رهبر و بنیانگذار جمهورى اسلامى ایران، فقیه، عارف.
تولد: 30 شهریور 1281(20 جمادى‏الثانى 1320 ق. 24 سپتامبر 1902)، خمین.
درگذشت: 14 خرداد 1368، تهران، بیمارستان قلب.
روح‏الله مصطفوى مشهور به موسوى خمینى، فرزند سید مصطفى موسوى از علماى آن زمان، در پنج ماهگى پدرش را از دست داد. خوانین تحت حمایت عمال حكومت وقت پدرش را در مسیر خمین به اراك به شهادت رساندند. بستگان وى براى اجراى حكم الهى قصاص به تهران (دارالحكومه وقت) رهسپار شدند و بر اجراى عدالت اصرار ورزیدند تا قاتل قصاص گردید.
دوران كودكى را تحت سرپرستى مادرش (بانو هاجر) از نوادگان آیت‏الله خوانسارى (صاحب زبدة التصانیف)، و نزد عمه‏اش (صاحبه خانم) سپرى كرد، ولى در پانزده سالگى هم مادر و همه عمه‏اش را از دست داد.
از نوجوانى به تحصیل معارف روز و علوم مقدماتى و سطح حوزه‏هاى دینیه و از جمله ادبیات عرب، منطق و فقه و اصول پرداخت و نزد معلمین و علماى منطقه (نظیر میرزا محمود افتخارالعلماء حاج میرزا نجفى خمینى، آیت‏الله شیخ على‏محمد بروجردى، آیت‏الله شیخ محمد گلپایگانى و آیت‏الله عباس اراكى و بیش از همه نزد برادر بزرگترش آیت‏الله سید مرتضى پسندیده) فراگرفت و در سال 1298 عازم حوزه‏ى علمیه‏ى اراك شد. پس از تحصیلات بسیارى از دروس در اراك، عازم حوزه‏ى علمیه‏ى قم شد. در قم در علوم فلسفه و اخلاق استادان او آیت‏الله محمدعلى شاه‏آبادى و آقا سید ابوالحسن حكیم قزوینى و حاج میرزا جواد آقاى ملكى تبریزى بودند و علم منقول و فقه و اصول را از محضر آیت‏الله عبدالكریم حائرى یزدى و آقا میر سید على كاشانى فراگرفت. ایشان در همان اوان در دروس فقه و اصول آیت‏الله عبدالكریم حائرى یزدى و آیت‏الله یثربى حضور و به مراتب فقه و اصول احاطه یافت و به اجتهاد رسید.
در سال 1339 ق. كه آیت‏الله عبدالكریم حائى یزدى درگذشت، آیت‏الله العظمى خمینى دیگر خود یكى از فضلاى و مدرسین حوزه علمیه قم به ویژه در رشته فلسفه، تهذیب نفس و اخلاق گردیده بود كه بعدها در تدریس فقه و اصول فقه نیز نام‏آور شد. ایشان كه در همان زمان با محافل و شخصیت‏هاى ضد دربارى ارتباط كامل داشت، در مبارزه علیه حكومت رضاخان در حد اقتضاى سن خود كوشش نمود. ایشان علیه رژیم فرزند رضاخان نیز مبارزه و افشاگرى مى‏كرد و بعد از رحلت آیت‏الله عبدالكریم حائرى یزدى، آیت‏الله حسن بروجردى را در حد امور و مسائل یارى رساند. بعد از درگذشت آیت‏الله بروجردى حوزه علمیه قم و محافل روحانى دیگر او را به عنوان «آیت‏الله خمینى» شناختند.
