همان گونه كه سرشت انسان فقط از »شناخت« ساخته نشده است، تنها از احساسات و عواطف »مثبت« هم ساخته نشده است. آدميزاد موجودى است كه هم احساس مثبت و هم احساس منفى دارد. هم عواطف مثبت و هم عواطف منفى دارد. همان گونه كه شادى در وجود ما هست، غم هم هست. خدا ما را اين گونه آفريده است. هيچ انسانى نمى‏تواند بى غم و يا بى شادى زندگى كند. همچنان كه خدا استعداد خنديدن به ما داده، استعداد گريه كردن هم به ما عطا فرموده است. در جاى خودش بايد خنديد و به جاى خود هم بايد گريست. تعطيل كردن بخشى از وجودمان، به اين معنا است كه از داده‏هاى خدا در راه آنچه آفريده شده استفاده نكنيم.
دليل اينكه خدا در ما گريه را قرار داده، اين است كه در مواردى بايد گريه كرد. البته مورد آن را بايد پيدا كنيم، و مگر استعداد گريه در وجود ما لغو خواهد بود. خدا چرا در انسان اين احساس را قرار داده است كه به واسطه آن، حزن و اندوه پيدا مى‏كند و اشك از ديدگانش جارى مى‏شود؟ معلوم مى‏شود گريه كردن نيز در زندگى انسان، جاى خود را دارد. گريه براى خدا، به انگيزه خوف از عذاب يا شوق به لقاى الهى و شوق به لقاى محبوب، در تكامل انسان نقش دارد. انسان در اثر دلسوزى نسبت به محبوب مصيبت ديده خود، رقت پيدا مى‏كند اين طبيعت انسان است كه در مواردى بايد رقت قلب پيدا كند و در اثر آن گريه سر دهد. خداوند در ما محبت را آفريده است تا نسبت به كسانى كه به ما خدمت مى‏كنند، نسبت به كسانى كه كمالى دارند،- خواه كمال جسمانى، يا كمال عقلانى يا روانى و يا عاطفى- به ابراز علاقه و محبت بپردازيم.
هنگامى كه انسان احساس مى‏كند، در جايى كمالى و يا صاحب كمالى يافت مى‏شود، نسبت به آن كمال و صاحب كمال محبت پيدا مى‏كند. علاوه بر آن در وجود انسان نقطه مقابل محبت به نام »بغض و دشمنى« قرار داده شده است. همان گونه كه فطرت انسان بر اين است كه كسى را كه به او خدمت مى‏كند دوست بدارد فطرتش نيز بر اين است كه كسى را كه به او ضرر مى‏زند، دشمن بدارد.
البته ضررهاى مادى دنيوى براى مؤمن اهميتى ندارد. چون اصل دنيا براى او ارزشى ندارد. اما دشمنى كه دين و سعادت ابدى را از انسان بگيرد، آيا قابل اغماض است؟ قرآن مى‏فرمايد: »ان الشيطان لكم عدو فاتخذوه عدواً«(1) شيطان دشمن شما است، شما هم بايد با او دشمنى كنيد. با شيطان ديگر نمى‏شود لبخند زد و كنار آمد، وگرنه انسان هم مى‏شود شيطان.
اگر بايد با اولياى خدا دوستى كرد، با دشمنان خدا هم بايد دشمنى كرد. اين فطرت انسانى است و عامل تكامل و سعادت انسانى است. اگر »دشمنى« با دشمنان خدا نباشد، به تدريج رفته رفته رفتار انسان با آنها دوستانه مى‏شود و در اثر معاشرت، رفتار آنها را مى‏پذيرد و حرف‏هاى آنان را قبول مى‏كند. كم كم شيطان ديگرى مثل آنها مى‏شود.
