زیدی حسینی، حسین •
(س نهم ق)، منجم و نویسنده. از اهالى جنوب ایران بود و از منجمان مشهور زمان خود. اثر وى: «دستور المنجمین» كه به نام نصرهالدین سلغر شاه بن توران شاه از ملوك هرمز به پایان رساند.
|
سجزی، ابوسعید احمد
•
(330- ح 415 ق)، منجم و ریاضیدان. با ابوجعفر احمد بن محمد صفّارى، عضدالدولهى دیلمى و ابوریحان بیرونى معاصر بود و با آنها ارتباط داشت. ظاهرا بیشتر ایام عمر خود را در شیراز به سر برد و گاهى نیز در خراسان مىزیست. از آثار وى: نامهى جوابیهى به ابوجعفر احمد بن محمد صفارى در باب «انقسام خط مستقیم ذى نهایة...
|
سدهی اصفهانی، علی •
(وف 1358 ق)، عالم دینى، منجم، ریاضیدان، ادیب و شاعر، متخلص به ضیائى. معروف به حاج آقا بزرگ. نسبش به محمد دیباج، فرزند امام جعفر صادق (ع) مىرسد. وى شاگرد سید میرزا محمدهاشم چهار سوقى و آقا نجفى و جمعى دیگر از علما بود. علاوه بر فقه و اصول در حكمت و نجوم و ریاضیات و طب و علوم غریبه تبحر داشت. شعر را نیز...
|
سمیع زرگر، خواجه
•
(ز 1077 ق)، جواهرشناس، منجم و ریاضیدان. وى به جودت طبع و حدت ذهن شهرت تمام داشت. در اوایل حال مدتى به كسب علوم پرداخت و در علم نجوم و ریاضى مهارت یافت. به جهت وجه معاش كسب زرگرى اختیار كرد و در عیار گرفتن زر استاد بنا شد. وى بعد از گزاردن حج و طواف مرقد مطهر پیامبر (ص) در سال 1077 ق به وطن مراجعت كرد...
|
شرفالدین، علی •
الاسترآبادى معروف به شرفالدین عالمى فقیه شارح كتاب محقق كركى و شاگرد آنجناب بوده و علامه مجلسى در مقدمه بحار فرموده و كتاب تأویل الایات الظاهره فى فضائل العترة الطاهره تألیف سید فاضل علامه زكى شرفالدین على الحسینى الاسترآبادى مقیم نجف و مؤلف كتاب الغرویه در شرح جعفریه و شاگرد شیخ اجل نورالدین على بن...
|
شهاب ترشیزی، عبداللَّه
•
(1216/1215 -1167 ق)، شاعر، نقاش و منجم. اصلش از ترشیز خراسان بود. مدتى در عراق و فارس بسر برد سپس به خراسان رفت در هرات به دربار محمود خان درانى راه یافت و در مدح او قصایدى سرود و به منصب منجم باشى، ملكالشعرایى و رتبهى خانى رسید. وى در هجو گفتن قدرت و مهارتى عجیب داشته است. «كلیات» اشعارش را تا بیست...
|
شهمردان رازی •
(ز 477 ق)، منجم، از منجمان و دانشمندان اواخر سدهى پنجم و معاصر خیام است كه در گرگان و استرآباد اقامت داشت. از وى دو كتاب در دست است یكى «روضه المنجمین» كه به سال 466 ق براى حكیم على بن ابراهیم كرمانى نوشت و دیگرى «نزهت نامهى علایى» در كلیات علوى و سفلى كه پس از 477 ق به نا علاءالدوله ابوكالیجار تالیف...
|
شیدای بلخی
•
(س دهم ق)، ادبى، شاعر و منجم. وى از نزدیكان و مولانا قوامالدین بلخى بود. در علوم نقلى و عقلى استاد بوده و تدریس فقه و تفسیر مىكرده و شاگردان بسیارى داشته از آن جمله سید بهاءالدین حسن نثارى بخارایى در هئیت و نجوم شاگرد وى بوده و در استخراج تقویم مهارت داشته. وى در نظم و نثر فارسى نیز دست داشته و كتابى...
