در 60 مايلي لاهور مركز ايالت پنجاب، شهر قاديان قرار دارد كه غلام احمدخان قادياني در سال 1889 ميلادي در قريه احمدآباد از توابع قاديان، مسلك خود را بنياد نهاد. اين شهر موطن اصلي قاديانيه است و پيروان غلام احمد آنرا مدينه الشيخ، ناميده و حج خود را در آن شهر انجام مي دهند.
قاديانيه امروز در شهرهاي مختلف جهان پراكنده هستند. در نشستي كه در اگوست 1994 م به رياست ميرزا طاهر احمد، خليفه چهارم غلام احمدخان، برگزار شد 10000 ميهمان از 70 نقطه جهان بعنوان نمايندگان قاديانيهاي مناطق مختلف حضور پيدا كردند.
عمده پيروان قاديانيه در هند و پاكستان حضور دارند، امّا بصورت فعال در كشورهاي بريتانيا، اسپانيا، سوئد، كانادا، حضور دارند و مساجد بسيار منظم و معظمي هم ايجاد و تأسيس نموده اند. لازم بذكر است بعلت فتواهاي علماي شيعي و سني بكفر جمعيت قادياني كه خود را احمديه مي نامند در كشورهاي عربي و اسلامي حضورشان چندان ملموس نيست.[1]
قاديانيه در زمان ميرزا احمد و خليفه اول وي ميرزا نورالدين احمد، مذهب واحدي بود كه بعد از مرگ نورالدين به دو شعبه تقسيم شد:
1. شعبه قاديان كه رهبرشان بشيرالدين محمود غلام احمد، بود و طريقه و روش آنها همان راه و روش غلام احمد و جانشين وي نورالدين بود.
شعبه دوم شعبه لاهور است كه رهبري آن بعهده محمدعلي نامي است كه قرآن را بزبان انگليسي ترجمه نموده. روش آنها با شعبه قاديان متفاوت است، آنان غلام احمد را صرفاً يك مصلح و مجدّد اسلام مي شناسند و خود را مسلمان مي شمارند.
در خارج از هند و پاكستان، بصورت عمده در قاره امريكا در كشور ايالات متحده خصوصاً شهرهاي واشنگتن، نيويورك و سان فرانسيسكو كه اكثراً سياهپوستان هستند، عده اي بنام فرقه قاديانيه حضور دارند.
و در اروپا كشورهاي انگليس ـ اسپانيا ـ سوئيس ـ آلمان، و در شرق دور: سيلان ـ برمه ـ سريلانكا و اندونزي. و در آفريقا: نيجريه ـ شاطي الذهب ـ نايروبي و سيرالئون حضور اين فرقه را در خودشان پذيرفته اند كه اكثراً از گروه قاديان هستند.[2]
معرفي منابع جهت مطالعه بيشتر:
1. خاتميت پيامبر اسلام، يحيي نوري.
2. حكيم سبزواري، غلامحسين رضانژاد.
3. سفرنامه پاكستان، قاسم صافي گلپايگاني.


[1] . هيئت نويسندگان بمديريت احمد راتب عرموش، موسوعه الاديان، بيروت، انتشارات دارالنفائس، 2001م.
[2] . سيدعقيل بن علي المهدي، المذاهب المعاصر، قاهره، دارالحديث، چاپ دوم، بيتا.
( اندیشه قم )

آنگونه كه از بررسي منابع بر مي آيد مبلغيني از فرقه قاديانيه در ايران حضور داشته اند كه مرحوم ميرزا حسن نيكو در كتاب خود به نام فلسفه‌ نيكو[1] از آنها ياد مي كند و كتابهايي از آنها به زبان فارسي در دست است. از جمله كتاب شمشير برّان در ردّ بابيّت و بهائيت نوشته مولوي فاضل احمدي قادياني[2] كه در انتهاي كتاب مذكور به تبليغ از كتاب براهين احمديه نوشته ميرزا غلام احمد خان قادياني مي پردازد كه تبليغ ضمني و تلويحي فرقه‌ قادياني است. امّا هيچ مدرك معتبر و داراي اتقان علمي كه نشان دهد گروه يا جمعيتي از قاديانيه در ايران زندگي مي كنند به دست نيامد. مع هذا منكر وجود طرفداراني هر چند نادر و انگشت شمار از آنها در ايران نمي توان شد.


[1] . ميرزا حسن نيكو، فلسفة نيكو، تهران، 1343، ج2، ص 82.
[2] . احمدي، صدر الدين مولوي فاضل، شمشير برّان در ردّ بابيّه و بهائيه، تهران، چاپخانة‌ فردوسي، 1326.
( اندیشه قم )