به عبارت ديگر، دشمنى با دشمنان، سيستمى دفاعى در مقابل ضررها و خطرها ايجاد مى‏كند. بدن انسان همان گونه كه عامل جاذبه‏اى دارد كه مواد مفيد را جذب مى‏كند، يك سيستم دفاعى نيز دارد كه سموم و ميكرب‏ها را دفع مى‏كند. اين سيستم با ميكرب مبارزه مى‏كند و آنها را مى‏كشد. كار گلبول‏هاى سفيد همين است. اگر سيستم دفاعى بدن ضعيف شد، ميكرب‏ها رشد مى‏كنند. رشد ميكرب‏ها به بيمارى انسان منجر مى‏شود و انسان بيمار ممكن است با مرگ رو به رو شود. اگر بگوييم ورود ميكرب به بدن ايرادى ندارد به ميكرب خوش آمد گفته و بگوييم مهمان هستيد احترامتان واجب است آيا در اين صورت بدن سالم ميماند؟ بايد ميكرب را از بين برد. اين سنت الهى است. اين تدبير و حكمت الهى است كه براى هر موجود زنده‏اى، دو سيستم در نظر گرفته است: يك سيستم براى جذب و ديگرى سيستم دفع. همان طور كه جذب مواد مورد نياز، براى رشد هر موجود زنده اى لازم است، دفع سموم و مواد مضر از بدن هم لازم است. اگر انسان سموم را دفع نكند، نمى‏تواند به حيات خود ادامه دهد.
موجودات زنده قوه دافعه دارند. اين قوه دافعه به خصوص در حيوانات و انسان همين نقش را ايفا مى‏كند. در روح انسان نيز بايد چنين استعدادى وجود داشته باشد. بايد يك عامل جاذبه روانى داشته باشيم تا از كسانى كه براى ما مفيد هستند، خوشمان بيايد، دوستشان بداريم، به آنها نزديك شويم. از آنان علم، كمال، ادب، معرفت و اخلاق فرا بگيريم.
چرا انسان بايد افراد و امور پسنديده را دوست دارد؟ براى اينكه وقتى به آنان نزديك مى‏شود، از آنها استفاده مى‏كند. نسبت به خوبانى كه منشأ كمال هستند و در پيشرفت جامعه مؤثرند بايد ابراز دوستى كرد و در مقابل، بايد عملًا با كسانى كه براى سرنوشت جامعه مضر هستند دشمنى كرد: »قد كانت لكم اسوة حسنةفى ابراهيم و الذين معه اذ قالوا لقومهم انّا برئاء منكم و ممّا تعبدون من دون اللّه، كفرنا بكم و بدا بيننا و بينكم العداوة و البغضاء ابداً حتّى تؤمنوا باللّه وحده«(2).
قرآن مى‏فرمايد شما بايد به حضرت ابراهيم )ع( و ياران او تأسى كنيد. مى‏دانيد كه حضرت ابراهيم )ع( در فرهنگ اسلامى جايگاه بسيار رفيعى دارد. پيغمبر اكرم )ص( هم مى‏فرمود من تابع ابراهيم هستم.
اسلام هم نامى است كه حضرت ابراهيم )ع( به اين دين و آيين داد: »هوسمّاكم المسلمين من قبل«(3) خداوند مى‏فرمايد شما بايد به ابراهيم )ع( تأسى كنيد. كار ابراهيم )ع( چه بود؟ ابراهيم )ع( و يارانش به بت‏پرستانى كه با آنها دشمنى كردند و ايشان را از شهر و ديار خود بيرون راندند، گفتند: »انّا برئاء منكم« ما از شما بيزاريم. اعلان برائت كردند. بعد به اين هم اكتفا نمى‏كند، مى‏فرمايد: بين ما و شما تا روز قيامت دشمنى و كينه برقرار است مگر اينكه دست از خيانتكارى خود برداريد. تنها دوستى دوستان خدا كافى نيست اگر دشمنى با دشمنان خدا نباشد، دوستى دوستان هم از بين خواهد رفت. اگر سيستم دفاعى بدن نباشد، آن سيستم جذب هم، نابود خواهد شد. آنچه مهم است اين است كه ما جاى جذب و دفع را درست بشناسيم. گاهى متأسفانه امور مشتبه مى‏شود. در موردى كه بايد جذب كنيم، عملًا به دفع مى‏پردازيم. كسى كه از روى نادانى سخنى به اشتباه و خطا گفته و لغزشى براى او پيش آمده و بعد هم پشيمان گرديده است و يا اگر براى او توضيح دهيم، از روى انصاف قبول خواهد كرد نسبت به چنين كسى نبايد دشمنى كرد. صرف اينكه كسى مرتكب گناهى شد، نبايد او را از جامعه طرد كرد بلكه بايد در صدد اصلاح او برآييم. او بيمارى است كه بايد به پرستارى‏اش پرداخت. در اين مورد جاى اظهار دشمنى نيست مگر كسى كه تعمد داشته باشد و به طور علنى گناه را در جامعه رواج دهد. اين ديگر خيانت است، و بايد با چنين شخصى دشمنى كرد.