درسال 1340 با تشكیل انجمن‏هاى ایالتى و ولایتى و طرح لوایح شش گانه شاه، امام خمینى مخالفت قاطع خود را علیه رژیم آغاز كرد. با پیش آمدن واقعه خونین 15 خرداد ایشان به دنبال نطقى كه علیه رژیم ایراد نمود، دستگیر و به پادگان عشرت آباد تهران منتقل شد. یك سال پس از آزادى، مجددا در مخالفت با «كاپیتولاسیون» سخنرانى ایراد كرد كه منجر به تبعید ایشان در سیزده آبان سال 1344 به تركیه شد. پانزده سال به حالت تبعید در نجف اشرف به سر برد. سرانجام پس از شهادت پسرشان- آیت‏الله سید مصطفى خمینى- به دست رژیم و پس از آن كه از عراق به پاریس رفت و با فرار شاه، در 12 بهمن 1357 با ورودشان به خاك میهن، استقلال، آزادى و جمهورى اسلامى را براى مردم ایران به ارمغان آوردند و در 22 بهمن ماه 1357 با حمایت توده‏هاى میلیونى مردم رژیم شاهنشاهى در ایران را سرنگون ساخت و براى نخستین بار در ایران حكومت جمهورى اسلامى را برقرار ساخت و به عنوان «امام» همه مسلمانان جهان به رسمیت شناخته شد. امام خمینى ده سال پس از تأسیس جمهورى اسلامى در ایران و هدایت انقلاب اسلامى در این مدت در چهاردهم خرداد سال 1368 در تهران درگذشت.
از آثار ایشان میتوان به این عنوان‏ها اشاره نمود: شرح دعاى سحر (به عربى، ترجمه سید احمد فهرى)، شرح حدیث رأس الجالوت (تألیف 1348)، حاشیه امام بر شرح حدیث رأس الجالوت، حاشیه بر شرح فوائد الرضویه، شرح حدیث جنود عقل و جهل، مصباح‏الهدایة الى الخلافة والولایة، حاشیه بر شرح فصوص الحكم، حاشیه بر مصباح‏الانس، شرح چهل حدیث (اربعین حدیث)، سر الصلوة (صلاة العارفین و معراج السالكین)، آداب نماز (یا آداب الصلوة)، رسالة لقاءالله، حاشیه بر اسفار، كشف الاسرار (در اسرار هزار ساله حكمى‏زاده، چاپ سوم 1363 ق.)، انوار الهدایة فى التعلیقة على الكفایة، بدایع الدرر فى قاعدة نفى الضرر، رسالة الاستصحاب، رسالة فى التعادل و التراجیع، رسالة الاجتهاد و التقلید، مناهج الوصول الى علم الاصول (دو جلد)، رسالة فى الطلب و الارادة، رسالة فى التقیة، رسالة فى قاعدة من ملك، رسالة فى تعیین الفجر فى الیالى المقمره، كتاب الطهارة (چهار جلد)، تعلیقه على العروة الوثقى، مكاسب محرمه (دو جلد) تعلیقة على وسیلة النجاة، رسالة نجاةالعباد)، حاشیه بر رساله ارث، تقریرات درس اصول آیت‏الله العظمى بروجردى، توضیح المسائل (رساله عملیة)، مناسك حج، تحریر الوسیله (دو جلد)، كتاب البیع (پنج جلد)، تقریرات دروس امام خمینى، كتاب الخلل فى الصلوة، حكومت اسلامى یا ولایت فقیه، جهاد اكبر یا مبارزه با نفس، تفسیر سوره حمد، استفتائات، دیوان شعر، نامه‏هاى عرفانى، پیامها، سخنرانیها، مصاحبه‏ها و احكام و نامه‏ها (بیست و دو جلد)، وصیت‏نامه‏ى سیاسى الهى، المكاسب المحرمة (عربى، 1381 ق.)، تهذیب الاصول (عربى، دو جلد تقریر امام و تحریر جعفر سبحانى، 1380 -1375 ق.).
حضرت آیةاللَّه العظمى امام سید روح‏اللَّه موسوى خمینى 20 جمادى الثانى 1320 (ه.ق.) در خمین در یك خانواده روحانى به دنیا آمد. والدایشان- آیةاللَّه سید مصطفى خمینى- در اواخر 1320 در سن 47 سالگى به وسیله فئودالها شهید شد.
