امیرالمؤمنین امام علی‌ (ع) دربارۀ‌ راز وقوف در عرفات می فرماید: "عرفات خارج از مرز حرم است و مهمان خدا باید بیرون دروازه، آن قدر تضرّع كند تا لایق ورود حرم شود.[1] از این‌رو شب و روز عرفه دعاهای مخصوص دارد كه جزو فضایل برجسته و وظایف مهم روز عرفه است. بنابراین، خداوند این گونه مهمانان خود را برای ورود در خانه‌ای كه انبیاء (ع) به طهارت آن قیام و اقدام كرده‌اند،[2] تطهیر و پاك می ‌كند؛ زیرا خداوند در خانۀ پاك، تنها مهمانان پاك را می ‌پذیرد.
اسرار عرفات فراوان است، برخی از آنها كه در حدیث شبلی[3] بدان ها اشاره شده عبارتند است از:
1. وقوفِ در عرفات برای آن است كه انسان به معارف و علوم دینی واقف شده و از اسرار الاهی نظام آفرینش باخبر شود. بداند كه خداوند به همۀ‌ نیازهای او واقف و بر رفع همۀ‌ آنها توانا است. خود را به خدا بسپارد و فقط او را اطاعت كند كه طاعت او سرمایه و وسیلۀ‌ هر بی‌نیازی است: "و طاعته غنی".[4]
از این‌رو امام سجّاد ‌(ع) به سائلی كه در روز عرفه گدایی می‌كرد، فرمود: "وای بر تو! آیا در چنین روزی، دست نیاز به‌سوی غیر‌خدا دراز می‌كنی؛ در چنین روزی برای كودكان در رحمْ امید سعادت می‌رود".[5] كسی كه در این جا از خدا غیر ‌خدا را طلب كند زیان كرده است. امام سجاد ‌(ع) كسانی را كه در چنین زمان و مكانی دست نیاز به سوی دیگران دراز می‌كنند، بدترینِ انسان ها معرفی فرمود: "هؤلاء شرار من خلق ‌الله. الناس مقبلون علی‌ الله و هم مقبلون علی‌الناس".[6]
2. سرزمین عرفات محل ادراك و شهود است؛ یعنی حج‌گزار باید در آن جا بر این نكته عارف شود كه خدای سبحان به نهان و آشكار و صحیفۀ‌ قلب او و رازهای آن و حتی آن چه برای خود او روشن نیست و به طور ناخود آگاه در زوایای روح او می‌گذرد، آگاه است:‌ "و إن تجهر بالقول فإنّه یعلم السرّ و أخفی"[7].
انسان اگر بداند كه قلبش در مشهد و محضر حق است، همان طور كه خود را به گناهان جوارحی نمی‌آلاید، گناه جوانحی نیز نمی‌كند و قلبش را از خاطرات آلوده تنزیه می‌كند.
3. شایسته است در روز عرفه حج‌گزار همانند سالار شهیدان حسین ‌بن علی ‌(ص) در جانب چپ كوه "جبل‌الرّحمة"[8] كه در سرزمین عرفات واقع است رو ‌به كعبه ایستاده و دعای عرفه را زمزمه کند.
4 ـ بخشی از سرزمین عرفات منطقه‌ای است به نام "نَمِره" كه مسجدی به این نام در آن واقع است. امام سجّاد ‌(ع) در بیان راز این محدوده فرمود: معنای حضور در "نمره" این است كه: "خدایا! من به چیزی امر نمی‌كنم، مگر این كه قبلا‌ً خود مؤتمِر باشم و از چیزی بر‌حذر نمی‌دارم، مگر این كه خود قبلا‌ً پرهیز كرده باشم"[9].
5 ـ وادی "نَمِره" كه در حدیث شبلی از آن به عنوان "نَمِرات" نیز یاد شده نام منطقه‌ای وسیع در سرزمین عرفات است كه تقریباً در سَمْتِ مماسِ عرفات با حرم است. امام سجاد‌ (ع) فرمود: هنگام ورود به این منطقه باید آگاه باشید كه این سرزمین، سرزمین شهادت، معرفت و عرفان است؛ یعنی همان گونه كه خدا و ملائكه شاهدند، این سرزمین وسیع نیز شاهد اعمال زائران خانه‌ خدا است و كاملا‌ً آگاه است كه حاجی با چه نیتی آمده و با چه انگیزه‌ای بر‌می‌گردد و به آن شهادت می‌دهد[10].
روز عرفه
روز عرفه از اعیاد بزرگ است، اگر چه عید نامیده نشده است. عرفه روزی است كه حق تعالى، بندگان خود را به عبادت و اطاعت خویش فرا خوانده و سفرۀ گستردۀ جود و احسان خود را براى ایشان گسترانیده و ایشان را به آمرزش گناهان و پوشانیدن عیب هایشان وعده فرموده است و براى این روز اعمالى چند است :
اول. غسل
دوم. زیارت امام حسین (ع)، و اگر كسى توفیق یابد كه در این روز، در تحت قبۀ مقدسۀ آن حضرت باشد ثوابش كمتر از كسى كه در عرفات باشد نیست، بلكه بیشتر است .