ما نمى‏توانيم از بركات حسينى استفاده كنيم مگر اينكه اول دشمنان او را لعن كنيم، بعد بر او سلام بفرستيم. قرآن هم اول مى‏فرمايد: »أشدّاء على الكفّار«،(4) بعد مى‏فرمايد: »رحماء بينهم«.(5) پس در كنار سلام، بايد لعن هم باشد. در كنار ولايت، تبرّى و اظهار دشمنى نسبت به دشمنان اسلام نيز بايد باشد.
پى نوشت ها:
(1) فاطر (35)، آيه 6.
(2) سوره ممتحنه (60)، آيه 4.
(3) سوره حج (22)، آيه 78.
(4) فتح (48)، آيه 29.
(5) همان.

در پاسخ سؤال شما چند نکته را متذکر می شویم:
لعن فرستادن در قرآن کریم آمده است و این کتاب آسمانی با شدت آن را بیان فرموده است.
در سوره مبارکه احزاب آیه 57 و 58 می فرماید:
"ان الذین یؤذون الله و رسوله لعنهم الله فی الدنیا و الآخره و اعد لهم عذابا مهینا و الذین یؤذون المؤمنین و المؤمنات بغیر ما اکتسبهم فقد احتملوا بهتانا و اثما مبینا".
بی گمان، کسی که خداوند و پیامبر او را، آزار می رساند خدا آنان را در دنیا و آخرت لعنت کرده و برایشان عذابی خفت آور آماده ساخته است. و کسانی که مردان و زنان مؤمن را بی آنکه مرتکب (عمل زشتی) شده باشند آزار می رسانند قطعا بار بهتان و گناه آشکاری را به دوش کشیده اند.
در روایات اهل سنت نقل شده است که پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمود: فاطمه پاره تن من است، هر کس او را غضبناک و اذیت کند مرا غضبناک و اذیت کرده است.
"فاطمة بضعة منی فمن غضبها اغضبنی "[1]
"انما فاطمة بضعة منی یؤذینی ما اذاها و ینصبنی ما انصبها "[2]
در سوره احزاب فرمود: هر کس پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) را اذیت کند لعنت خداوند بر اوست در دنیا و آخرت و پیامبر فرمود: هر کس فاطمه را اذیت کند مرا اذیت کرده است.
ما امروز باید با برادران اهل سنت خود در کمال آرامش و برادری زندگی کنیم ولی در عین حال اختلاف نظر محفوظ است اگر چه با هم نباید منازعه داشته باشیم.
با توجه به مقدماتی که گذشت باید گفت که: برادران اهل سنت ما در مواجهه با عملکرد صحابه دچار تناقض و سردرگمی شده اند. از یک سوی اگر چه صحابه را معصوم نمی شمارند ولی معامله معصوم با آنان می کنند و صحابی بودن را امتیاز می دانند که با وجود آن نباید به ساحت آن افراد بی حرمتی شود اگر چه گناهان بزرگی از آنان سرزده باشد مانند قتل بهترین انسانها (مثل حجر بن عدی و مالک اشتر و...) آنها می گویند که این جنایات موجب جواز لعن آنان نمی شود و حتی گروهی از اهل سنت و خصوصا وهابیان لعن فرستادن بر یزید را جایز نمی شمارند و این قرآن کریم است که می فرماید: الا لعنة الله علی القوم الظالمین" البته ما می پذیریم که صحابه پیامبر از احترام و حرمت خاصی برخوردار هستند ولی صحابی بودن مادامی ارزش دارد که آنان در خط خداوند و پیامبر و سنت او گام بردارند و اگر روزی از این سنت خارج شده و به جرگه جنایتکاران پیوستند دیگر حرمتی ندارند و باید احکام خداوند در حقشان مانند دیگران جاری شود.
