راسخون:عنوان "پدر غزل معاصر" كه بسيارى از اهل شعر و ادب به بهمنى نسبت مى دهند، خود گواهى بر نبوغ و توانايى سرشار  وى در سرودن اشعار تغزلى است. ‌ ‌البته اشعار بهمنى تنها به غزل محدود نمى شود. اين شاعر سپيد موى جوان دل در بسيارى از قالبهاى شعرى كهن و نو طبع آزمايى نموده است. اما بدون ترديد اوج درخشش شعرى او را بايد در غزلها و ترانه هايش جستجو نمود.
"باغ لاله"، "در بى‌وزنى" ، "عاميانه‌ها"، "گيسو، كلاه، كفتر"، "گاهى دلم براى خودم تنگ مى‌شود"، "غزل"، "عشق است"، "شاعر شنيدنى است"، "نيستان"، "اين خانه واژه‌هاى نسوزى دارد"، "كاسه آب ديوژن"، "امانم بده" و... شمارى از آثار چاپ شده اين هنرمند پيشكسوت است.
بهمنى، در فروردين‌ماه سال 1321 در شهر دزفول به دنيا آمده، نخستين اثرش را در سن 9 سالگى به چاپ رسانده  و در سال 1378 با دريافت تنديس "خورشيد مهر" به عنوان برترين غزل‌سراى ايران معرفى شده است.
‌ ‌اينك  فرصتی دست داه است تا لحظاتى كوتاه خبرنگار راسخون با اين  شاعر تواناى كشورمان سخن بگويد.
 ‌گفتگو با محمد على بهمنى را از حال و هواى شعر معاصر شروع نمودم. وى در  ارزيابى شعر امروز و بيان نقاط قوت و آسيب هاى آن گفت: در سنجش جريان‌هاى ادبى، يك اصل اساسى وجود دارد و آن اصل، اين است كه تا زمانى كه يك جريان در حـال حـركـت و تكاپو است به درستى نمى‌توان تشخيص داد كه نقاط ضعف و قوت آن چيست؟! اظهارنظرهايى هم كه مى‌شود، عمدتاً توام با انصاف و عدالت نيست. ‌شعر معاصر ما هنوز در حال حركت است و بايد به آن فرصت داد تا به رشد كافى و جامعى دست يابد.
بهمنى افزود: من، خود هميشه به هر جريانى مثبت نگاه كرده‌ام و معتقدم كه مثبت نگاه كردن همواره نتايجى به مراتب نيكوتر از سياه نگريستن به همراه دارد. زمانى كه به يك جريان، با ديد سياه يا خاكسترى مى‌نگريم، ما خود، موجب تيره ‌تر شدن آن جريان مى‌شويم. علاوه بر اين، مثبت نگريستن منجر به ديد گسترده‌تر و شـموليت در قضاوت شده و همه‌ى ابعاد يك موضوع را در پيش ذهن حاضر مى‌كند. من به جريان شعرى معاصر به ديد مثبت مى‌نگرم و به اين نكته ايمان دارم كه شعر معاصر ما در طول زمان، بالندگى شعر كهن را براى خويش حفظ خواهد نمود ليكن در حال حاضر بايد به آن فرصت رشد و تعالى داد  و از قضاوت‌هاى زود هنگام پرهيز كرد.
اين غزل سراى معاصر در خصوص رابطه صميمانه اش با شاعران جوان و عدم انتقاد از سنت شكنى هاى آنها تصريح كرد: رابطه‌ من با نسل بعد از خود و به ويژه شاعران و ترانه‌سرايان جوان خيلى خوب است. براى آن كه معتقدم آينده را جوان‌ها مى‌سازند. هر يك از ما شاعران كهنسال، وظيفه‌اى نسبت به شعر داريم كه با توجه به توانمان اين وظيفه را در طول سال‌ها به انجام رسانده ايم؛ شعر و هنر همواره نيازمند تجربه‌ها و فضاهاى جديد است اما هنگامى كه هنرمندان به سن و سال ما مى‌رسند، اغلب جسارت دوران جوانى خود را از دست مى دهند و رقم زدن يك فصل جديد برايشان دشوار مى شود. در اين حال، اين جوان‌ها هستند كه به يارى ما شتافته و تجربه هاى جديدى را در عالم هنر پديد مى آورند. ‌ ‌امروز، جوان‌ها توانسته اند به فضايى راه پيدا كنند كه نسل ما نتوانسته بود راه يابد. شايد هم نسل ما به شيوه‌اى عمل كرد كه راه براى ورود جوان‌ها به اين فضا هموار شد.