|
صوفی رازی، ابوالحسین عبدالرحمن •
(وف 376 ق)، دانشمند و منجم. وى از دانشمندان و منجمان معروف سدهى چهارم قمرى بود كه عضدالدوله دیلمى نزد او به تحصیل نجوم مىپرداخت. وى دربارهى صورتهاى فلك البروج كتابى به زبان عربى تألیف كرده است به نام «صور الكواكب الثابته» یا «الصور السمائیه» و آن را به عضدالدوله تقدیم كرده است. ترجمهى فارسى این كتاب...
|
صیمری، ابوعنبس محمد
•
(وف 275 ق)، منجم، ریاضیدان، ادیب و شاعر. از آثار وى «اصل الاصول»، در هیأت و نجوم است كه متضمن بسیارى از اقوال ایرانیان در مسایل نجومى مىباشد. او شاعرى توانا بود. به بغداد رفت و ندیم متوكل شد.
|
طبری، ابوحفص عمر •
(وف ح 200 ق)، منجم، مترجم ودانشمند. از مترجمان و دانشمندان مبرز علم نجوم بود كه در خدمت یحیى بن خالد برمكى مىزیست. در روزگار مأمون به بیتالحكمه فراخوانده شد و به ترجمه كتابهاى بسیارى پرداخت. ابوحفص آثارى نیز تألیف كرد. از جمله آثار وى: «المسائل»؛ «اتفاق الفلاسفه و اختلافهم فى خطوط الكواكب»؛ «المحاسن»؛...
|
طریان، آلینوش
•
آلینوش طریان (متولد ۱۲۹۹-سن:۸۹ سال) فیزیکدانی ایرانی است.
دارای دکترای فیزیک از دانشگاه سوربن فرانسه است و نخستین زنی بود که در ایران در رشته فیزیک استاد دانشگاه شد. او نخستین رصدخانه خورشیدی و تلسکوپ خورشیدی را در ایران...
|
طوسی، محقق •
شیخ محمد معروف به خواجه نصیرالدین طوسى جهرودىالاصل، شیخ حر عاملى در كتاب املالامل مىنویسد: وى مردى فاضل و ماهر و عالم و متكلم محقق در عقلیات او را كتبى است كه از جمله آنها كتب زیر است 1- كتاب «تجرید الاعتقاد» 2- تذكره «در هیئت» 3- تحریر كتاب اقلیدس 4- تحریر مجسطى 5- شرح اشارات 6- «فصول نصیریه» 7-...
|
عبدالائمه
•
(ع. عبدلائمة، بنده امامان) سازنده اسرطاب و استاد رسم دوایر فلكى (قر. 9 ه.) از ساختههاى وى دو اسطرلاب بزرگ در تهران موجود است: یكى در مدرسه سپهسالار ناصرى و دیگرى در تصرف آقاى سید جلالالدین تهرانى، و هیچ یك داراى تاریخ نیست و فقط به خط نسخ نوشته شده: صنعه عبدالائمة.
(س دوازدهم ق)، نقاش فلزات و اسطرلابساز....
|
علاء کرمانی •
(س نهم ق)، ریاضیدان و منجم. اصل وى از كرمان بود ولى در سرزمین عثمانى به سر مىبرد. علاء در ریاضى و نجوم مهارت داشت. از آثار وى رسالهاى است در «تصنیع اسطرلاب» كه آن را به نام سلطان بایزید دوم، پادشاه عثمانى (918 -886 ق)، تألیف كرده است.