دولت هاي استعمار براي تسلط بر كشورها همواره تلاش مي كردند تا از نيروهاي داخلي و اختلاف افكني بين مردم كه يكپارچه گي آنها را به هم مي زد، استفاده كنند. براي همين وقتي دولت انگليس، مبارزات ضداستعماري مردم هند به خصوص مسلمانان را باعث به خطر انداختن منافع استعماري خويش در كشور هند ديد، غلام احمد را كه اهل قاديان از ايالت پنجاب بود تحريك كردند تا با دست زدن به اختلافات، منافع به خطر افتاده انگليس را حفظ كند و در مقابل با تمام توان از او حمايت كرد، احمد به اميد رسيدن به رياست، مسلكي را پي ريزي كرد كه به خاطر اهل قاديان بودن احمد (متولد 1835 م) به قاديانيه مشهور گشت. مسلك قادياني به دولت انگليس اجازه مي داد، به چپاول خويش در هندوستان ادامه دهد به طوري كه به پيروانش مي گفت:
مراد از آيه اولي الامر در قرآن كريم، همين دولت انگليس است كه در هند فعاليت مي كند و خداوند امر به اطاعت از آنها كرده و از مخالفت با آنها برحذر داشته است و بر همه واجب است، از اين حكومت تشكر كنند و مقاومت و جهاد با انگليس حرام و از زشت ترين فسادهاست... آگاه باشيد كه حكومت انگليس براي شما رحمت و بركت و قلعه محكمي است كه خداوند براي نگهداري شما، فرستاده است! و دولت انگليس براي شما از هزاران مسلمان بهتر است.[1]
قاديانيه ادعاهايي را ابراز كرده كه بيشتر در اصول دين جلوه گري نموده كه با اسلام در تضاد روشن است، ولي احكامي هم دارند كه مخالف اسلام مي باشند كه به دو مورد اشاره مي شود:
1. جهاد: در مكتب قادياني جهاد نظامي حرام است، و مراد از جهاد در قرآن و روايات همان جهاد فكري همراه با صلح و آرامش است.[2]
2. در عقيده قاديانيه بر همه پيروان واجب است كه يك چهارم دارائي ها و اموالش را به صندوق انجمن قاديانيه بدهند، در حالي كه در نظر اسلام آنچه واجب است، يك پنجم اضافه بر مخارج ساليانه مي باشد و در نزد اهل تسنن يك پنجم غنايم جنگي را بايد داد.[3]
لكن بايد توجه داشت كه احكام عملي تابع احكام نظري و اعتقادي مي باشد و چون قاديانيه در بيشتر مباحث اعتقادي به خصوص بحث نبوت، امامت و خاتميت با اسلام مخالف است، در نتيجه در بسياري از فروعات عملي كه متفرع بر اصول اعتقادي آنها مي باشند با اسلام تضاد پيدا خواهد كرد.
معرفي منابع جهت مطالعه بيشتر:
1. الشهاب في الرد علي كتاب حياة المسيح (للقاديانيه)؛ محمدجواد بلاغي.
2. كشف الارتياب؛ محسن امين.
3. غاية المقصود في المهدي موعود؛ مولوي علي حائري لاهوري.
4. المصابيح الهدي في ابطال مذهب القاديانيه، محمدجواد بلاغي.


[1] . عاملي، سليمان ظاهر؛ القاديانيه، قم، مركز الغدير للدراسات الاسلامي، اول، 1420 ق، ص 33، و جريشه، علي محمد، الزبيق، محمد شريف؛ اساليب الغز و الفكري، قاهره، دارالاعتصام، 1397 ق، ص 188. و حامد داوود؛ نظرات في الكتب الخالده، قاهره، مطبوعات النجاح، اول، 1399 ق، ص 169؛ و تبليغ الرساله، ج 6، ص 69.
[2] . القاديانيه، ص 37.
[3] . مشكور، محمدجواد؛ فرهنگ فرق اسلامي، مشهد، آستان قدس رضوي، سوم، 1375 ش، ص 40، و نجفي، محمدحسن، جواهرالكلام، بيروت، دارالاحياء التراث العربي، ج 16، ص 5، طوسي، خلاف، قم، انتشارات اسلامي، ج 2، ص 116.
( اندیشه قم )

دولت هاي استكباري هر وقت بر كشوري تسلط مي يافتند، با مطالعة فرهنگ آن جامعه، افرادي به ظاهر مرتبط با آن فرهنگ را تحريك مي كردند تا با ادعاهاي تازه و با عناويني مانند اصلاح فرهنگي جامعه و... ، همان فرهنگي را كه خود مي خواستند در آن كشور رواج دهند، منتها خود در پس پرده به حمايت از اين افراد خود فروخته بر مي خواستند. براي همين وقتي دولت انگليس بر كشور هند سيطره يافت و انواع ظلم ها و حق كشي ها را بر مردم آن كشور روا ديد، عده اي از مسلمانان با تمسك به قرآن كريم، پرچم مبارزه با حكومت و نيروهاي انگليسي را بر افراشتند. و دولت انگليس هر چند در ظاهر،‌ اين مبارزه را سركوب كرد، ولي مي دانست كه مسلمانان از پاي نخواهند نشست. لذا به فكر افتاد تا از دست نشانده اي براي ضربه زدن به اين اعتقاد راسخ مسلمانان، حمايت كند و كاري كرد كه مسلمانان به جاي مبارزه با انگليس بر عليه خويشتن دست به خونريزي بزنند. و براي اين هدف ميرزا غلام احمد را تحريك به آوردن دين جديد كرده و تا آخر از او حمايت نمود.[1]
بنابراين مسلك قاديانيه يك حركت سياسي بود كه استعمار براي ايجاد تفرقه بين مسلمانان در هند و تحريم جهاد بر عليه انگليس ايجاد كرد و احمد قادياني تا حدودي توانست بين مسلمانان دو دستگي ايجاد كند به طوري كه علماي اسلام بر عليه او موضع گيري نموده و حكم به كفر و ارتداد احمد قادياني دادند و عده اي از پيروان او به حمايت از او برخاسته و به جان هم افتادند و در اين بين حكومت انگليس، توانست تا حدودي خود را از خطر مبارزان حفظ كند و با حمايت هاي مالي و تجهيزاتي از قاديانيه، توانست بر سلطة ظالمانة خود بيفزايد. و از آن سوي، مبارزان اسلام دشمن اصلي خود يعني انگليس را فراموش كرده و به منازعه با عده اي منحرف مشغول شدند.[2] اين فرقه منحرف تا آخرين لحظات، در خدمت استعمار بريتانيا و در خيانت به مردم ستم ديده هند تلاش كردند و براي همه ثابت شد كه آنها وابستگي كامل به بيگانگان دارند. چنانچه احمد قادياني در تفسير آية 59 سورة نساء «اطيعوا الله و اطيعوا الرسول و اولي الامر منكم» مي گفت: انگليس همان اولي الامري است كه خداوند اطاعتش را بر شما واجب گردانيده و با اين كار مي خواست تفكر جهادي را از بين ببرد و بارها افتخار مي كرد كه در خدمت دولت انگليس است و مي گفت: از كودكي تا به حال همواره تلاش كرده ام كه قلوب مسلمانان، به محبت انگليس تمايل پيدا كند و بر هر فرد مسلمان واجب است كه از آنها قدرداني كند و تقويت بنية جهادي بر عليه اين حكومت، جهاد نيست، بلكه حرام و از زشت ترين چيزهاست و من قدمهاي بزرگي براي ياري اين حكومت برداشته ام و در نوشته هايم جهاد با انگليس را حرام كرده ام.[3]
البته اين خوش خدمتي ها، ريشه در خانوادة‌ او دارد، چنانچه خود احمد قادياني مي گويد: پدرم غلام مرتضي در موارد فراواني به دولت انگليس كمك مي كرد كه در سال 1857 ميلادي براي سركوبي مبارزان هند از سوي انگليس مامور شد و جنگيد و براي اين كار مورد تشويق حكومت انگليس قرار گرفت. پس از مرگ پدرم، برادرم غلام قادر به جاي پدرم در خدمت انگليس قرار گرفت و بعد از مرگ برادرم، تمام تلاشم را در اين راه قرار دادم كه از حكومت انگليس در هند حمايت كرده و راه پدرم و برادرم را ادامه دهم و با خداي خود پيمان بسته ام كه هيچ چيزي بر عليه آنان ننويسم و الان مي گويم: بيشتر از همة مسلمانان به انگليس اخلاص داشته و احترام قائلم اين به خاطر سه چيز است كه مرا در بالاترين درجة‌ اخلاص قرار داده است:
1. تربيت پدرم. 2. بزرگ شدن در زير نظر ايادي حكومت بريتانيا. 3. الهام از خداوند متعال كه به من دستور رسيده از سوي خداوند تا از انگليس حمايت كنم.[4] براي همين به پيروانش مي گفت: بشنويد و آگاه باشيد! همانا سلطة انگليس بر شما رحمت و بركت است و قلعة محكمي است كه خداوند براي نگه داري شما فرستاده است! پس بر شما واجب است كه از آنها تشكر كنيد و اينها براي شما از هزار مسلمان بهترند و درجاي ديگري اعتراف مي كند كه قادر نيست بدون حمايت و كمك انگليس، دعوتش را آشكار كند و انگليس افرادي را در اختيارش قرار داده تا دعوتش را به گوش ديگران برساند.[5]
معرفي منابع جهت مطالعه بيشتر:
1. الشهاب في الرد علي كتاب حياة المسيح (للقاديانيه)، محمد جواد بلاغي.
2. المصابيح الهدي في ابطال مذهب القاديانيه، محمد جواد بلاغي.
3. المهدي المنتظر ـ عليه السّلام ـ، حسين شاكر، ج 2.
4. كشف الارتياب، محسن امين.