سوم. بعد از نماز عصر پیش از آن كه مشغول خواندن دعاهاى عرفه شود در زیر آسمان دو ركعت نماز به جا آورد و نزد حق تعالى به گناهان خود اعتراف كند تا فایز شود به ثواب اهل عرفات و گناهانش آمرزیده گردد. بعد از این دو ركعت دیگر به جا آورد: در ركعت اول حمد و توحید و در دوم حمد و جحد (کافرون) .پس از آن، چهار ركعت دیگر به جا آورد در هر ركعت حمد و پنجاه مرتبه توحید كه این چهار ركعت نماز، بعینه نماز امیر المومنین (ع) است كه فضلیت بسیار دارد.
چهارم. دعاى 47 صحیفه كامله را بخواند.
پنجم. دعاى عرفه سید الشهداء را بخواند.
ششم. بخواند تسبیحاتى را كه كفعمى نقل كرده و فرموده كه ثواب آن از كثرت، احصا نمی شود و اول آن: «سبحان الله قبل كل احد» است[11] .
هفتم. بخواند دعاهاى عرفه را كه وارد شده از حضرت رسول و على بن الحسین و حضرت صادق و كاظم (ع) و سید در اقبال ذكر فرموده است.
بالجمله كسى كه توفیق یابد و آن روز در عرفات باشد ادعیه و اعمال بسیار دارد و بهترین اعمال در این روز، دعا است و در تمام ایام سال این روز شریف به جهت دعا امتیازى دارد، لاجرم دعاهاى بسیار براى این روز، وارد شده و بسیارى از آنها را علامه مجلسى در زادالمعاد نقل فرموده. دعا براى برادران مؤمن از زنده و مرده بسیار باید كرد. و روایت وارده در حال عبدالله بن جندب (ره) در موقف عرفات و دعاى او براى برادران مؤمن خود، مشهور است[12].
علاوه بر موارد ذکر شده به جا آوردن عمل "ام داود "و دیگر دعاهای ذکر شده در کتب ادعیه همچون مفاتیح الجنان در این روز، نیكو است.[13]
پی نوشتها:
[1] . کلیني، كافي، ج 4، ص 224.
[2] . بقره، 125، "وَ عَهِدْنا إِلى‏ إِبْراهيمَ وَ إِسْماعيلَ أَنْ طَهِّرا بَيْتِي"‏.
[3] . ر.‌ك: حديث شبلي،مستدرك‏الوسائل، ج 10، ص 166، رقم الحديث 11770.
[4]. مفاتيح الجنان، دعاي كميل.
[5] . وسائل الشيعه، ج 10، ص 28. "ویحك! أغیر ‌الله تسأل فى هذا الیوم. إنه لیرجی لما فى طون الحبالی فى هذا الیوم أن یكون سعیداً".
[6] . بحار، ج 96، ص 261.
[7] . طه، 7.
[8] . "جبل الرحمة"، جداي از كوه های اطراف خود، در سرزمين عرفات واقع است. رسول‌اكرم‌صلي الله عليه و آله و سلم) بر تخته‌سنگي از اين كوه ايستاد و خطبۀ‌ معروف عرفات را ايراد فرمود. هم چنين سالار شهيدان امام حسين‌(عليه ‌السلام) دعاي بلند روز عرفه را در دامنۀ‌ اين كوه خواندند. بر قلّه جبل‌الرحمة، قبه‌اي به نام حضرت آدم‌(ع) قرار دارد كه نماز‌گزاردن در آنجا مكروه است.
[9] مستدرك‏الوسائل، ج 10، ص 169.
[10] همان.
[11] ابراهیم بن علی عاملی، كفعمي، مصباح كفعمي، ص 662.
[12] کلینی، الكافي، ج 2، ص 508؛ عَلِيٌّ عَنْ أَبِيهِ قَالَ: رَأَيْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ جُنْدَبٍ فِي الْمَوْقِفِ فَلَمْ أَرَ مَوْقِفاً كَانَ أَحْسَنَ مِنْ مَوْقِفِهِ مَا زَالَ مَادّاً يَدَيْهِ إِلَى السَّمَاءِ وَ دُمُوعُهُ تَسِيلُ عَلَى خَدَّيْهِ حَتَّى تَبْلُغَ الْأَرْضَ. فَلَمَّا صَدَرَ النَّاسُ قُلْتُ لَهُ: يَا أَبَا مُحَمَّدٍ مَا رَأَيْتُ مَوْقِفاً قَطُّ أَحْسَنَ مِنْ مَوْقِفِكَ! قَالَ: وَ اللَّهِ مَا دَعَوْتُ إِلَّا لِإِخْوَانِي وَ ذَلِكَ أَنَّ أَبَا الْحَسَنِ مُوسَى (ع) أَخْبَرَنِي أَنَّ مَنْ دَعَا لِأَخِيهِ بِظَهْرِ الْغَيْبِ نُودِيَ مِنَ الْعَرْشِ وَ لَكَ مِائَةُ أَلْفِ ضِعْفٍ، فَكَرِهْتُ أَنْ أَدَعَ مِائَةَ أَلْفٍ مَضْمُونَةٍ لِوَاحِدَةٍ لا أَدْرِي تُسْتَجَابُ أَمْ لا.
[13] . برای اطلاع بیشتر ر ک: جوادي آملي، صهباي حج، ص 415؛ پایگاه اطلاع رسانی اسراء.
http://farsi.islamquest.net