|
علیاری تبریزی، علی
•
(1327 -1236 ق)، عالم، فقیه، اصولى، محدث، متكلم، حكیم، ریاضیدان، ستارهشناس، ادیب و شاعر. وى در روستاى سردرود تبریز به دنیا آمد. پس از فراگرفتن علوم و فنون معموله و متداوله در نزد استادانى چون میرزااحمد آقا مجتهد شبسترى و حاج میرزا لطفعلى و میرزا محمد آقاى مجتهد به نجف رفت و در آن جا در نزد پنج تن از...
|
فارابی، ابونصر محمد •
(339 / 338 -260 / 259 ق)، ریاضیدان، عارف، فیلسوف، دانشمند، حكیم و موسیقیدان. ملقب به معلم ثانى. در فاراب ماوراءالنهر به دنیا آمد. بیشتر عمر خود را در بغداد گذرانید و اكثر كتابهاى خود را در آنجا نوشت. فارابى همچنین سفرهایى به شام، مصر، حران و مرو داشت و در آنجا به تعلیم و تألیف مشغول بود. او نزد استادانى...
|
فارسی ابوالخیر، تقیالدین محمد، محمدتقی
•
(وف بعد از 940 ق)، ریاضیدان، منّجم، ادیب، پزشك و شاعر شیعى، متخلص به فهمى. در شیراز مىزیست و نزد میر صدرالدین محمد دشتكى شیرازى و فرزد وى میر غیاثالدین منصور دشتكى به فراگیرى دانش پرداخت. از آثار چاپى او: «آداب السلطنة»، به فارسى؛ «حل التقویم»، به فارسى در نجوم و هیئت. آثار خطى او: «الاحكام الاحكام»،...
|
فارسی، ابوسهل فضل •
(ز 193 ق)، منجم و دانشمند شیعى. وى اهل فارس و از خاندان نوبخت بود و در عصر هارون الرشید خلیفهى عباسى مىزیست. در اوائل خلافت عباسى كه ترجمهى كتب علمى پیشینیان مورد توجه خلفا قرار گرفت، فضل نیز بسیارى از كتب اوائل را از فارسى به عربى ترجمه كرد. وى از معاصران و مصاحبان ابوجعفر منصور دوانقى بود، بعد از...
|
فسونی تبریزی، محمود
•
(وف 1027 ق)، نویسنده، دانشمند، منجم و شاعر. در بعضى از تذكرهها او را شیرازى الاصل و در بعضى تبریزى ذكر كردهاند. وى از شعراى مكتب وقوع بود و در سرودن غزل مهارت بیشترى داشت، در خط و فن سیاق و علم نجوم توانا بود. در عهد اكبرشاه به هندوستان رفت و در سلك ملازمان وى درآمد و به سمت نویسندگى و منجمى دربار...
|
فلکی بلخی، ابومعشر جعفر •
(وف 279 /272 ق)، منجم و ریاضیدان. در بلخ متولد شد. تحصیلات مقدماتى را در شهر بلخ به انجام رسانید. در اوایل قرن سوم ب عنوان عالمى در علم حدیث به بغداد رفت. بعد روى به تحصیل علم نجوم و احكام نجوم آورد و در این همهى منابع فرهنگى رایج در آغاز خلافت عباسى را از یونانى و هندى و ساسانى و سریانى و عربى پیش...
|
فلکی شروانی، نجمالدین
•
(وف 587 / 577 / 540 ق)، حكیم، منجم و شاعر، متخلص به فلكى. در قصبهى شماخى از نواحى شروان به دنیا آمد. در اوایل جوانى به تحصیل نجوم پرداخت و به همین دلیل تخلص فلكى را انتخاب كرد. وى از مداحان شروانشاهان، و بویژه مداح منوچهر بن فریدون بود و گفتهاند كه توسط وى به ملكالشعرایى برگزیده شد. فلكى از معاصران...