[1] . حامد حفي داود، نظرات في الكتب الخالده، قاهره، مطبوعات النجاح، اول، 1399 ق، ص 169، و عاملي، سليمان ظاهر، القاديانيه، قم، مركز الغدير للدراسات الاسلامي، اول، 1420 ق، ص 6.
[2] . بلاغي، محمد جواد، الرحله المدرسيه، بيروت، دارالزهرا ـ سلام الله عليها ـ، دوم، 1414 ق، ج 3، ص 471؛ السقاف، حسن، صحيح شرح العقيده الطحاويه، اردن، دارالامام النووي، اول، 1416 ق، ص 408.
[3] . علي محمد جريشه و محمد شريف زبيق، اساليب الغز و الفكري للعالم الاسلام، قاهره، دارالاعتصام، اول، 1397 ق. ص 188، المهدي المنتظر في الفكر الاسلامي، قم، مركز الرساله، اول، 1417 ق، ص 177. عبدالصمد شاكر، نظرة عابرة الي الصحاح الستة، بي جا، بي نا، بي تا، ص 14، سبحاني، جعفر، رسائل و مقالات، قم، موسسه امام صادق ـ عليه السّلام ـ ، ص 154. عاملي، سليمان ظاهر، القاديانيه، قم، مركز الغدير للدراسات الاسلامي، اول، 1420 ق، ص 32 به بعد.
[4] . القاديانيه، ص 32، رسائل و مقالات، ص 154 به بعد، و نظرة عابرة الي صحاح الستة، ص 14. المهدي المنتظر في الفكر الاسلامي ص 177. اساليب الغزو الفكري للعالم الاسلام، ص 188.
[5] . همان و حامد داود، نظرات في الكتب الخالده، قاهره، مطبوعات النجاح، اول، 1399 ق، ص 169.
( اندیشه قم )