آیات قرآن کریم این حقیقت را تایید می کند که بعضی از اصحاب پیامبر جزء فساق و منافقین بودند[3]. و تاریخ این را گواهی می دهد که گروهی از همین صحابه مرکب پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) را رم دادند تا او از کوه ساقط کنند و همین صحابه بودند که وقتی پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) قلم و دواتی خواست تا چیزی بنویسد و امت خود را از گمراهی مصون کند، فریاد برآوردند که تب بر پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) غالب شده و از العیاذ بالله هذیان می گوید و کتاب خدا ما را بس است!![4]
برادران اهل سنت می گویند:
الف- ما کار صحابه را باید به خدا واگذاریم و در مورد رفتار آنها قضاوت نکنیم.
ب- بسیاری از این صحابه در بیعت رضوان که قرآن کریم از آن یاد می کند حضور داشته اند و طبق آیات قرآن کریم خداوند از آنان راضی شده است و کسی که مرضی خداوند باشد مستحق لعن و ناسزا نیست.
"لقد رضی الله عن المؤمنین اذ یبایعونک تحت الشجره فعلم ما فی قلوبهم فانزل السکینه علیهم و اثابهم فتحا قریبا"[5]
خداوند از مومنانی که در زیر درخت با تو پیمان بستند خشنود شد و از وفا و خلوص آنها آگاه بود که آرامش روحی کامل برایشان فرستاد و آنان را به فتحی نزدیک پاداش داد."
و چنانچه می دانیم در جریان صلح حدیبیه بیش از 1600 نفر از افراد پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) با او بیعت کردند و خداوند از آنان به خاطر این بیعت راضی شد.
اما مهم این است که آیا این رضایت خداوند مطلق و غیر مشروط است یعنی اگر چه از دین برگردند و نفوس محترم را به قتل برسانند و هزاران جنایت و خلاف انجام دهند، باز مورد رضایت خداوند هستند. قهرا این سخن نمی تواند درست باشد چون خداوند در مورد احدی چنین ضمانتی نداده است و حتی در مورد پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) می فرماید: "لو تقول علینا بعض الأقاویل لأخذنا منه الیمین ثم لقطعنا منه الوتین فما منکم من احد عنه حاجزین "[6]و اگر]او[ پاره ای گفته ها بر ما بسته بود دست راستش را سخت می گرفتیم سپس رگ قلبش را پاره می کردیم و هیچ یک از شما مانع از]عذاب[ او نمی شد.
وقتی قرار باشد با پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) در صورت تخلف این گونه برخورد شود، حساب دیگران کاملا روشن است.
اما اینکه گفته اند ما قضاوت در مورد صحابه را به خدا وا می گذاریم حقیقت آن است که خداوند در مورد آنان قضاوت کرده است، آنانکه نیکو سرشت و پاکدامن باقی و بر آن عهد و بیعت ماندند، مورد رحمت خاص خداوند می باشند.
"ان الذین یبایعونک انما یبایعون الله یدالله فوق ایدیهم فمن نکث فانما ینکث علی نفسه و من اوفی عاهد علیه الله فسیؤتیه اجرا عظیما"[7]
در حقیقت کسانی که با تو بیعت می کنند جز این نیست که با خدا بیعت می کنند دست خدا بالای دستهای آنان است. پس هر که پیمان شکنی کند تنها به زیان خود پیمان می شکند و هر که آنچه با خدا عهد بسته، وفادار بماند به زودی خدا پاداشی بزرگ به او می بخشد."
می بینیم که این بیعت مشروط به وفاداری است تا اجر عظیم حاصل شود.
و فرمود: "من المؤمنین رجال صدقوا ما عاهدوا الله علیهم فمنهم من قضی نحبه و منهم من ینتظر و ما بدلوا تبدیلا"[8]
از میان مؤمنان مردانی اند که به آنچه با خدا عهد بسته اند صادقانه وفا کردند برخی از آنان به شهادت رسیدند و برخی از آنها در]همین[ انتظارند و]هرگز عقیده خود را[ تبدیل نکردند.
