دانشگاه تربيت مدرس در دوره‌هاي دكتراي جغرافيا تدريس و همكاري داشته است. وي همچنين عضويت كميته رهبري اطلس اقليمي ايران را در سازمان هواشناسي برعهده داشته است. از ديگر مشاغل وي مي‌توان به موارد زير اشاره كرد: 1- عضو مادام العمر انجمن جغرافيائي انگلستان 2- عضو سابق انجمن سلطنتي مردم‌شناسي انگلستان و ايرلند 3- عضو شوراي عالي آمار 4- عضو هيئت تحريريه دائره‌المعارف بريتانيا 5- عضو افتخاري انجمن آمريكائي پيشرفت علوم 6- عضو شوراي عالي مردم‌شناسي 7- عضو انجمن جغرافيائي كشورهاي آسيا و آفريقا 8- عضو كميته ملي آبشناسي (يونسكو) 9- عضو هيئت مميزه دانشگاه تهران 10- عضو كميسيون بورسهاي دانشگاهي 11- عضو كميسيون همكاري فرهنگي ايران و فرانسه (دانشگاهي) 12- عضو كميته جغرافيائي فرهنگستان ايران 13- عضو شوراي عالي جغرافيائي وابسته به سازمان جغرافيائي كشور 14- عضو كميته برنامه‌ريزي وزارت آموزش و پرورش 15- عضو هيئت امناي مدرسه عالي بازرگاني رشت 16- عضو هيئت امناي مدرسه عالي علوم اراك 17- عضو هيئت امناي مدرسه عالي فني تهران 18- عضو اتحاديه انجمن‌هاي علمي 19- رئيس اولين كنگره جغرافيدانان ايران 1352 20- عضو شوراي دانشگاه تهران 21- اولين رئيس انجمن جغرافيدانان ايران 1353 تا 1357فعاليتهاي آموزشي : محمدحسن گنجي پس از اخذ درجه ليسانس از انگلستان (در سال 1317)، به ايران بازگشت و به مدت 14 سال با سمت دبيري در دانشكده ادبيات دانشگاه تهران و دانشسراي عالي به تدريس جغرافيا پرداخت. وي همچنين پس از اخذ مدرك دكترا در سال 1334 از آمريكا به ايران بازگشت و پس از طي 5 سال دوره دانشياري، در سال 1339 (با رتبه 10) به عنوان استادي پاره‌وقت دانشگاه تهران ارتقاء يافت و متصدي كرسي جغرافياي انساني شد. در مهرماه 1347 خدمت تمام وقت دانشگاه را پذيرفت و از سال 1348 در سمت استاد و مدير گروه آموزشي جغرافيا در دانشگاه انجام وظيفه كرد. [ گزارش گفتگو، مركز بين‌المللي گفتگوي تمدن‌ها، سال اول، شماره 12، نيمه اول مهر 1380، ص 18 ـ اثرآفرينان (زندگينامه نام‌آوران فرهنگي ايران)، ج 5، زير نظر دكتر عبدالحسين نوايي، تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگي، ص 81 ] مراکزي که فرد از بانيان آن به شمار مي آيد : از جمله خدمات علمي محمدحسن گنجي مي‌توان به تشكيل «انجمن جغرافي‌دانان ايران» و بنيان‌گذاري سازمان هواشناسي كشور اشاره نمود. وي در مهرماه 1354 به موجب ابلاغ وزير علوم و آموزش عالي مأموريت يافت كه مقدمات تهيه و تشكيل دانشگاهي را در بيرجند فراهم سازد و در تيرماه 1355، مؤسسه آموزش عالي اميرشوكت‌الملك علم بيرجند را بنياد نهاد.ساير فعاليتها و برنامه هاي روزمره : محمدحسن گنجي در كنار تدريس و تحقيق در بسياري از موسسات دولتي و خصوصي كه با اموري در زمينه‌هاي جغرافيايي ارتباط داشته‌اند در مراحل برنامه‌ريزي و همچنين اجرايي مشاركت داشته است.