موريش (Moorish ) در لغت انگليسي به معناي «وابسته به اهالي شمال آفريقا» و ساينس (science ) به معناي علم و دانش و تمپل (Temple) به معناي معبد و پرستشگاه مي‌باشد. و تركيب اين سه كلمه كه عبارت مي‌شود از: «Moorish science temple» عنواني است براي فرقه‌اي كه در آمريكا تحت اسم اسلام در بين سياهان فعاليت مي‌كند. اين فرقه با متأثر گرديدن از فرقه «قاديانيه» يا «احمديّه» منسوب به ميرزا غلام احمد قادياني ـ متولد 1251 ق در شهر قاديان استان پنجاب هند و متوفاي 1326 ق در اثر مرض وباء در شهر لاهور پاكستان[1] ـ در ميان سياه‌پوستان امريكا به رهبري شخصي به نام «نويل دروعلي» به وجود آمده است.
ميرزا غلام احمد قادياني كه در يك خانواده مسلمان به دنيا آمده بود، بعد از اتمام تحصيلاتش به پندار خودش آيه «و مبشراً برسول يأتي اسمه احمد»[2] منطبق بر خود نموده و ادّعاي نبوت را سر داد، ولي بخاطر عدم استقبال جامعه اسلامي هند از اين ادعاي خود، تا حدودي عقب‌نشيني نموده و اعلان كرد كه نبوت او يك نوع نبوت منعكس شده‌اي از نبوت پيامبر اسلام است، چون او با توجه به اعتقاد به تناسخ، حلول و وحدت‌ وجود، معتقد بود كه تمام كمالات انبياء در حضرت محمّد ـ صلّي الله عليه و آله ـ جمع شده است و اين كمالات بعد از پيامبر در او انعكاس پيدا كرده است.[3] او و پيروانش به خاطر همين ادّعاي نبوّت «ظليّه» و اينكه نبوّت او در ساية نبوّت پيامبر اسلام ـ صلّي الله عليه و آله ـ قرار دارد از طرف مسلمين تكفير شده و فرقه‌اش يك فرقة غير اسلامي معرّفي گرديده است.[4] به هر حال اين فرقه هر چند نتوانست در كشورهاي اسلامي و مراكز فرهنگي آنان، براي خودش اعتباري كسب كند، امّا در كشورهاي غير اسلامي در ميان مهاجرين مسلمان و نو مسلمانان بومي تأثير گذارده و توانسته است به حيات خودش ادامه دهد. اين فرقه از سال 1920 در آمريكا فعّاليت خود را آغاز نموده و باعث شده است كه زمينة به وجود آمدن فرقه‌هاي ديگر هم سنخ با خودش را در ميان سياه پوستان آمريكا فراهم كند.
فرقة موريش يكي از همين فرقه‌هايي است كه اكثر سياه پوستان آفريقايي تبار آمريكا در اوائل قرن بيستم اين فرقه را براي رفع بحران دين و اعاده هويت مذهبي و ملي شان به وجود آوردند. زيرا آنان در دورة بردگي از آفريقا به آمريكا انتقال داده شده بودند و به مرور زمان به صورت اجبار، دين و مذهب و هويّت ملي‌شان را از دست داده بودند. سياه پوستان تلاش‌هاي زيادي را براي احقاق حقوق‌شان و رفع ظلم و ستم سفيدها و حكّام منطقه، از اوائل قرن بيستم آغاز نمودند و نتيجة اين تلاش‌ها به وجود آمدن فرقه‌هاي متعدد ظاهراً اسلامي مي‌باشد.
رهبر اين فرقه براي نجات سياه‌پوستان آفريقايي نخواسته است كه از فاكتورهاي نژادي و قومي استفاده كند، بلكه تلاش او بر اين بوده است كه با نيروي معيارها و شعارهاي اسلامي از يك طرف و با عنوان نمودن مظلوميت و فقر سياهان از طرف ديگر، بين آنان اتّحاد و انسجام فكري و سياسي به وجود آورد تا هم از نظر اقتصادي براي آنان تحوّلي ايجاد شود و هم يك نوع پشتوانة ديني و مذهبي داشته باشد كه بتواند سياهان غير آفريقايي را هم به سوي خودشان جذب نمايد.[5]
پس اين فرقه نتيجة دو عامل بيروني و يك عامل دروني در ميان سياهان مي‌باشد، دو عامل بيروني يكي فشارهاي اجتماعي، اقتصادي و سياسي سفيدها و حكّام دولتي منطقه و ديگري وجود و نفوذ فرقه قاديانيه (احمديه) در جامعة آمريكايي توسط مبلّغين اين فرقه مي‌باشد. عامل دروني، بحران هويّتي و ديني آنان است كه در كنار دو عامل فوق موجب ايجاد فرقه‌اي مذهبي در بين آنان گرديده است.


[1] . الظاهر العاملي، سليمان، القاديانيه، قم، مركز الغدير للدراسات الاسلاميه، اول، 1420 ق، ص 6 و 24.
[2] . صف/6.
[3] . القاديانيه، ص6.
[4] . حسن بن علي السقاف، صحيح شرح العقيده الطحاويه، اردن، دار الامام النودي، اول، 1416 ق، ص 408.
[5] . www. Balagh. Net / persian / din / islam / islam _ melal / adyan / pro _ ahl / islam _ va _ musalmanan _ dar amrika / 06 . htm
( اندیشه قم )