به هر حال، در هر اتفاق جديدى ابتدا ناهنجارى‌هايى وجود دارد؛ ناهنجارى هايى كه از آن به " سنت شكنى" ياد مى كنند اما اينقدر بايد انصاف داشته باشيم كه به اين نوگرايى ها حمله شديد نكنيم. مگر نيماى بزرگ كم مورد حمله قرار گرفت؟ ما بايد بگذاريم جوان‌ها كارشان را انجام دهند، يا تثبيت مى‌شوند يا نمى‌شوند. بگذاريم اگر به اشتباه مى‌روند، خودشان سرشان به سنگ بخورد و برگردند.
از استاد بهمنى پرسيدم، تعريف "سبك" در هنر شعر چيست و يك شاعر چگونه در شعر خويش به سبك دست مى‌يابد؟ ‌ ‌
من با اين كه سبك را به يك شاعر نسبت دهيم، موافق نيستم؛ معمولاً آنچه كه به سبك مى‌رسد، يك جريان شعرى است و نه يك شاعر. در حقيقت براى به سبك رسيدن، شرايط ويژه‌اى نياز است كه تنها براى يك جريان مهيا مى‌گردد و نه براى يك شخص. اين كه گاهى اغـراق نموده و شاعرى را صاحب سبك معرفى مى‌كنند، تنها نوعى حرمت قائل شدن براى آن شاعر است. گاهى شاعرى در شعر خويش، به شيوه‌اى خاص دست مى‌يابد كه تنها مختص به خود اوست، در چنين شرايطى، نام آن شاعر، امضايى براى آن شيوه‌ى شعرى به شمار مى‌رود. در همين هنگام است كه اهالى ادبيات براى وى حرمت قائل شده و او را صاحب سبك معرفى مى‌كنند. اگرچه صحيح‌تر آن است كه از اطلاق اين عنوان به شعرا پرهيز نموده و آن را به جريان‌هاى شعرى نسبت دهيم.
 به گمانم شادروان"حسن منزوى " يكى از آنهايى است كه به تعبير من، به سبك دست يافته و شما اشعار او را بسيار مى پسنديد، اين طور نيست؟ ‌ ‌
 بله، همين طور است. شعر منزوى بالندگى عجيبى دارد، منزوى كارستانى در غزل ما ايجاد كرده است كه حقيقتا ستودنى است و همين امر، علت اصلى ارادت من به شعر منزوى و شخصيت اوست.
محمد على بهمنى پس از تمجيد از اشعار مرحوم منزوى و بيان ويژگى هاى شاخص آن، در پاسخ به پرسشى درخصوص علت رونق يافتن غزل در دوران معاصر گفت: اگر به چگونگى هستى يافتن غزل بنگريم، در مى‌يابيم كه اين قالب، خود از دل قصايد تولد يافته است. غزل، عصاره و چكيده‌ى قصيده است. ما سـال‌هـاى سـال بـا قـصـايـد زيـسـتـيم و در آن، قريحه‌پردازى‌نموديم تا آن كه در دوران معاصر، پسند جامعه‌ى ايرانى متوجه غزل گرديد و جامعه‌ى شعرى نيز به اين نتيجه رسيد كه غزل همان شكل و صورتى از شعر است كه ما بيش از همه بدان نيازمنديم. لذا بسيارى از شعراى معاصر، غزل را به عنوان عصاره‌ى تمامى قالب‌هاى شعرى به كار گرفتند.
وى همچنين درباره آينده غزل امروز اظهار داشت: من معتقدم، براى هنر نمى توان آينده ى مشخص و بسته اى در نظر گرفت زيرا ذات هنر پيش بينى ناپذير است. هنر همواره به سوى كمال پيش مى رود؛ اين كمال شايد باب پسند من و شما باشد و شايد هم نباشد ولى در هر صورت، مورد پسند مردم روزگار خودش خواهد بود، چراكه كمال هنر با كمال مردم شكل مى گيرد، بر اين اساس، معتقدم آينده جامعه ما، آينده غزل را رقم خواهد زد.
