خرقی مروزی، بهاءالدین، ابوبکر •
(ز 536 ق)، ریاضیدان. از مردم خرق، از توابع مرو، و از دانشمندان علم ریاضى و مولفان مشهور در تاریخ و جغرافیا و ریاضى بود. خرقى در دربار خوارزمشاهیان مقامى بلند داشت و از معدود دانشمندان عصر انحطاط علوم در تمدن اسلامى است. آثار وى: «منتهى الادراك»؛ «التبصره فى علم الهیئه».
|
خیام، ابوالفتح، عمر
•
(تو 440/417- وف 525 -515 ق)، فیلسوف، ریاضیدان، منجم، نویسنده و شاعر. در نیشابور متولد شد. با میمون بن نجیب واسطى، امام ابوالمظفر اسفزارى، حكیم ابوالعباس لوكرى عبدالرحمن خازنى و امام محمد غزالى همعصر بود. وى منجم دربار ملكشاه...
|
دارمی، عبدالرحمان •
(س پنجم ق)، طبى و ریاضىدان. وى نزد ابن البغونش كسسب علم نمود و اكثر كتب جالینوس را نزد وى خواند. او را از بزرگان طب و هندسه مىدانند كه در بعضى صناعات دقیقه و اعمال لطیفه نیز مهارتى داشته است.
|
دانا سرشت، اکبر
•
محقق.
تولد: 1290، تهران.
درگذشت: 25 فروردین 1368.
علىاكبر داناسرشت (صیوفى)، فرزند حاج علینقى و نوهى حاج علیقلى صرافباشى زنجانى بود. سالهاى كودكى و دوران تحصیل اولیهى علىاكبر داناسرشت مقارن با جنگ با جنگ اول جهانى بود. پس چندى خانوادهاش به شهر زنجان كوچید. در آنجا به مدرسه ابتدایى- معروف به اسعدیه...
|
دانشمند ابیوردی، ابوالحسن علی •
(وف 966/969 ق)، ریاضیدان، حكیم و شاعر شیعى. در كاشان دیده به جهان گشود.از چنان هوش و ذكاوتى بهرهمند بود كه در چهارده سالگى شرح «تجرید» را با حواشى آن كه از متون مشكل حكمت است و كتاب «مجسطى» را در بیست و پنج سالگى درس مىگفت و حافظهاى چنان نیرومند داشت كه هر كتاب را یك بار مىخواند و عبارت آن را هرگز...
|
دستغیب شیرازی، ابوالحسن
•
(تو ح 1260 ق)، حكیم، مجتهد و شاعر، متخلص به دستغیب. در شیراز به دنیا آمد و در آنجا علوم فقه و اصول و منطق و حكمت را فراگرفت. تولیت بقعهى امامزادهى سید میرمحمد بن امام موسى بن جعفر (ع)، با او بود و مدتى تولیت مسجد نصیرالملك ار نیز بر عهده داشت نصیرالدین فرصت از شاگردان وى مىباشد كه در محضرش حكمت الهى...
|
دماوندی، محمدباقر •
(وف 1307 ق)، عالم دینى، فقیه، حكیم، ریاضىدان و زاهد. او در نجف در محضر شیخ انصارى و سید حسین كوهكمرى به مقامات عالیهى علمى رسید، تا جایى كه علامهى كوهكمرى وى را بر میرزاى بزرگ شیرازى برترى مىداده است. گذشته از فقه و اصول، دماوندى در علم طب و حكمت و ریاضیات ماهر بود و بر تاریخ و سیر احاطهى بسیارى...
|
دهدار شیرازی، معینالدین، ابومحمد
•
(وف 1016 ق)، ریاضىدان، نویسنده و شاعر حروفى، متخلص به عیانى. ملقب به دهدار. وى از دانشمندان روزگار خود بود كه تالیفات بسیار در فنون مختلف به زبان عربى و فارسى داشت. وى در حافظیه به خاك سپرده شد. از آن جمله: «مفاتیح الاستخراج»؛ «زیده الالواح»، در جفر؛ «ایجاز مفاتیح الاعجاز»، در شرح گلشن راز؛ «رسالهاى...
|
دکارت، رنه •
رنه دكارت در روز 31 ماه مارس 1596 متولد شد. او اهل تورن فرانسه و فرزند يكي از مشاورين پارلمان برتاني بود. در سال 1606 هنگامي كه پسر ده ساله اي بود هر روز با بيم و وحشت به مدرسه «ژزوئيتها» بنام لامنش مي رفت. درسهايي كه مي...
|
دینوری، ابوحنیفه احمد
•
(وف ح 282 ق)، نحوى، لغوى، ادیب و ریاضىدان. از مردم دینور بود كه در بصره و كوفه علم آموخت و از محضر پدر خود و پس از او از این سكیت بیشترین بهره را برد. وى در علوم بسیارى همچون، نحو، لغت، هندسه، حساب و هیئت دست داشت، و صاحب تالیف بود. او را ذفنون و از نوادر روزگار مىدانند. روایاتش را صحه گذاشتهاند و...