قاديانيه يا احمديه مذهب جديدي است كه منسوب به ميرزا غلام احمد قادياني مي‌باشد.[1] وي ابتدا ادعاي اصلاح و تجديد دين اسلام را داشت، بعد ادعاي مهدويت و مسيح بودن كرد و در نهايت نيز به عقيده برخي ادعاي نبوت نمود.[2]
در شبه جزيره هند، سابقه ادعاي مهدويت، هم زمان است با ورود استعمار به اين منطقه و افرادي چون سيد محمد جونبوري هندي در سال (901 هـ . ق) سيد محمد مشهدي، الينگالي در سال (1203) سيدبن علي شاه هندي، هاشم شاه نوربخش، سيد علي بن محمد موسوي[3] و... جزو اين مدعيان بوده‌اند، اما از همه آنان موفقتر احمد قادياني بود كه فرقه «قاديانيه»‌را بينان نهاد.
ميرزا غلام احمد در پنجاه سالگي به دنبال ادعاي خواب‌نما شدن و ديدن چندين رؤيا، اعلام كرد كه به او وحي نازل مي‌شود و مجاز در گرفتن بيعت از مردم گرديده و از جانب خدا به رهبري برگزيده شده است و در سالهاي بعد نخست ادعاي مسيح موعود بودن و مهدويت نمود و سپس ادعاي نبوت كرد... وي ادعاي تجسم روح محمدي در خود نمود... وي هم‌چنين جهاد با سيف را لغو و تحريم كرد و نيز وفاداري به انگليسي‌ها را از واجبات شمرد.[4]
از آنجا كه ميرزا غلام احمد خان در عين ادعاهاي فوق، دين اسلام را قبول دارد و خود را مجدد و مصلح آن مي‌‌داند در انتقاد ونقد كلي بر آيين وي مي‌توان از مباحث اسلامي در ردّ ادعاهاي وي استفاده كرد بنابراين نقدهاي كلي بر مذهب وي را در موارد زير خلاصه مي‌كنيم.
الف) مبارزه با نبوّت اسلامي غلام احمد هرچند ابتدا ادعاي اصلاح و تجديد دين اسلام را داشت، ولي براي رسيدن به مقاصد دنيوي خود دو كار مهم انجام داد:
اولين كار وي انكار خاتم‌النبيين بودن پيامبر اسلام حضرت رسول اكرم ـ صلي الله عليه و آله ـ بود و خاتميت مورد تأكيد قرآن را به معني زينة النبيين گرفت و انتهاي نبوت به پيامبر اسلام را انكار كرد.[5]
دومين كاري وي، ادعاي نبوت بود. وي خود را پيامبر معرفي مي‌كرد و مي‌گفت: «من صادق هستم مانند موسي، عيسي، داود و محمد ـ صلي الله عليه و آله ـ و خداوند براي تصديق من، آيات آسماني كه بيش از ده‌ها هزار آيه است فرستاده و قرآن و رسول بر من شهادت مي‌دهند و پيامبران زمان بعثت مرا كه همين عصر است معين كرده بودند.[6]
ب) ابراز عقايد التقاطي ميرزا غلام احمدخان فردي فرصت‌طلب بود و براي رسيدن به قدرت، دست‌ به هر اقدامي مي‌زد وي ابتدا وارد خدمت دولت انگليس شد و از سال 1860 م تا 1865 م در شهر سيالكوت مشغول كار بود، از آن پس از خدمت دولتي كناره گرفت و حدود چهل‌ سالگي كتاب مذهبي خود را كه «براهين احمديه» نام دارد منتشر كرد كه در آن ادعاي دفاع از اسلام را داشت و بعد از اقبال مردم به وي در پنجاه سالگي به دعوت بشارت خود پرداخت و دعوي كرد كه از جانب خدا به او وحي مي‌رسد و اجازه دارد بيعت بپذيرد و در سال 1904 م خود را مسيح و مهدي موعود و تارا كريشنا خواند.[7] و بدين ترتيب خواست تا هم دل مسيحيان را به دست آورد و هم از ميان مسلمانان و هندوان پيرواني گرد آورد و با آميختن اعتقادات مسلمين، هندوها و مسيحي‌ها به هر صورت كه شده فرقه‌اي جديد تأسيس كند. وي عقيده داشت كه حضرت عيسي به دار آويخته نشد بلكه فرار كرد و در منطقه كشمير وفات يافت و قبري كه اكنون به نام قبر بوذاسف در منطقه كشمير وجود دارد قبر حضرت عيسي است.[8] و در جواب مسلمانان كه مي‌گفتند، طبق نص قرآن و احاديث، حضرت عيسي ـ عليه السلام ـ نمرده و به هنگام ظهور مهدي(عج) رجوع خواهد كرد مي‌گفت: منظور از آن مسيح، خود من هستم و بدين ترتيب خود را مسيح قلمداد مي‌كرد.[9]
ج) همكاري با استعمار انگليس دولت انگليس براي استمرار استعمار خود در ممالك اسلامي سعي مي‌كرد تا وحدت اسلامي را از بين برده و با دامن‌ زدن به اختلافات ديني و مذهبي هر‌گونه مقاومتي را از ميان بردارد و براي رسيدن به اين هدف دست به تأسيس فرقه‌هاي جديد و حمايت از فرقه‌هاي انحرافي زد به گونه‌اي كه بهائيت را در ايران مورد حمايت قرار داد، در شبه جزيره عربستان وهابيت را محكم كرد و در شبه قاره هند نيز به تقويت غلام احمد قادياني و تأسيس فرقه قاديانيه دست يازيد و توانست از اين دست‌پرورده خود بهره‌برداري لازم را بكند كه به دو نمونه اشاره مي‌شود.
1 . انكار جهاد به هنگام استعمار هند توسط دولت انگليس، عبدالعزيز دهلوي يكي از علماي آن زمان در سال 1803 م بر عليه انگليس اعلام جهاد كرد. و ساير علماء نيز از وي پيروي كردند و اين اقدام استعمار انگليس را به شدت به وحشت انداخت و براي فرو نشاندن قيام‌هاي مردمي از ميرزا غلام احمد قادياني در مورد جهاد استفتاء كرد و ميرزا احمد اعلام نمود كه امروزه جهاد برداشته شده و نمي‌توان جهاد كرد. و بدين ترتيب به حمايت از انگلستان و در مخالفت با ساير علماء جهاد را حرام اعلام نمود.[10]
2 . اعلام وفاداري به انگليسي‌ها علاوه بر اين كه جهاد را ممنوع كرده بود وفاداري به انگليسي‌ها را از واجبات مي‌شمرد.[11] و بدين ترتيب نشان مي‌داد كه تا چه حد از حاميان خود حمايت مي‌كند و چه دست‌هاي پنهان و آشكاري وي و طرفداران وي را براي اختلاف‌افكني در ميان مسلمانان و از بين بردن وحدت اسلامي، سر كار آورده‌اند.
در نهايت مي‌‌توان گفت تأسيس فرقه قاديانيه عملي سياسي بود كه براي شكستن اتحاد مسلمين به وجود آمد و حرف جديدي براي ارايه نداشت و امروزه هم اگر به حيات خود ادامه مي‌دهد به دليل حمايت‌هاي دولت‌هاي استعماري است والّا دليل ديگر براي استمرار حيات اين فرقه ساختگي وجود ندارد.
معرفي منابع جهت مطالعه بيشتر:
1 . القاديانيه نشأتها و تطورها، عيسي عبدالظاهر.
2 . القاديانيه ندوي و مودودي.
3 . القاديانيه و الاستعمار الانجليزي، عبدالله سلوم سامرائي.
4 . دايرة المعارف الاسلاميه، ج 1، ص 504.


[1] . مشكور، محمد جواد، فرهنگ فرق اسلامي، انتشارات آستان قدس رضوي، چاپ سوم، 1375، ص 38.
[2] . ر.ك: سبحاني، جعفر، المذاهب الاسلاميه، مؤسسه امام صادق ـ عليه السلام ـ چاپ اول، 1423 ق، ص362 تا 364.
[3] . ر.ك: بهشتي، محمد، اديان و مهدويت يا آراء و عقايد درباره مهدي، ‌ انتشارات امير، ص 76 تا 82.
[4] . رباني گلپايگاني، ‌علي، فرق و مذاهب كلامي، مركز جهاني علوم اسلامي، چاپ اول، ص 342 تا 348.
[5] . همان.
[6] . المذاهب الاسلامي، ص 367 و 368.
[7] . ر. ك: فرهنگ فرق اسلامي، ص 39.
[8] . ر.ك: المذاهب الاسلاميه، ص 363.
[9] . المذاهب الاسلاميه، ص 363.
[10] . همان، ص 377، همچنين فرهنگ فرق اسلامي، ص 39.
[11] . فرق و مذاهب كلامي، ص 348.
( اندیشه قم )