امام، تحت تربیت عمه و مادر دلسوز و مراقبت‏هاى برادر بزرگوارش آیةاللَّه پسندیده رشد كرد. و پس از تحصیلات مقدماتى در خمین در 1339 عازم حوزه علمیه اراك شد و سپس در 1340 در محضر آیةاللَّه العظمى حاج شیخ عبدالكریم حائى به قم عزیمت كرد. او در 1345 ه.ق. سطوح عالیه را طى كرده و در محضر درس مؤسس حوزه- آیةاللَّه حائرى حضور یافت. پس از رحلت مرحوم حائرى در 1355، به عنوان استادى گرانقدر و مجتهدى عالم در حوزه درخشید. وى در كنار فقه و اصول به تحصیل پرداخت و از محضر آیةاللَّه شیخ محمد على شاه‏آبادى عارف كامل، بهره‏هاى روحى فراوانى برد. آوازه شهرت وى به عنوان یك استاد مسلم و صاحب شیوه تدریس و تعلیم، طلاب بیشمارى را گرد او جمع كرد. درس اخلاق و روش تدریس و تعلیم وى كه موجد روح فداكارى و شجاعت و تعهد و تقوى در طلاب میشد، موجب تحول عظیمى در حوزه و منجر به تعطیلى درسش از طرف دیكتاتور وقت- رضاخان- گردید. پس از سقوط رضاخان، این درس مجددا در فیضیه آغاز گشت.
در سال 1364 ه.ق. همزمان با ورود آیت‏اللَّه بروجردى، بزرگترین كرسى تدریس حوزه علمیه به وى اختصاص یافت. مسجد سلماسى و مدرسه فیضیه شاهد حضور انبوهى از مشتاقان معرفت و دهها مجتهد اصولى، ادیب و مفسر در محضرش گشت. او در مسند اجتهاد و فتوى نشست و میلیونها تن به عنوان مقلد و پیرو، سر به فرمانش نهادند و در انتظار صدور حكم و فتوایش نشستند.
در سال 1340 ه.ش. با تشكیل انجمنهاى ایالتى و ولایتى و طرح لوایح ششگانه شاه- كه خود وسیله‏اى براى تثبیت حكومت امریكا در ایران بود- مخالفت جدى و قاطع نمود. حادثه 15 خرداد 1341 پیش آمد كه هزاران نفر از مسلمانان انقلابى آماج گلوله‏هاى سفاكان پهلوى گشتند و خود ایشان به دنبال نطقى كوبنده در مدرسه فیضیه به پادگان عشرت‏آباد منتقل و زندانى شد. ولى پس از یك سال آزاد و هنگام بازگشت به قم در مخالفت با كاپیتولاسیون سخنرانى رسوا كننده‏اى در مسجد اعظم ایراد كرد كه منجر به تبعیدش در 13 آبان 1342 به تركیه گردید. پس از مدتى به نجف منتقل و قریب 15 سال اجبارا در حوزه نجف اقامت گزید. و از همانجا عهده‏دار رهبرى فكرى و ارشادى مردم بود و در فرصت‏هاى مناسب اعلامیه‏هاى لازم را صادر مى‏كرد. در 1356 ه.ش. به مناسبت شهادت فرزند برومندش آیةاللَّه مصطفى خمینى مجالس ترحیم باشكوه و خونینى برپا گشت كه شخصیت امام را بیشتر مطرح و موجب انتقال ایشان به پاریس گردید. و این در حالى بود كه احساسات مذهبى مردم به اوج خود رسیده و كنترل از دست رژیم خارج گشته بود و شاه از ایران خارج شده و اساس حكومت اسلامى به رهبرى امام و فداكارى مردم مسلمان در ایران پایه‏ریزى شده بود.
آثار و تألیفات گرانبهایى از معظم له در اختیار محافل علمى است كه از آن میان مى‏توان از «تحریر الوسیله كتاب الصلوة، كتاب المكاسب، كتاب الطهاره، كتاب الخلل، كتاب البیع (در 5 جلد)، مصباح الهدایة (شرح دعاى سحر)، چهل حدیث برگزیده در اخلاق و عرفان و...» را نام برد و اكنون دعاى میلیونها تن از مسلمانان و مستضعفین جهان این است:
خدایا! خدایا! تا انقلاب مهدى خمینى را نگه‏دار!