از پدر غزل معاصر پرسيدم، شما علاوه بر غزل، در ترانه سرايى نيز دست ديرينه اى داريد، ترانه هاى امروزى را چگونه ارزيابى مى كنيد؟
 ترانه هاى امروز همه از يك سنخ نيستند، آنهايى كه در شوراى شعر صدا و سيما و شوراى شعر اداره ى فرهنگ و ارشاد مورد بررسى قرار گرفته و پس از آن، در قالب كاست منتشر مى شود، از نظر شعرى، اشعار با اعتبارى دارد ولى متاسفانه مراكزى هم هستند كه ترانه هايى را بدون مجوز اجرا مى كنند و زحمات اين دو شورا را نيز به زير سوال مى برند. اشعار اين ترانه هاى بدون مجوز، عمدتا بسيار ضعيف است و حتى از زير نظر يك شاعر ماهر نيز عبور نكرده است. اين ترانه ها به واقع، ترانه نيست و هركسى توان نوشتن آنها را دارد.
"ادبيات متعهد" يكى از عناوينى است كه اين روزها در ميان اهالى شعر و ادب بسيار رد و بدل مى شود. بهمنى در بيان تعريف خويش از اين اصطلاح، گفت: ادبيات متعهد، به شكل مجرد قابل نگريستن نيست. من معتقدم ادبيات، هستى‌اش با تعهد گره خورده و فى‌نفسه متعهد است.  اين هنرمند است كه نسبت به امرى تعهد احساس كرده يا از آن سرباز مى‌زند. اغلب هنرمندان، تعهد را از زاويه‌ى ديد خويش مورد توجه قرار مى‌دهند. مثلاً من به عنوان يك شاعر، ارادت و تعهد عميقى را نسبت به تغزل احساس مى‌كنم و در طى اين سال‌ها به قالب غزل، متعهد باقى مانده‌ام. شاعر ديگرى ممكن است به امر ديگرى تعهد احساس كند. من معتقدم تاريخ مشخص مى‌سازد كه كدام هنرمند نسبت به پسند و خواسته‌ى خويش، متعهد باقى مانده است و كدام يك،نه! من شعار دادن و حرف‌هاى اغراق‌آميز را در هر زمينه‌اى كه باشد، تعهد نمى‌دانم. هنرمند متعهد كسى است كه بر باور خود استوار مانده و آن را به شكل هنرمندانه‌اى در آثارش متجلى سازد.
 اين روزها، ديگر از آن شعرهاى پر آب و تاب اول انقلاب كه آدمى را به شور مى آورد، خبرى نيست؛ شما علت اين موضوع را چه مى دانيد؟
 هر انقلابى، طبيعتاً با خود، شعر و نثر تازه‌اى را به همراه مى‌آورد كه مختص دوران جوشش و غليان هاى انقلابى است.  اما اين جوشش و غليان، امرى دائمى نيست و با گذشت زمان و گذر از دوران انقلاب تغيير مى كند. بديهى است كه پس از گذشت چند دهه، آن سبك اوليه كه توام با جوشش و خروش بود، آرام‌تر و پخته‌تر شده، انشعابات فراوان يافته و بر اساس نقطه نظرات افراد به سبك‌هاى مختلفى تبديل شده است. اگر دقت كنيم به وضوح مى بينيم كه هر يك از اين انشعابات جديد شعرى براى خود حال و هواى خاصى يافته و در مسير ويژه اى به رشد خود ادامه مى‌دهد. در واقع شعر امروز، به سمت آرامش و پختگى در حركت است.
امروز در ميان اشعار تازه سروده شده، غزل هاى بسيارى را مى شنويم كه محتوا، قافيه و اوزان يكسان و شبيه به هم دارند، آيا اين پديده، امرى مثبت است يا آسيبى است كه اخيرا در شعرما پديد آمده است؟ ‌ ‌
 اين موضوع هم خوب است و هم بد! اين روزها همه شاعران خوب مى‌انديشند و توان شعرى بالايى دارند. به همين جهت، تعداد شاعران جوانى كه خوب كار مى‌كنند زياد شده است. به قول منزوى، »صدا يكى است اگر حنجره هزار و يكى است« اگر از هزار و يك حنجره، يك صدا را مى‌شنويم، امر قابل قبولى است چون انگار همه با هم يكصدا و يكدل هستند و شعار واحدى را سر داده اند. اما از طرفى، هر شاعرى ضمن اين كه بايد در همخوانى روزگارش حضور داشته باشد، لازم است، صداى خاص خودش را نيز حفظ كند تا از سايرين متمايز گردد.