|
ذوقی بسطامی، فتحاللَّه •
(وف ح 1288/1274 ق)، خطاط، ریاضیدان، ادیب و شاعر، متخلص به ذوقى. اصلا از طایفهى عرب بنىعامر و ساكن بسطام بود. در اوایل دورهى محمد شاه قاجار، براى دیدار دایى خود، حبیباللَّه خان عرب، به فارس رفت و در شیراز به تكمیل تحصیلات پرداخت و صاحب دیوان رسائل شد. در ادبیات فارسى و عربى و ریاضیات سرآمد بود. میرزا...
|
ربن
•
(عبر. ربان) طبرى از تربیت یافتگان حوزه علمى مرو، و بردین نصرانى- و به قولى بردین یهودى- بوده است (قر. 2 و اوایل قر 3 ه.) وى در طب و نجوم و ریاضیات ماهر و از مترجمان معروف عهد خود به شمار مىرود. از جمله منقولات او نسخهاى از «المجسطى» بود از یونانى به عربى كه كاملتر از نسخ منقول دیگر بود. وى پدر على...
|
رجبعلی پور، مهدی •
مهدی رجبعلی پور در سال 1324 در کرمان متولد شد. وی در سالهای 1345،1347،1352 لیسانس از دانشگاه تهران، فوق لیسانس از دانشگاه شیراز و دکتری رشته ریاضی را از دانشگاه تورنتوی کانادا دریافت کرد. وی تا سال 1355 به ادامه تحصیثل در...
|
رجبی طرخورانی، محمد
•
محقق، مترجم.
تولد: 1331، تفرش.
درگذشت: اسفند 1372.
محمد رجبى طرخورانى تحصیلات مقدماتى را در تفرش به پایان رسانید و در سال 1350 وارد دانشگاه شد و در سال 1356 در مقطع كارشناسى ارشد رشتهى ریاضى از دانشكدهى علوم دانشگاه تهران فارغالتحصیل گردید و سپس به عنون مربى در همان دانشگاه شروع به خدمت نمود. با...
|
رهنما •
(بخش 1) غلامحسین بن على محمد، دانشمند مشهور عصر حاضر و متخصص در فنون ریاضى (و. شیراز 1299 ه.ق.- ف. تهران 1365 ه.ق./ 1325 ه.ش./ 1946 م.) پدر غلامحسین، میرزا علىمحمد از علماى روحانى عهد ناصرالدین شاه قاجار بود. وى پس از كسب تحصیلات مقدماتى در شیراز همراه پدر به تهران آمد و نزد نجمالدوله عبدالغفار علوم...
|
رهنما، غلامحسین
•
(1365 -1299 ق)، استاد ریاضى و فیزیك. در شیراز متولد شد، در دارالفنون تحصیل كرد و مدتها نزد استاد عبدالغفار خان نجمالدوله به تكمیل معلومات خود پرداخت. در سال 1305 ش مجمع نجومى آكادمى علوم فرانسه او را به عضویت دائمى پذیرفت. رهنما حدود چهل و پنج سال در مدارس عالى و دانشگاه تهران به تدریس علوم ریاضى و...
|
روزبه، رضا •
(1352 -1300 ش)، استاد، فیزیكدان، ریاضیدان، ادیب، فیلسوف، فقیه و زاهد. در زنجان به دنیا آمد و تحت تعلیمات عالیه پدرش و عمویش كه هر دو عالم و زاهد بودند قرار گرفت. در دبستان و دبیرستان هم از نظر درس و هم از جنبه فضایل اخلاقى دانشآموزى برجسته بود. با پایان گرفتن تحصیلات دبیرستانى به كار تعلیم و تربیت در...
|
رویانی لاهیجی، نظامالدین، عبدالقادر
•
(وف 925 ق)، ریاضیدان و دانشمند. از شاگردان ملا على قوشچى بود. نخست در گیلان مىزیست؛ سپس به دربار سلطان حسین بایقرا رفت و از آن پس در هرات مقیم مدرسهى شاه بود تا در آنجا درگذشت. از جمله آثارش: «تحفه نظامیه» در حساب به نام سلطان یحیى كیا؛ «زیج مخلص میرزایى» كه به نام سلطان میرزا على تالیف كرده است.
|
ریاضی خوانساری، ابوالقاسم جعفر •
(1380 -1313 ق)، فقیه، حكیم، ادیب و ریاضیدان. وى در 1328 ق از اصفهان به نجف مهاجرت كرد و به تحصیل فقه و اصول و حدیث پرداخت و در ریاضیات سرآمد اقران شد وى به هندوستان سفر كرد و در آنجا به نشر احكام پرداخت. او در گلگیت نزدیك كشمیر از دنیا رفت. كتابخانه نسبتا غنى از وى باقى ماند. او تالیفاتى چند به نظم و...
|
زاهدی گیلانی، ابوطالب
•
(1127 -1058 ق)، مفسر، عالم دینى، ریاضیدان، شاعر و خطاط. در لاهیجان متولد شد. علوم عربى و سطح را در همان شهر نزد شیخالاسلام ملا حسن لاهیجى خواند. در بیست سالگى به اصفهان رفت و ریاضى را نزد ملا رفیع یزدى و سایر علوم متداول را از اكابر علماى آن شهر همچون آقا حسین خوانسارى فراگرفت و به مراتب عالیهى علمى...