(1410 -1320 ق)، عالم، فقیه، مرجع تقلید، بنیانگذار جمهورى اسلامى ایران، عارف و شاعر. در خانواده‏اى روحانى در شهر خمین متولد شد. پدرش در چهل و هفت سالگى به دست مالكین محلى كشته شد و امام تحت سرپرستى و حضانت عمه و مادر و برادرش آیت‏اللَّه پسندیده قرار گرفت. تحصیلات مقدماتى را در زادگاهش آموخت و در سال 1339 ق براى ادامه تحصیل رهسپار اراك شد. پنج سال در آنجا اقامت كرد و تا سطوح عالیه را خواند. با عزیمت آیت‏اللَّه حائرى یزدى در سال 1340 ق به قم و بنا نهادن حوزه‏ى علمیه، در ساذل 1345 ق به قم رفت و به تحصیل فلسفه و حكمت مشغول شد. فلسفه را از آیت اللَّه شیخ محمدعلى شاه‏آبادى فراگفت. سپس به تحصیل دروس خارج از سطح پرداخت و از محضر آیت‏اللَّه حائرى كسب فیض كرد و به درجه‏ى اجتهاد رسید. وى از محضر مى‏رسید على یثربى و حاج میرزا جواد ملكى تبریزى و آقا میرزا على‏اكبر حكمى‏یزدى و حاج سید ابوالحسن رفیعى قزوینى و حاج شیخ محمدرضا نجفى مسجد شاهى و آقامیرزا محمدعلى ادیب تهرانى و حاجى سید محمدتقى خوانسارى و آیت‏اللَّه بروجردى و حاج سید محسن امین و حاج شیخ عباس محدث قمى و سید ابوالقاسم دهكردى اصفهانى و حاج شیخ محمدتقى بافقى بهره‏مند گشت و اینان از مشایخ وى بودند. امام خمینى از سال 1368 ق به تدریس «كفایه» و «منظومه» و «اسفار» و فقه و اصول پرداخت. وى علاوه بر علوم عقلى و نقلى، تحصیل علم اخلاق را جزو دروس تحصیلى طلاب خود قرار داده بود، و از دیرباز به تدریس اخلاق مشغول بود. در دوره‏ى رضاخان درس اخلاق ایشان مدتى تعطیل شد و پس از سقوط رضاخان، این درس مجدداً در مدرسه‏ى فیضیه دایر گشت. وى علاوه بر مدرسه‏ى فیضیه، در مسجد سلماسى نیز تدریس مى‏نمود. در سال 1340 ش كه تشكیل انجمنهاى ایالتى و ولایتى و لوایح ششگانه شاه مطرح شد، با مخالفت جدى امام روبه‏رو گردید و در نتیجه حادثه‏ى پانزده خرداد 1342 ش پیش آمد. امام به پادگان عشرت‏آباد منتقل و زندانى شد و پس از چندى آزاد گردید و به قم مراجعت كرد. مخالفت ایشان با مسئله كاپیتولاسیون و سخنرانى وى در مسجد اعظم سبب شد كه معظم‏له به تركیه تبعید شود. پس از مدتى به نجف منتقل گشت و قریب پانزده سال در نجف اقامت گزید. از همین زمان عهده‏دار رهبرى مبارزات سیاسى شد و در هر فرصتى با صدور اعلامیه‏هایى مردم را به مبارزه‏ى تهییج مى‏كرد. با درگذشت ناگهانى فرزند ایشان حاج سید مصطفى خمینى در سال 1356 ش و برگزارى مراسم سوگوارى، تبلیغات علیه دستگاه هیئت حاكمه را دنبال كرد. به تدریج دامنه‏ى تظاهرات به خیابانها كشیده شد. در این زمان امام از نجف به پاریس رفت و مبارزات علیه شاه اوج گرفت و شاه مجبور به ترك كشور شد و امام به ایران بازگشت و جمهورى اسلامى را بنا نهاد و رهبرى حكومت اسلامى ایران را تا 14 خرداد ماه سال 1368 ش كه جان به جان آفرین تسلیم كرد، خردمندانه عهده‏دار بود. پیكر پاك وى با مراسم با شكوهى در محلى كه اكنون به نام مرقد مطهر معروف است دفن گردید. امام خمینى از آغاز جوانى به شعر و شاعرى پرداخت. از آثار وى: «كشف الاسرار»؛ «تحریر الوسیله»؛ «كتاب الصلوة»؛ «كتاب المكاسب»؛ «تهذیب الاصول»؛ «كتاب الطهارة»؛ «كتاب الخلل»؛ «كتاب البیع»، در پنج مجلد؛ «مصباح الهدایة»؛ «چهل حدیث برگزیده در اخلاق»؛ «آداب نماز»؛ «مجموعه‏ى اشعار»، كه پس از رحلت ایشان در دسترس عموم قرار گرفت.[1]