جواب: قبول اين تسهيلات در صورتى جايز است كه نوبتى را ضايع نكنند و حقّى را باطل ننمايند.
استفتائات آيت الله العظمي مكارم شيرازي )جلد اول

جواب: آنهايى كه قبلاً ادّعايى نكردند، چنانچه ادّعايى داشته باشند، مى توانند در حضور قاضى مدارك خود را ارائه دهند تا در ميان آنها حكم كند.
استفتائات آيت الله العظمي مكارم شيرازي )جلد اول

جواب: بايد قدر مسلّم را گرفت و زايد بر آن بايد اثبات شود.
استفتائات آيت الله العظمي مكارم شيرازي )جلد اول

جواب: موارد مختلف است. در بعضى موارد حكم خاصّى است; مانند قسم
خوردن مدّعى دين بر ميّت، ولى غالباً از باب »اليمين على مَنْ اَنْكَر« است.
استفتائات آيت الله العظمي مكارم شيرازي )جلد اول

جواب: اوّل اين كه تمام مبلغ بيمه متعلّق به صاحب ماشين است و دوّم اين كه در مقابل روزهايى كه بدون اجازه ماشين را نگه داشته بايد مال الاجاره آن را بپردازد.
استفتائات آيت الله العظمي مكارم شيرازي )جلد اول

جواب: اگر هنگام تنظيم سند بدون مانعى سكوت كرده اند، و بر آن عملاً رضايت داده اند، ادّعاى بعدى آنها مسموع نيست.
استفتائات آيت الله العظمي مكارم شيرازي )جلد اول