اين غزل سراى برجسته كشور، در ادامه با انتقاد از برخى ادعاها مبنى بر اينكه شعر نو هنوز، نضج(شكل) صحيحى به خود نگرفته است، گفت: وقتى مى‌گوييم شعر نو، دو مفهوم به ذهن متبادر مى‌شود. نخستين مفهوم، نو بودن به معناى تازگى است. شعر اگر بدين معنا نو باشد، طبيعى است كه هـرگـز نضج نخواهد گرفت. چرا كه همواره بايد جلوه‌اى تازه داشته باشد و حرف‌هاى جديدى بزند، در غير اين صورت، نمى‌تواند عنوان نو بودن را به خود نسبت دهد. اما اگر مقصود از نوگرايى، ابداع نيما در شعر فارسى باشد، باور من اين است كه از همان هنگامى كه نيما، "حرف‌هاى همسايه" را به رشته‌ى تحرير درآورد و عقيده‌ى خود را در خصوص شعر فارسى و لزوم تغيير آن بيان داشت، شعر نو خود به خود نضج گرفته بود و اين نضج بعدها با كتاب اخـوان ثالث درباره‌ى حرف‌هاى نيما، به مراتب كامل‌تر گشت. لذا تصور مى‌كنم كه شعر نو از همان آغاز نضج و صورت صحيحى داشته و روز به روز بر تكامل آن افزوده خواهد شد.
 قدرى هم از خودتان بگوييد، چرا با آنكه همه شما را به عنوان غزل سرايى زبردست مى شناسند، اين روزها بيشتر در قالب سپيد قريحه سرايى مى كنيد؟
 من در يك غزل نيمايى گفته ام: "تا خود چه كند شعرم، اين را كه معمايى است" آنچه شما مى گوييد، دست من نيست؛ اين روزها وقتى شعر به سراغم آمده و حس شاعرانه اى در وجودم شكل مى گيرد، حاصل كار، بيشتر به صورت شعر سپيد در مى آيد و من آن را مى پذيرم. البته فضاى شعر سپيد من با فضاى شعر سپيد امروز داراى وجوه تمايزى است؛ من در شعر سپيد هم نوعى تغزل را وارد كرده ام. ‌ ‌
چرا محمد على بهمنى در ميان تمامى مضامين، موضوعات عاشقانه را بيشتر از همه، مى پسندد؟ ‌ ‌
زنجيره‌اى است عشق و تفاوت نمى‌كند/ پيرانه نيز حلقه‌اى از اين توالى‌ام
 ‌من همواره اعتراف كرده‌ام كه حتى در اين سن و سال كهولت نيز به عاشقانه‌گويى نياز دارم. عشق، نياز جان و روح من است. من به همه چيز از زوايه‌ى تغزل مى‌نگرم. يك هنرمند بايد در حوزه‌‌اى فعاليت نمايد كه براى آن اهليت دارد و من همواره خـود را اهلـى از ديار جوانى و عشق و دلدادگى برشمرده‌ام.
 استاد بهمنى، بيشتر شعر چه كسانى را مى‌خواند؟
 من شعر همه را مى‌خوانم؛ حتى اشعار جوانان نوپا را نيز مطالعه مى‌كنم چرا كه اگر آنها را نخوانم، نسبت به نسل جديد، احساس دين مى‌كنم. ليكن اين به معناى ثبت شدن تمامى اين آثار در درون جانم نيست. تنها اشعارى در جان من حك مى‌شود كه با پسند و ذائقه‌ام تناسب داشته باشد. حال اين اثر مى‌تواند به هر كسى متعلق باشد.
بهمنى در پايان در خصوص نوابغ و قله هاى شعر معاصر گفت: قلـه‌هـا، عـمـدتـاً ‌در زمـانه‌ى خويش تنها يك چشم‌اندازند و اين تاريخ است كه آنها را كشف كرده و با وضوح بيشترى به مردم نشان مى‌دهد. اين تاريخ و گذر زمان است كه چهره‌هاى ادبى يك ملت را غربال كرده و قله‌ها را از ميان سايرين مجزا مى‌سازد. امــروز هـم، در شـعـر مـعـاصـر چـشم‌انـدازهـا و استعدادهاى مرتفعى را مى‌توان يافت كه انشاء اله در طى دوران به قله‌هاى درخورى مبدل خواهند گشت.

/1052
/1002

منتظر اخبار ، انتقاد و پيشنهادات شما هستيم :
news@rasekhoon.net