شاگردان : بيشتر اساتيد جغرافياي كنوني دانشگاههاي ايران يا مستقيماً در زمره شاگردان محمدحسن گنجي بوده‌اند و يا بطور غير مستقيم از شخصيت علمي و تاليفات وي بهره برده‌اند. از جمله شاگردان وي دكتر فاطمه بهفروز استاد گروه جغرافياي دانشگاه تهران مي‌باشد. دكتر پيروز مجتهدزاده كه در دوره‌ كارشناسي شاگرد دكتر گنجي بوده است، درباره‌ استاد خود چنين گفته است: «با همه‌ استادانم رابطه‌اي نزديك و منطقي داشتم، به ويژه با دكتر گنجي كه رابطه‌مان به شكل رابطه پدر و فرزندي در روابط اجتماعي و نيز در محيط دانشگاه بود. صرف نظر از پدر و مادر كه نقش انكارناپذيري در شخصيت من داشته‌اند، سه نفر ديگر هم تاثير ژرفي بر زندگي من ايجاد كرده‌اند. نخستين آنها دكتر گنجي است كه نگاه اساسي‌ام را به علم و زندگي مديون او هستم. در دوران دانشجويي‌ام به همه استادانم احترام مي‌گذاشتم ولي دكتر گنجي به راستي با بقيه تفاوت داشت. او كسي بود كه مي‌توانست همه گونه پرسش را در مباحث جغرافيايي و به ويژه هواشناسي پاسخ دهد. با وجود اين، هيچ ادعايي نداشت و احترام عميق من به او به سبب همين بي‌ادعايي است. هميشه سعي مي‌كرد در حال آموختن باشد. من همواره در برابر پرسش‌هاي علمي و فرهنگي و اجتماعي مختلفي كه برايم پيش مي‌آمد نزد او مي‌رفتم. گنجي شخصيتي استثنايي و ارزشمند است و من شخصيتي در شأن و پايه او نديده‌ام. در واقع آموختن من از دكتر گنجي فقط به دوره‌‌هاي خاص دانشگاهي مانند ليسانس و فوق ليسانس و حتي دكترا محدود نبود. من هنوز هم از او مي‌آموزم.» همفکران فرد : علاوه بر عباس سحاب كه بنيانگذار اولين موسسه كارتوگرافي بازرگاني ايران (موسسه جغرافيايي و كارتوگرافي سحاب) است، مهندس عباس جعفري و سعيد بختياري از دوستداران نقشه و فعالان در انتشار مجموعه‌هاي اطلس و نقشه‌هاي جغرافيايي، پيروز مجتهدزاده، جواد صفي‌نژاد، مصطفي ارمني، محمدتقي رهنمائي، ابراهيم مقيمي، دره مير حيدر، حسن كامران، محمد سليماني، حسين شكوئي و فرج الله محمودي همفكري نزديكي با دكتر محمدحسن گنجي دارند.آرا و گرايشهاي خاص : محمدحسن گنجي همواره مفهوم علم جغرافيا را در چهارچوب شناخت روابط بين انسان و محيط زندگي وي (ديدگاه «انسان محيطي»)، يا در قالب شناسايي مشخصات ناحيه‌اي شامل پديده هاي طبيعي و انساني (ديدگاه ناحيه اي) و بالاخره در محدوده بررسي پراكندگي مكاني هر پديده جغرافيايي خاص (‌ديدگاه فضايي) مورد نظر قرار داده اند. اين مطلب نشانه آن است كه وي همواره در پي جديدترين اطلاعات بين المللي درباره جغرافيا بوده است. در ارتباط با ديدگاههاي سازمان يافته جغرافياي (انسان محيطي، ناحيه اي و فضايي) دكتر گنجي مسائل علم جغرافيا را در دو بخش طبيعي و انساني قابل مطالعه مي‌داند، كه مي‌توانند در چهارچوب روشهاي عمومي و يا ناحيه‌اي مورد بررسي قرار گيرند. و همگام با اين توجيهات روش