|
زنجانی، عز البتول •
(؟)، ریاضیدان. اطلاع چندانى از وى در دست نیست، فقط اثرى از وى بجا مانده به نام «الكافیه فى الحساب».
|
زنجانی، عزالدین، عبدالوهاب
•
(وف ح 660/655 ق)، عالم، دانشمند، ریاضیدان و ادیب. در تبریز مسكن گزید و مدتى در موصل به سر برد و در بغداد وفات یافت. او در علوم نحو، لغت، صرف، معانى و بیان عروض دانا بود و از علوم نقلى و عقلى بهرهمند. خواجه نصیرالدین طوسى كتاب «تذكره» در علم هئیت را به خواهش او تصنیف كرد. او به خراسان و ماوراءالنهر سفر...
|
ساوجی، نظامالدین، محمد •
(وف بعد از 1038 ق)، عالم امامى، فقیه، اصولى، محدث، متكلم، رجالى و ریاضیدان. اهل ساوه و از شاگردان شیخبهائى بود، پس از مرگ پدرش تحت نظر شیخبهائى تربیت یافت. پس از درگذشت استادش، در دربار صفویه زندگى كرد. در 1033 ق سفرى به عتبات عالیات نمود. ساوجى به امر شاه عباس صفوى كتاب «جامع عباسى» استادش شیخبهائى...
|
سبزواری، محمد ابراهیم
•
(1291- ح 1360 ق)، عالم دینى، فقیه، ریاضیدان و شاعر. وى نوهى دخترى حكیم سبزوارى است. معقول را نزد جد مادرى خود، ملا محمد سبزوارى، و منقول را از علامه میرزا حسین سبزوارى و ریاضیات و طب را از افتخارالحكماء اسماعیل تهرانى فراگرفت. از آثارش: «اصول الفقه» و شرح آن به نظم؛ «منظومهى حساب»، و شرح آن؛ شرح «دعاى...
|
سجاوندی غزنوی، محمد •
(وف 560 ق)، مفسر، قارى، فقیه حنفى، ریاضیدان و شاعر. وى از دانشمندان و عالمان بزرگ قرن ششم هجرى است كه با سلطان سنجر سلجوقى معاصر بود و آثار بسیار ارزشمندى در تفسیر و علوم دینى تالیف كرد. وى در سرودن شعر نیز توانا بود، اشعار چندى نیز از وى در تذكرهها نقل است. از جمله آثارش: «انسان عین المعانى» در تفسیر...
|
سجزی، ابوسعید احمد
•
(330- ح 415 ق)، منجم و ریاضیدان. با ابوجعفر احمد بن محمد صفّارى، عضدالدولهى دیلمى و ابوریحان بیرونى معاصر بود و با آنها ارتباط داشت. ظاهرا بیشتر ایام عمر خود را در شیراز به سر برد و گاهى نیز در خراسان مىزیست. از آثار وى: نامهى جوابیهى به ابوجعفر احمد بن محمد صفارى در باب «انقسام خط مستقیم ذى نهایة...
|
سجزی، احمد •
ابن محمد بن عبدالجلیل سجزى، منجم و ریاضىدان معروف (ف. 414 ه.ق.) وى با ابوجعفر احمد بن محمد صفارى و عضدالدوله دیلمى معاصر بوده است و از جمله آثار او جامع شاهى (ه.م.) است.
|
سجستانی، نصیرالدین محمد
•
(س هتفم ق)، ریاضیدان. معروف به رمال و معزم. از علماى ایرانى كه در روم اقامت داشت و در هندسه و علوم غریبه و ریاضیات بسیار ماهر بود از آثار او است: «دقایق الحقایق» در علوم خفیه؛ «مونس العوارف»، كه منظومهاى است در معراج و معجزات و غرایب.
|
سدهی اصفهانی، علی •
(وف 1358 ق)، عالم دینى، منجم، ریاضیدان، ادیب و شاعر، متخلص به ضیائى. معروف به حاج آقا بزرگ. نسبش به محمد دیباج، فرزند امام جعفر صادق (ع) مىرسد. وى شاگرد سید میرزا محمدهاشم چهار سوقى و آقا نجفى و جمعى دیگر از علما بود. علاوه بر فقه و اصول در حكمت و نجوم و ریاضیات و طب و علوم غریبه تبحر داشت. شعر را نیز...
|
سردار کابلی کرمانشاهی، حیدرقلی
•
(1372 -1293 ق)، عالم دینى، فیلسوف، فقیه اصولى، محدث، متكلم، رجالى، مورخ و ریاضیدان. از علماى بزرگ شیعه در قرن چهاردهم قمرى بود. اصلش از ایران و از قزلباشان است. پدرش ساكن افغانستان بود و سردار در كابل به دنیا آمد. در هشت سالگى به خواندن و نوشتن پرداخت. چون داراى استعداد فوقالعادهاى بود به زودى ریاضیات...
|