|
فندرسکی، ابوطالب •
(منسوب به فندرسك) میرزا ابوطالب فرزند ابوالقاسم فندرسكى. شاعر و منشى قر. 12 ه. وى از شاگردان علامه مجلسى است و با میرزا عبداللَّه افندى صاحب ریاضالعلماء و نظایر وى معاصر و در یك حلقهى تدریس با آنان به كسب علم مشغول بود. تألیفات او عبارتند از: ترجمهى فارسى شرح لمعهى شهید، حاشیهى تفسیر بیضاوى، حاشیهى...
|
قطبالدین شیرازی، ابوالثناء محمود
•
(710 -634 ق)، طبیب، ریاضیدان، منجم، فیزیكدان، فیلسوف، عالم اشعرى شافعى و مفسر. معروف به قطب شیرازى و ملقب به علامه. در شیراز به دنیا آمد. پدرش ضیاءالدین مسعود پزشك و مدرس طب در بیمارستان مظفرى شیراز و در همان حال از بزرگان فرقه سهروردیه بود. قطبالدین محمود علم طب را نزد پدر و عموى خود فراگرفت. خرقهى...
|
قوشچی سمرقندی، علاءالدین علی •
(وف 879 ق)، عالم، منجم، مفسر، محقق، متكلم، مدرس و ریاضیدان. معروف به ملا على قوشچى و فاضل قوشچى. چون در نوجوانى مرغبان سلطان الغبیگ و موظف به حفظ مرغان شكارى او بود به قوشچى مشهور شد. اصل و زادگاهش سمرقند بود. در آنجا اغلب علوم متداول از جمله هئیت و ریاضیات را از قاضىزادهى رومى و الغبیگ بن شاهرخ...
|
كوپرنيك، نيكولاس
•
نيكولاس كوپرنيك در نوزدهم سال 1473 در شهر تورن واقع در لهستان متولد شد و چون پدرش را از دست داده بود تربيت و پرورش او به دست عمويش انجام گرفت. عمويش كه يكي از كشيشان بزرگ بود او را براي تحصيل به دانشگاه «كراكووي» فرستاد....
|
گالیله، گالیلئو •
گالیلئو گالیله (به ایتالیایی: Galileo Galilei) دانشمند و مخترع سرشناس ایتالیائی در سدههای ۱۶ و ۱۷ میلادی بود . گالیله در فیزیک ، نجوم ، ریاضیات و فلسفه علم تبحر داشت و یکی از پایه گذاران تحول علمی و گذار به دوران دانش نوین...
|
گورگانی، الغبیگ
•
(853 -850 ق)، منجم و شاعر. وى پسر شاهرخ تیمورى بود، و در زمان حیات پدر از 814 ق حكمرانى تركستان و ماوراءالنهر داشت. در لشكركشى هند و كابل و بعضى لشكركشىهاى دیگر با جد خود تیمور همراه بود. در 824 ق رصدخانهى معروف سمرقند را بنیان گذاشت، و زیجالغ بیگى را به كمك علماء مشهورى مانند غیاثالدین جمشید و معینالدین...
|
گوگانی، عبدالعلی •
(وف 1335 ق)، منجم و ریاضیدان. اصلش از قریهى گوگان تبریز بود. وى مدتها نزد میرزا اسداللَّه هزار جریبى منجم باشى شاگردى كرد و علم نجوم را نزد او تكمیل نمود. میرزا عبدالعلى در احكام نجوم و استخراج تقویم متبحر بود. از آثارش: شرح «سى فصل»، در معرفت تقویم خواجه نصیرالدین طوسى.
|
گوهر قاجار
•
(س سیزدهم و چهاردهم ق)، منجم و شاعر. ملقب به شمسالشعراء یا شمسة الشعراء. مادرش طیغون خانم، دختر فتحعلى شاه قاجار بود. گوهر در اصفهان زندگى مىكرد و از علم نجوم و ستارهشناسى آگاه داشت. گذشته از آن در شاعرى به ویژه در قصیدهسرایى توانا بود و ظاهرا در مكتب قاآنى به پرورش طبع خود در قصیدهسرایى پرداخته...
|