تحقيقي، استاد گنجي براي اصالت قوانين جغرافيايي در بررسي‌هاي ناحيه‌اي، اهميت و اعتبار خاصي قائل مي‌شوند. ايشان با استناد به منابع جديد و معتبر خارجي در اين زمينه معتقد است كه پديده‌هاي انساني اگرچه به اندازه پديده‌هاي طبيعي تابع قوانين علمي نيستند، معهذا با استفاده از اطلاعات آماري و روشهاي كميتي مي‌توان در مورد يك پديده خاص انساني مدل‌سازي و يا تيپ‌شناسي كرد كه اين روش گامي به سوي قانون گرايي خواهد بود. از اين گذشته، دكتر گنجي كاربرد كامپيوتر را جهت تحليل اين داده‌هاي آماري ضروري مي‌داند و اين نوگرايي دكتر گنجي، با توجه به اينكه وي قديمي ترين استاد جغرافياي ايران است، قابل ملاحظه مي باشد. [ بهفروز، دكتر گنجي و گسترش دانش جغرافيا در ايران، مجموعه مقالات جغرافيايي جشن نامه دكتر محمدحسن گنجي، صص 5-24]جوائز و نشانها : محمدحسن گنجي، در سال 1354 به عنوان استاد ممتاز دانشگاه تهران انتخاب شد. وي در بيست و نهمين كنگره اتحاديه بين المللي جغرافيايي در كره جنوبي در سال 2000 ميلادي به عنوان يكي از 15 جغرافيدان برجسته جهان شناخته شد و سازمان هواشناسي جهاني، جايزه علمي سال 2001 خود را به وي اعطا كرد. ايشان همچنين نشان درجه سه در خدمات دولتي را دريافت كرده است. دكتر گنجي از اوايل انقلاب تا اكنون بالغ بر 63 لوح تقدير از مراكز آثار و مفاخر علمي، چهره‌هاي ماندگار، انجمن‌هاي علمي جغرافيايي و دانشگاهها دريافت كرده است. وي برگزيده همايش طرح سپاس درسال 86 در فرهنگسراي سينا مي‌باشد.چگونگي عرضه آثار : محمدحسن گنجي سفرهاي علمي متعددي به كشورهاي اسكاتلند ، پرتقال ، دانمارك ، سوئد ، فنلاند ، پاكستان ، هندوستان ، ژاپن ، اندونزي ، مالزي ، سنگاپور ، هنگ كنگ ، لبنان ، اطريش ، آلمان ، هلند ، بلژيك ، اسپانيا ، فرانسه ، نروژ ، شوروي ( مسكو ، كيو ، ايروان و باكو ) ، استراليا ، كانادا ، كشورهاي متحده آمريكا و كليه شيخ نشين هاي خليج فارس نمود. وي عضو مادام العمر انجمن جغرافيايي انگلستان ، عضو سابق انجمن سلطنتي مردم شناسي انگلستان و ايرلند ، عضو شوراي عالي آمار ، عضو هيئت تحريريه دايره المعارف بريتانيا ، عضو افتخاري انجمن آمريكايي پيشرفت علوم ، عضو شوراي عالي مردم شناسي ، عضو انجمن جغرافيايي كشورهاي آسيا و آفريقا ، عضو كميته ملي آبشناسي يونسكو ، عضو هيئت مميزه دانشگاه تهران ، عضو شوراي دانشگاه تهران ، عضو كميسيون همكاري فرهنگي دانشگاهي ايران و فرانسه ، عضو كميته جغرافيايي فرهنگستان ايران ، عضو شوراي عالي جغرافيايي وابسته به سازمان جغرافيايي كشور ، عضو كميته برنامه ريزي وزارت آموزش و پرورش ، عضو هيئت امناي مدرسه عالي بازرگاني رشت ، عضو هيئت امناي مدرسه عالي علوم اراك ، عضو هيئت امناي مدرسه عالي فني ، عضو اتحاديه انجمن هاي علمي ، رئيس اولين كنگره جغرافي دانان ايران (1352) ، اولين رئيس انجمن جغرافي دانان ايران (1353-1362) ، عضو سازمان مطالعه و تدوين كتب دانشگاهي (سمت) ، عضو محققين مركز دايره المعارف بزرگ اسلامي و عضو كميته رهبري طرح اطلس اقليمي ايران مي باشد. دكتر گنجي در كنگره بين المللي جغرافيايي ( آمستردام - 1938 ، واشينگتن - 1952 ، دهلي نو - 1968 و مونترال كانادا - 1972) ، سمينار جغرافيايي كشورهاي آسيايي و آفريقايي (عليكره هندوستان - 1956) ، كميسيون حل اختلاف آب هيرمند بين ايران و افغانستان (واشنگتن - 1956) ، كميته اجرايي طرح مناطق خشك يونسكو ( كانبراي استراليا - 1956) ، كميته منطقه اي سازمان هواپيمايي كشوري بين المللي (رم - 1959) ، كميته هواشناسي سازمان پيمان مركزي ( آنكارا - 1959 ، 1960 ، 1961 و 1963 ، لندن - 1960) ، اجلاسيه هواشناسي منطقه آسيا ( رنگون بيرماني - 1959 ، بانكوك - 1962 ، تهران - 1966 و توكيو - 1970) ، كميسيون اقليم شناسي سازمان هواشناسي جهاني (لندن - 1960 و استكهلم - 1965) ، كنگره سازمان هواشناسي جهاني (ژنو - 1963 ، 1967 و 1971) ، اجلاسيه كميته اجرايي سازمان هواشناسي جهاني (ژنو - 1965 ، 1966 ، 1968 ، 1969 و 1971) ، كميته ارتباطات سازمان عمران منطقه‌اي (اسلام آباد - 1966)، دومين كنگره سازمان ملل درباره يكنواخت ساختن اسامي (لندن - 1972) ، كنفرانس يونسكو درباره آموزش جغرافيا در آسياي شرقي و اقيانوسيه (سنگاپور - 1972) ، دومين اجلاسيه گروه كارشناسان هواشناسي جهاني درباره كاربرد اقليم شناسي در مسائل محيطي (ژنو - 1972) ، دومين كميته فني اندازه‌گيري آلودگي هوا (هلسينكي - 1973) ، كنفرانس يونسكو درباره آموزش جغرافيا در آسياي جنوبي (دهلي نو - 1974) ، هشتمين اجلاسيه گروه كارشناسان جغرافياي سازمان ملل (نيويورك - 1975) ، سمپوزيوم هواشناسي در رابطه با آمايش زمين دراشويل ( كاروليناي شمالي - 1975) ، بيست و سومين كنگره بين المللي جغرافيا (مسكو - 1976) ، سومين كنگره سازمان ملل براي يكنواخت كردن اعلام جغرافيايي (آتن - 1356 ، مونترال - 1365 و ژنو - 1370) ، سفر عتبات عاليات در گروه دانشگاه تهران (1356) ، سفر چين در گروه دانشگاه تهران (1357) ، يازدهمين اجلاسيه گروه كارشناسان ملل متحد (ژنو - 1363) ، چهارمين اجلاسيه منطقه‌اي براي همسان سازي نام‌هاي جغرافيايي (تهران - 1369) ، سمينار مرزهاي ايران در مركز ژئوپلوتيك و مرزهاي بين المللي دانشگاه لندن (لندن - 1370)، سمينار هويت ايران در پايان قرن بيستم در دانشگاه لندن (لندن - 1377) شركت فعال داشته است. دكتر گنجي ، حدود 10 درس جديد و مختلف را به تدريج وارد برنامه رشته جغرافيا نمود و همه را شخصاً به تناوب در سال‌هاي تحصيلي مختلف تدريس كرد. از آثار ايشان مي‌توان به 1 جزوه درسي ، 16 اثر تأليفي ، 6 نقد كتاب ، 12 مقدمه كتاب ، 80مقاله علمي ، 19سخنراني و 14 مقاله به زبان انگليسي اشاره نمود.