يكي از ضروريّات اسلام اين است كه سلسله پيامبران ـ عليهم السلام ـ با بعثت پيغمبر اسلام ـ صلي الله عليه و آله ـ ختم شده و بعد از آن حضرت، هيچ پيامبري نيامده و نخواهد آمد.
از اين روي، مانند ساير ضروريّات دين، نيازي به استدلال نخواهد داشت. در عين حال، مي توان اين مطلب را هم از قرآن كريم و هم از روايات متواتر، استفاده كرد.
قرآن كريم مي فرمايد: «محمد ـ صلي الله عليه و آله ـ پدر هيچ يك از مردان شما نبوده و نيست؛ ولي رسول خدا و ختم كننده پيامبران است.»[1]
خاتم به معناي وسيلة ختم كردن و پايان دادن است و انگشتري هم از اين جهت خاتم ناميده شده كه بوسيلة آن، نامه و مانند آن را ختم و مهر مي كردند.[2]
موضوع خاتميت پيغمبر اسلام ـ صلي الله عليه و آله ـ در صدها روايت نيز مورد تصريح و تاكيد قرار گرفته كه از جمله آنها حديث منزلت است كه شيعه و سني بتواتر، آنرا از پيامبر اكرم ـ صلي الله عليه و آله ـ نقل كرده اند.
پيامبر خدا ـ صلي الله عليه و آله ـ به علي ـ عليه السلام ـ فرمود: تو نسبت به من همچون هارون نسبت به موسي هستي، جز آن كه پس از من پيامبري نيست.[3]
از اين روي، با ظهور اسلام و بعثت پيامبر اسلام حضرت محمد ـ صلي الله عليه و آله ـ و نزول قرآن مجيد، شرايع الهي گذشته منسوخ شده و اسلام در اوج و نهايت رشد و كمال الهي، به عنوان دين الهي تا روز قيامت ثابت و برقرار مي باشد، و با وجود اين دين كامل الهي، نبوت خاتمه پيدا كرده و به دين تازه اي نيازي نيست.[4]
جاوداني بودن دين اسلام:
از آيات قرآن مجيد كه با بكار گرفتن الفاظ عام مانند «يا بني آدم و يا ايها و امثال آنها» و يا متوجه كردن خطاب به اقوام غير عرب و پيروان ساير اديان مانند «يا اهل الكتاب» ثابت مي شود كه اسلام ناسخ اديان است و احكام اسلام تا قيامت جاودانه خواهد بود، و به ويژه تعبير «ليظهره علي الدين كله»[5] جاي هيچ گونه شبهه اي باقي نمي گذارد كه دين اسلام دين جاوداني است و اين دلايل كه متلازم با خاتميّت پيامبر(ص) هر گونه توهمّي را نسبت به احكام و نسخ شدن اين دين الهي بوسيله پيامبر و شريعت ديگري باطل مي سازد.[6]
فرقه قاديانيه ساختة دولت انگلستان، استعمار پير است. غلام احمد قادياني مؤسس اين فرقه معترف بود كه بيشتر عمر خود را در تأييد و پيروزي دولت انگلستان سپري كرده است. و در زمان استعمار هندوستان توسط انگليس چندين رساله و كتاب در تجليل و حمايت از دولت انگلستان به نگارش در آورد. براي سران و بزرگان انگلستان دعا مي كرد و اطاعت از دولت انگلستان را واجب مي دانست.[7]
به خاطر انشعاب در فرقه قاديانيه دربارة نسخ اسلام، ديدگاه ها متفاوت است. خود ميرزا احمد قادياني موسس اين فرقه در سن چهل سالگي اعلام كرد كه مورد وحي و الهام الهي قرار دارد و از كساني است كه خداوند هر صد سال يكي از آنها را برمي انگيزد تا دين اسلام را تجديد كند و ادعا كرد كه از طرف خداوند مأمور است از مردم بيعت بگيرد.[8]
در ادعاي او سخني از نسخ اسلام، به ميان نيامده است، امّا با بيان عقايد او مي توان گفت كه او با برداشتن برخي از احكام و ادعاي مهدويت و نبوت در واقع برخي از احكام اسلام را نسخ شده مي داند. بلكه ادعاي نبوت او در حقيقت ادعاي پايان عمر دين محمد ـ صلي الله عليه و آله ـ مي باشد.
عقايد غلام احمد قادياني را مي توان در محور هاي ذيل خلاصه كرد:
1. حضرت عيسي بر روي صليب از دنيا نرفت بلكه به هند رفت و پس از مدتي به مرگ طبيعي از دنيا رفت. و حضرت عيسي براي كمك به ستمديدگان نائبي را از خدا درخواست كرد كه متحد و مشابه با حقيقت و جوهر او و به رنگ اعضاء و جواهرش باشد و خداوند وي (غلام احمد قادياني) را به نيابت حضرت مسيح ـ عليه السلام ـ انتخاب كرد تا صليب را بشكند.[9]
2. او بر اين عقيده بود كه مهدي و عيسي يكي است.
3. او بعد از ادعاي الهام، ولايت ، كليم الله بودن مدعي شد كه فرشته وحي بر او نازل مي شود و زمان نزول وحي بر او، به اندازه زمان نزول وحي بر پيامبر اسلام ـ صلي الله عليه و آله ـ است.[10]
4. فرقه احمديه معتقد است كه حكم جهاد مخصوص دوران صدر اسلام است چرا كه تعداد مسلمانان اندك بود و آنان براي حفظ جان خود ناگريز به جنگيدن با مخالفان و كشتن آنان بودند.[11]
بنابراين مي توان گفت كه دين محمد ـ صلي الله عليه و آله ـ با ادعاي نبوت و نزول وحي بر او نسخ شده است منتهي برخي از احكام دين اسلام مورد تاييد دين او مي باشد. پس از فوت غلام احمد سال 1326 ق ميرزا نور الدين به عنوان خليفه اول او عقايد قادياني و رهبري آنان را بر عهده گرفت.
و پس از مرگ نور الدين در اين فرقه انشعاب پديد آمد و گروهي به رياست مولوي محمد علي بر اين عقيده شدند كه غلام احمد نبي و يا مهدي يا مسيح نبوده بلكه مبشّر و مجدد اسلام بوده است. اين گروه انجمني به نام «انجمن اشاعت اسلامي احمديه»‌تشكيل دادند و به اعضاي انجمن لاهور و مجددي معروف گشتند.[12]
بنابراين اين گروه عقيده اي به نسخ اسلام ندارند. امّا اكثريت قادياني ها به رياست ميرزا بشير الدين بر عقيدة نبوت و مهدويت و ميسحيت غلام احمد باقي ماندند. مركز اين فرقه قاديان بود و پس از تشكيل دولت پاكستان به اين كشور منتقل شد. و در روستاي «ربوه» مستقر گشتند.[13]
با اين ديدگاه مي توان گفت اين گروه عقيده بر اين دارند كه ميرزا احمد قادياني با بعثت خود بعضي از احكام اسلام را منسوخ كرده است.
معرفي منابع جهت مطالعه بيشتر:
1. القاديانيه، تحقيق سيد محمد حسن طالقاني.
2. القاديانيه و الاستعمار الانجليزي، عبدالله سلوم الساحرائي.
3. مجله تخصصي كلام اسلامي، شماره 50.