جواب: اگر مدرك مطمئنّى براى مالكيّت يكى از آن دو به دست نيايد، بايد آن ملك را ميان خود تقسيم كنند.
استفتائات آيت الله العظمي مكارم شيرازي )جلد اول

جواب: بالغ ها قسم مى خورند و ولىّ صغير از طرف صغير قسم مى خورد.
استفتائات آيت الله العظمي مكارم شيرازي )جلد اول

جواب: تا زيد شهودى اقامه نكند سخن او پذيرفته نيست.
استفتائات آيت الله العظمي مكارم شيرازي )جلد اول

جواب: نماز و روزه زائران صحيح است; ولى مدير كاروان نبايد دروغ بگويد.
استفتائات آيت الله العظمي مكارم شيرازي )جلد اول

جواب: بهتر است رعايت حال آنها را بكنند.
استفتائات آيت الله العظمي مكارم شيرازي )جلد اول

جواب: نظر به اين كه قصد اقامه بايد در يك محل يا دو محلّ نزديك به هم باشد )مثلاً با فاصله سه چهار كيلومتر( قصد مزبور صحيح نيست; ولى اگر قصد ده روز توقّف در مكّه كند و پس از گذشت ده روز به عرفات و مشعر و منى برود نمازش در همه اين مكانها كامل است.
استفتائات آيت الله العظمي مكارم شيرازي )جلد اول

جواب: اشكالى ندارد; ولى در مواردى كه مى توان از سنگهاى خود مسجد استفاده كرد، از آنها استفاده كنيد.
استفتائات آيت الله العظمي مكارم شيرازي )جلد اول

جواب: اتّصال صفوف را رعايت كنيد.
استفتائات آيت الله العظمي مكارم شيرازي )جلد اول

جواب: در مورد نماز صبح و ظهر، چنانچه از اذان آنها يقين يا گمان قابل ملاحظه اى حاصل شود، كافى است; ولى در مورد نماز مغرب احتياط آن است كمى صبر شود تا حمره زائل گردد. اين در صورتى است كه مى خواهيد جداگانه نماز بخوانيد; ولى اگر با آنها نماز بخوانيد كافى است.
استفتائات آيت الله العظمي مكارم شيرازي )جلد اول

جواب: اگر هيچ مالى از خود به جا نگذاشته، بر شما واجب نيست براى او حجّ بجا بياوريد; و اگر خودتان مايل باشيد مى توانيد كسى را در آن جا نايب بگيريد كه براى او حجّ بجا آورد، و هر كدام بايد يك قربانى انجام دهيد.
استفتائات آيت الله العظمي مكارم شيرازي )جلد اول

جواب: اگر مجبور نباشد بنابر احتياط واجب بايد حجّ تمتّع خود را تكميل كند، و به سراغ نيابت از ديگرى نرود.
استفتائات آيت الله العظمي مكارم شيرازي )جلد اول

جواب: بايد محاسبه شود مبلغى كه از ديگران مى گرفته طبق نظر اهل خبره چه مقدار آن در مقابل اقامت در مكّه و چه مقدار در مقابل اقامت در مدينه قرار مى گرفته، به همان نسبت بپردازيد و بيش از آن بدهكار نيستيد.
استفتائات آيت الله العظمي مكارم شيرازي )جلد اول

جواب الف: اين حكم شامل چنين شخصى نمى شود.
جواب ب: اين مقدار براى اثبات احرام كافى نيست، بنابراين نمى توانيد او را محرم حساب كنيد.
جواب ج: انجام طواف نساء در اين مورد موافق احتياط است، و عمل نايب در فرض مسأله كافى است.
جواب د: ظاهر اين است كه كفايت مى كند.
جواب ه: قربانى لازم نيست.
جواب و: اگر واجب الحجّ بوده بايد براى او حجّ بجا آورند، و آنچه شما بجا آورده ايد كافى نيست.
جواب ز: به فتواى مرجع تقليد نايب عمل شود.
استفتائات آيت الله العظمي مكارم شيرازي )جلد اول