آثار : مقاله جغرافيايي ويژگي اثر : مجموعه اي است از مقالات جغرافيايي و اقليم شناسانه و چند مقاله تاريخي كه عمدتاً درباره ايران مي باشد، اين كتاب براي اولين بار در سال 1352 توسط موسسه جغرافيايي و كارتوگرافي سحاب به چاپ رسيده است. { گنجي، 32 مقاله جغرافيايي، تهران: موسسه جغرافيايي و كارتوگرافي سحاب، 1352، پنج}2 آب و هواي ايران (فصلي از تاريخ ايران كمبريج 1968) ، آب و هواي ايران (قاهره) ، آب و هواي كشورهاي آسياي مركزي ، آتشفشان سنت هلن، آثاري از دكتر گنجي كه به انگليسي منتشر نموده اند ، آمار بارندگي در ايران ، آمايش زمين بصورت يك منبع طبيعي (نمونه هايي از آسيا) ،آمريكا را بشناسيد ، آموزش جغرافيا ، اطلس اقليمي ايران ، اطلس كامل تهران ، اكولوژي و اقليم شناسي ، انتشارات پنهاني (يادداشت) ، انحطاط جغرافيايي شهر بيرجند ، ايران (دايره المعارف و رلدمارك چاپ نيويورك) ، برتراند راسل و جغرافيا ، برداشتي جغرافيايي از جمعيت مسلمان جهان و پاره اي از مشخصات و گرافيك آن ، بررسي اجمالي باران 13 سال اخير ايران ، بستر جغرافيايي تاريخ ايران ، به انگيزه اگر باران به كوهستان ببارد ، پاره اي جنبه هاي جغرافيايي ايران ، پيام آقاي دكتر محمدحسن گنجي ويژگي اثر : مجموعه سخنرانيهاي چهارمين كنگره جغرافيدانان ايران (به اهتمام گروه آموزشي جغرافيا) ، دانشگاه فردوسي: دانشكده ادبيات و علوم انساني، مشهد، صفحات 18-7.24 پيشگفتار و نقد مقاله ها ويژگي اثر : فصلنامه تحقيقات جغرافيايي، شماره 2، موسسه چاپ و انتشارات آستان قدس رضوي، صفحات 10-5.25 تاثير آب و هوا در زندگي بشر ، تاريخ جغرافياي اسلامي ، تاريخچه جغرافيا در اسلام ، تاريخچه نهضت هاي پان ، ترجمه بشر چيست ؟ ويژگي اثر : تأليف: مارك تواين.30 تغييرات آب و هوا ، تغييرات ناگهاني هواي ساحل جنوبي ، تقسيمات اقليمي ايران ، جغرافيا در ايران از دارالفنون تا انقلاب اسلامي ويژگي اثر : كتابي است در شرح سير تطور علم جغرافيا در ايران معاصر كه در 1367 در انتشارات آستان قدس رضوي به چاپ رسيد. [ جزني « يادداشتهايي درباره مقام علمي دكتر گنجي، مجموعه مقالات جغرافيايي» (جشن نامه دكتر محمدحسن گنجي)، ص 12}34 جغرافيا و آمار ويژگي اثر : نشريه سالانه اداره كل آمار عمومي، تهران35 جغرافياي اقليمي ، جغرافياي ايران ويژگي اثر : كتابي است درباره كليات جغرافياي ايران و تقسيمات و فصل بندي مطالعات جغرافيايي در اين باره، كه در چهار فصل در جلد اول نشريه شماره 22 ايرانشهر منتشر شده است.37 جغرافياي سال پنجم ابتدايي ويژگي اثر : با همكاري دكتر لطف الله مفخم پايان و حسين خليل فر.38 جغرافياي سال ششم ابتدايي ويژگي اثر : با همكاري حسين خليل فر.39 جنگ و جغرافيا يا روابط دول بزرگ در اقيانوسيه ويژگي اثر : اين كتاب در 1321 توسط كتابفروشي پروين به چاپ رسيد، بحث هاي ژئوپولتيكي جالبي درباره رقابت هاي استعمارگران در قاره اقيانوسيه را در بر مي گيرد.40 خاورميانه كجا