[1] . احزاب/40.
[2] . مطهري، مرتضي، مجموعه آثار، صدرا، چاپ دوم، 1372، ج 3، ص 155.
[3] . محمدي ري شهري، محمد، منتخب ميزان الحكمه، انتشارات دارالحديث، چاپ اول، 1381، ج اول، ص 68.
[4] . مصباح يزدي، محمد تقي، آموزش عقايد، انتشارات سازمان تبليغات اسلامي، چاپ دوم، 1377، ص 287.
[5] . توبه/33، فتح/38، صف/9.
[6] . آموزش عقايد، ص 282.
[7] . مجلة تخصصي كلام اسلامي، شمارة 50، ص 150.
[8] . مجله تخصصي كلام اسلامي، شمارة 50، ص 149( به نقل از رسالة ترياق القلوب، ص 15)
[9] . رسالة مذاهب الرحمن، ج 19، ص 297، به نقل از مجلة تخصصي كلام اسلامي، شمارة 50، ص 15.
[10] . روحاني خزائن، ج 18، ص 202، به نقل از همان، ص 152.
[11] . روحاني خزائن حقيقه المهدي، ج14، ص 453، به نقل از همان، ص 153.
[12] . حسيني دشتي، سيد مصطفي، معارف و معاريف، قم، انتشارات اسماعيليان، چاپ اول، ج4، ص 69.
[13] . معارف و معاريف، همان.
( اندیشه قم )

ظهور دين اسلام با اعلام جاودانگي آن و پايان يافتن دفتر نبوت توام بوده است. مسلمانان همواره ختم نبوت را امر واقع شده تلقي كرده اند، هيچ گاه براي آنها اين مساله مطرح نبوده كه پس از حضرت محمد ـ صلّي الله عليه و آله ـ پيغمبر ديگري خواهد آمد يا نه؟
قرآن كريم با صراحت پايان يافتن نبوت را اعلام و پيغمبر بارها آن را تكرار كرده است. در ميان مسلمين انديشة ظهور پيغمبر ديگر، مانند انكار يگانگي خدا يا انكار قيامت با ايمان به اسلام همواره ناسازگار شناخته شده است. تلاش و كوششي كه در ميان دانشمندان اسلامي در اين زمينه به عمل آمده است، تنها در اين جهت بوده كه مي خواسته اند به عمق اين انديشه پي ببرند و راز ختم نبوت را كشف كنند.[1] با توجه به اين مقدمه هر انديشه يا فرقه اي بخواهد نبوت يا خاتميت حضرت محمد ـ صلّي الله عليه و آله ـ را انكار كند، سست و بي ارزش خواهد بود. در اعتقاد اوليه فرقة قاديانيه كه مؤسس آن ميرزا احمد قادياني باشد تا پايان مرگ او كسي به ظاهر منكر ختم نبوت نبود و حضرت محمد ـ صلّي الله عليه و آله ـ را خاتم پيامبران مي دانستند در ايمان نامه ايشان چنين آمده است:
گواهي مي دهم تنها خداوند بزرگ را بايد پرستيد. او كسي است كه انباز و شريك ندارد. من مي كوشم تا به همة قوانين اسلام عمل كنم. من محمد ـ صلّي الله عليه و آله ـ پيغمبر اكرم را خاتم پيامبران مي دانم و نيز به تمام دعوي هاي ميرزا غلام احمد قادياني اعتقاد دارم.[2]
پس از مرگ مؤسس فرقة‌ قاديانيه و خليفة اول او نور الدين در اين فرقه انشعاب پديد آمد و به دو گروه تقسيم شدند:
1. گروهي به رياست مولوي محمد علي بر اين عقيده شدند كه غلام احمد نبي يا مهدي يا مسيح نبوده، بلكه مبشَر و مجدد اسلام بوده است. اين گروه انجمني به نام «انجمن اشاعت اسلامي احمديه» تشكيل دادند و به اعضاي انجمن لاهور و مجددي معروف گشتند.
2. اكثر قاديانيها به رياست ميرزا بشير الدين بر عقيدة نبوت و مهدويت و مسيحيت غلام احمد باقي ماندند.[3] آنچه در ايمان نامة آنها دربارة‌ ختم پيامبران (حضرت محمد ـ صلّي الله عليه و آله ـ) آمده اعتقاد قلبي آنها نيست، بلكه ختم نبوت را در شخص حضرت محمد ـ صلّي الله عليه و آله ـ دانستن، يك تاكتيك سياسي بود، چرا كه دولت پاكستان براي نابودي اينها سعي مي كرد، آنها را متهم به انكار خاتميت پيامبر اسلام نمايد.[4]
بنابراين ميرزا احمد قادياني ختم نبوت در پيامبر اسلام را نمي پذيرد. و دلايلي كه در كتاب ختم نبوت آورده چنين است:
اعتقاد به پايان گرفتن پيامبري و بستن در نبوت، مستلزم پايان گرفتن فيض الهي است و چنين اعتقادي شوم و نحس است. (فيض خداوند هيچ وقت از بندگانش قطع نمي شود.) و همچنين اعتقاد به ختم نبوت مستلزم تكذيب قول خداوند مي شود كه مي فرمايد: «كنتم خير امةٍ»[5] زيرا بستن باب نبوت تناسبي با خير امت بودن ندارد، بلكه امت پس از انقطاع نبوت بدترين امت مي شود. و همچنين اعتقاد به ختم نبوت رتبة پيامبر ـ صلّي الله عليه و آله ـ از رتبة حضرت موسي ـ عليه السّلام ـ پايين مي آيد زيرا خدا پس از موسي صدها پيامبر برانگيخت تا با امت او سخن بگويد، مثل اينكه خداوند امت پيامبر اسلام را ناخوش دارد كه با آنها سخن نمي گويد، زيرا محبت و دوستي مستلزم سخن گفتن و مخاطبه است.[6]
با اين مغالطه ميرزا احمد اعتقاد به استمرار نزول وحي و ظهور انبياء دارد در حاليكه خاتميت نبوت در پيامبر اسلام خودش دليل بر بهتر بودن امت آن حضرت مي باشد. همانطوريكه خداوند فرموده است «كنتم خير امة» زيرا اين امت با آمدن حضرت محمد ـ صلّي الله عليه و آله ـ از داشتن كتاب آسماني كامل و غير قابل تحريف برخوردار شده است. و رتبة پيامبر اسلام ـ صلّي الله عليه و آله ـ با ختم نبوت نه تنها از رتبة‌ حضرت موسي پايين نمي آيد. بلكه رتبة او با ختم نبوت نسبت به همة انبياء در بالاترين رتبه قرار مي گيرد. و ارتباط خداوند با امت اسلامي نيز با ختم نبوت قطع نشده است بلكه تا روز قيامت توسط قرآن و اهل بيت پيامبر ـ صلّي الله عليه و آله ـ اين ارتباط برقرار مي باشد.
معرفي منابع جهت مطالعه بيشتر:
1. القاديانيه و الاستعمار الانجليزي نوشتة عبدالله سلوم السامرائي .
2. ختم نبوت استاد شهيد مطهري.