می بینیم در این آیه شریفه آنانی مدح و ستایش می شوند که بر عهد خود تا پایان صادقانه باقی ماندند و عقیده و مرام خود را تغییر ندادند و به کام دنیا و جاذبه های آن نیفتادند.
و اما کسانی که موجب آزار پیامبرخدا، مومنین و مومنات شدند و از صراط مستقیم عدول کردند، از این ستایش بی بهره هستند. و اگر سوره احزاب آیات 57 و 58 که در این نوشتار هم آمده است را به این آیات ضمیمه کنیم، به نتایجی می رسیم که موید مدعای اهل سنت نمی باشد.
پی نوشتها:
[1]صحیح بخاری کتاب بدر الخلق باب مناقب قرابت رسول الله (صلی الله علیه و آله و سلم) منقبت فاطمه سلام الله علیها، خصائص نسائی ص 25) کنز العمال ج 6 ص 230
[2]صحیح ترمذی ج 2 ص 219 مستدرک الصحیحین ج 2 ص 159 مسند احمد ابن حنبل ج 4 ص 5 سنن بیهقی ج 7 ص 64 و ... ر.ک: فضائل الخمسه من صحاح السته ج 1 تالیف فیروز آبادی
[3] حجرات 6، سجده 18، توبه، 45-47، احزاب 12، آل عمران 155-154.
[4] مغازی وافودی ج 3، 42-1043- و سیره حلبی ج3/ 163، بحار الانوار ج21/ ص247
[5]فتح/18
[6]الحاقه/ 44-47
[7]فتح/ 10
[8]احزاب/23

عایشه دختر ابوبکر بن ابی قحافه و از همسران پیامبر خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) بود. مادرش ام دومان دختر عمیر بن عامر بن دهمان بن حارث بن غنم بن مالک بن کشانه است. وی پس از به راه انداختن جنگ جمل علیه حضرت علی (علیه السلام) و شکست در آن، تا حدی از صحنه سیاسی و اجتماعی منزوی شد، از جمله کارهای وی در این مدت، جلوگیری از دفن امام حسن (علیه السلام) در کنار قبر پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) بود. چنین اقداماتی موجب ایجاد پیوند محکم میان عایشه و معاویه و حکومت اموی شد. اما بعدها عواملی پدید آمد که موجب شد این روابط به سردی بیانجامد و عایشه به جمع مخالفان معاویه بپیوندد؛ عواملی چون قتل حجر بن عدی و محمد بن ابی بکر و مرگ مرموز عبدالرحمان بن ابی بکر.
بر اساس نظر برخی، وی در اواخر عمر از به راه انداختن جنگ جمل اظهار ندامت و پشیمانی می کرد.[1]
عایشه شب 17 ماه رمضان سال 58 یا 57 هجری در سن 63 یا 64 سالگی در مدینه و بر اثر بیماری در گذشت.
ابوهریره، حاکم وقت مدینه، بر وی نماز خواند. عایشه را بر طبق وصیت خود او در بقیع دفن کردند.
پی نوشت:
[1]- ر.ک: بلاغات النساء، ج 8 و سیر اعلام النساء، ج 2، ص 134و 135 و اسد الغایه، ج 3، ص 284.

در قرآن مجید، دو آیه ذیل، ناظر به مطلبی است که در مورد سؤال شما قرار گرفته است.
"النبی اولی بالمؤمنین من انفسهم و ازواجه امهاتهم...[پیغمبر اسلام از خود مؤمنین نسبت به آنان اختیار دارتر است، و همسران وی مادران ایشانند...[1]"
مرحوم علامه طباطبائی در ذیل این آیه می‌نویسند:
... اینکه زنان رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) مادران امتند، حکمی است شرعی و مخصوص به آن جناب و معنایش این است : همانطور که احترام مادر، بر هر مسلمان واجب، و ازدواج با او حرام است، همچنین احترام همسران رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) بر همه آنان واجب، و ازدواج با آنان بر همه حرام است[2].