است، خشكسالي در قائنات ، دون ژوان ايراني ، روند تحقيقات جغرافيايي در ايران ، سازمان هواشناسي جهاني و هواشناسي ايران ، سخني چند درباره هواشناسي ، شمه اي از خدمات جغرافيايي سازمان جغرافيايي و چندين مقاله جغرافيايي در دايره المعارف بزرگ اسلامي ، فهرست مقالات جغرافيايي ويژگي اثر : با همكاري جواد صفي نژاد.48 كتب جغرافياي دبيرستاني ، كليات جغرافياي طبيعي ، كمك به اقليم شناسي باستاني ايران ، گزارش ششمين كنگره بين المللي جغرافيايي در لندن ، گزارش كميته هواشناسي مناطق خشك ، گزارش كنفرانس يونسكو در استراليا درباره آب و هواي مناطق خشك جهان ، گزارش كنفرانس يونسكو درباره نحوه آموزش جغرافيا در جنوب خاوري آسيا ، لزوم تهيه نقشه هاي جغرافيايي ، مشخصات جغرافياي طبيعي ايران ، مطالعه اجماليِ فرهنگ هاي جغرافيايي ، مطالعه جغرافياي در خواص جمعيتي امت مسلمان در جهان ، مفهوم جغرافيا و روش تدريس آن ويژگي اثر : نشريه انجمن دبيران علوم اجتماعي و تاريخ و جغرافيا، شماره 1، تهران.60 مفهوم واقعي نژاد ، مقالاتي درباره جغرافياي ايران ، مقدمه بر اصول جغرافياي انساني و اشاراتي به جغرافياي انساني ايران ، مقدمه بر اطلس افغانستان ، مقدمه بر اطلس بزرگ جهان، مقدمه بر اطلس تاريخي ايران، مقدمه بر اطلس خليج فارس ،مقدمه بر اطلس عمومي جهان ، مقدمه بر جغرافياي پزشكي ويژگي اثر : تأليف: هوشورزدشت.69 مقدمه بر شهرستان نور ويژگي اثر : تأليف: پيروز مجتهدزاده.70 مقدمه بر كليات ژئومورفولوژي ايران ويژگي اثر : تأليف: دكتر محمود حريريان.71 مقدمه بر گزيده اي از فرهنگ و اصطلاحات جغرافيايي ويژگي اثر : تأليف: عاشوري.72 مقدمه بر گيتاشناسي كشورها ، مقدمه بر متن انگليسي مقاله دكتر مهدوي [ جزني،«‌يادداشتهايي درباره مقام علمي دكتر گنجي،» مجموعه مقالات جغرافيايي (‌جشن نامه دكتر محمد حسن گنجي)، صص 19-11} ، ملاحظاتي درباره آلودگي هوا و باران در تهران ، ملاحظاتي درباره باران چند سال اخير ايران، 6 ملاحظاتي درباره باران سال ، ملاحظاتي درباره باران هاي تابستان 1954 ، ملاحظاتي درباره پزشكان ايران مقيم آلمان غربي ، ملاحظاتي درباره جغرافيا و برنامه آن ، ملاحظاتي درباره جغرافيا و برنامه آن ويژگي اثر : نشريه گروه آموزشي جغرافيا دانشگاه تهران، ضميمه مجله دانشكده ادبيات و علوم انساني، شماره 1، چاپ ميهن، صفحات ج-ر.81 ملاحظاتي درباره سيد محمد فرزان ،ملاحظاتي درباره نظرات و روشهاي نو در جغرافيا ويژگي اثر : نشريه انجمن دبيران جغرافيا و تاريخ و علوم اجتماعي ، شماره 10، تهران83 ملاحظاتي موقت راجع به تبخير در ايران ، نامه هاي قهستان ، نظري به نشريات ادواري جغرافيايي ، نقشه جغرافيا و سياست ، نگرشي مجدد بر سمينار بين المللي جغرافيايي جمهوري اسلامي ايران ، هانينگتون و پارسيان هند ، هوا آستانه فضا ، هواشناسي در ايران ، يادي از دكتر صديق اعلم ( مردان نامي ايران)