"... وَ ما کانَ لَکُمْ أَنْ تُؤْذُوا رَسُولَ اللّهِ وَ لا أَنْ تَنْکِحُوا أَزْواجَهُ مِنْ بَعْدِهِ أَبَدًا إِنَّ ذلِکُمْ کانَ عِنْدَ اللّهِ عَظیمًا...و شما حق ندارید رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) را اذیت کنید، و بعد از مرگش با همسران او ازدواج نمایید، این کار تا ابد ممنوع است، چون نزد خدا کاری عظیم است. [جرمی بزرگ است][3]".
با ملاحظه این دو آیه، تصدیق خواهید فرمود که هیچ مسلمانی را یارای مخالفت با این دستور صریح خداوند، نیست، بنابراین نسبت مذکور در سوال، قطعاً خلاف واقع است. بله، در شأن نزول آیه 53 احزاب روایت شده است که ... طلحه بن عبیدالله گفته بود: محمد ما را از گرفتن دختر عموهایمان منع می‌کند، آن وقت بعد از ما زنان ما را می‌گیرد؟! ما هم صبر می‌کنیم تا او بمیرد، زنان او را بعد از او می‌گیریم و روایت شده که منظور او عایشه و ام سلمه بوده که پس از این گفته، آیه 53 سوره احزاب نازل شد[4].
روشن است که گفتار طلحه قبل از نزول این آیه بوده است و هیچگاه محقق نشد.
پی نوشتها:
[1]سوره احزاب، آیه 6.
[2]ترجمه المیزان، ج 16، ص 414.
[3]سوره احزاب آیه 53.
[4]ترجمه المیزان، ج 16، ص 516.

عایشه بعد از فتنه جمل به سختی پشیمان شد و می‌گفت که"ان یوم الجمل معترض فی حلقی...[1]"یعنی:‌آه جنگ جمل مانند استخوانی در گلویم مانده است. ای کاش قبل از آن روز مرده بودم یا در شمار فراموش شدگان قرار داشتم.
و جای دیگر گفته بود: بخدای سوگند دوست داشتم که درختی بودم، بخدای سوگند دوست داشتم که پاره سنگی بودم و دوست داشتم که خداوند مرا اصلاً خلق نکرده بود!! درگاه مرگ با تحسر و تأسف چنین گفت: من پس از رسول خدا حوادثی بوجود آورده‌ام اینک که از جهان رفتم مرا با سایر زنان پیامبر دفن کنید (نه پیش پیامبر). ذهبی از دانشمندان بزرگ اهل سنت می‌نویسد: مقصود عائشه همان جنگ جمل و نقش او در آن است.[2]
با این همه حال مع الأسف بغض علی و اولاد علی و اولاد فاطمه در دل او موج می زد و در جریان شهادت امام حسن (علیه السلام) و در جریان شهادت امام علی (علیه السلام) کارهایی کرد که از او زیبنده نبود. از مقاتل الطالبین (ابوالفرج اصفهانی) نقل است که:"لما أن جاء عایشه قتل امیرالمؤمنین علی (علیه السلام) سجدت"چون خبر قتل علی (علیه السلام) را برای عایشه آوردند به سجده شکر افتاد!!![3]
پی نوشتها:
[1]بلاغات‏النساء، ص 17، کلام عائشة.
[2]نقش عائشه در تاریخ اسلام علامه عسکری، ج 3، ص 210 تا 211
[3]شبهای پیشاور، ص 736.

عایشه رفتارهای ناهنجار فراوان داشته است در خانه پیامبر(صلی الله علیه و آله و سلم) بیشتر اهل توطئه بود تا یک همسر و بعد از وفات پیامبر(صلی الله علیه و آله و سلم) به جای عمل به دستور قرآن کریم (و قرن فی بیوتکن) علیه امام زمان خود حضرت امیرالمؤمنین(علیه السلام) به جنگ برخاست و غائله جمل را به راه انداخت که در آن بسیاری از مسلمانان کشته شدند و در جریان دفن حضرت امام حسن مجتبی(علیه السلام) آن گونه رفتار کرد که در تاریخ معلوم است، برای شناختن شخصیت عایشه می‌توانید به کتاب پر ارزش نقش عایشه در تاریخ اسلام نوشته علامه سید مرتضی عسکری مراجعه فرمایید.