[1] . مطهري، مرتضي، مجموعه آثار، انتشارات صدرا، چاپ دوم، 1372، ج3، ص 153.
[2] . مشكور، محمد جواد، فرهنگ فرق اسلامي، انتشارات آستان قدس رضوي، چاپ دوم، 1372، ص 40.
[3] . حسيني دشتي، سيد مصطفي، معارف و معاريف، قم، انتشارات اسماعيليان، چاپ اول، 1369، ج4، ص 1739.
[4] . مبلغي آباداني، عبدالله، تاريخ اديان و مذاهب جهان، نشر سينا، چاپ اول، 1373، ج3، ص1423.
[5] . آل عمران/110.
[6] . عبدالله سلوم السامرائي، القاديانيه و الاستعمار الانجليزي، بغداد، انتشارات دارالاوسط، ص 77، به نقل از ميرزا غلام احمد، رسالة ختم نبوة، ص 6
( اندیشه قم )

قرن نوزدهم ميلادي با قرون ديگر به خاطر ظهور حركات ديني بين مسلمين، متمايز است. در اين عصر قاديانيه هند و بابيگري در ايران و وهابيت در بلاد عرب به وجود آمدند.
فرقه قاديانيه به ميرزا احمد قادياني (1328 ـ 1250 هـ / 1908 ـ 1835 م) منسوب مي باشد. قادياني از احفادِ امير برلاس عموي امير تيمور گوركاني است. وقتي امير تيمور ايالت كيس را به تصرف خود درآورد، اين خاندان به خراسان كوچ كردند و تا اواخر قرن دهم در آنجا ماندند. و بعد به هندوستان برگشتند. مركز بعدي اين خاندان شهرستان قاديان واقع در ناحيه گودراس (پنجاب هند) بود. پدر غلام احمد، مرتضي نام داشت و حرفه اش طبابت[1] بود. غلام احمد به تحصيلات اسلامي روي آوردو مقدمات و كتب متوسطه در منطق و حكمت و علوم ديني را نزد استادي بنام فضل الهي، فضل احمد، كل علي شاه فراگرفت. و نيز طب قديم را از پدرش آموخت و بعد وارد خدمت دولت انگليس شد و در عين حال به مطالعة كتب انگليسي پرداخت. وي در شهر سيالكوت از سال 1864 تا 1868 مشغول به كار گرديد.[2] از آن پس از خدمت دولتي كناره گرفت و در زادگاه خود قاديان گوشه گيري اختيار كرد. و در 40 سالگي كتاب مذهبي خود را كه «براهين احمديه» نام دارد منتشر كرد. در حدود پنجاه سالگي به دعوت پرداخت و ادعا كرد كه از جانب خداوند به او وحي مي رسد و اجازه دارد بيعت بپذيرد. در سال 1904 ميلادي خود را مسيح و مهدي موعود و تاراكريشنا خواند. قاديانيه خود را جماعت احمديه مي نامند و گاهي به آنها ميرزائي مي گويند. در آفريقا و اندونزي، كساني كه مذهب احمدي را مي پذيرند بايستي احمدي زاده باشند يا رسماً اظهار ايمان كنند. ايمان نامة‌ ايشان بدين صورت است: «گواهي مي دهم تنها خداوند بزرگ را بايد پرستيد او كسي است كه انباز و شريك ندارد. من مي كوشم تا به همة‌ قوانين اسلام عمل كنم من محمد اكرم را خاتم پيامبران مي دانم و نيز به تمام دعوي هاي ميرزا احمد قادياني اعتقاد دارم.[3] ميرزا احمد بعضي اوقات مشروبات الكلي مصرف مي كرد و در اموالي كه از پيروانش جمع مي شد تصرف تامي مي كرد، به طوري كه اين كار به اعتراضاتي از طرفداران نزديكش منجر مي شد.
عقايد قاديانيه:
1. در مورد خداوند تبارك و تعالي: ميرزا احمد در كتاب البسري مي نويسد: «قال لي الله: اني اصلي و اصوم و اصحو و انام» يعني خداوند به من گفت من نماز مي خوانم و روزه مي گيرم و بيدار مي شوم و مي خوابم.» و در كتاب توضيح المرام مي نويسد: «مي توانيم دست و پاهاي بسياري براي خداوند فرض كنيم و اعضاء خداوند از حد كثرت شمرده نمي شود و نيز اعتقاد دارند كه خداوند مباشرت و مجامعت مي كند و عجيب تر از همه اينكه اعتقاد دارند خداوند با ميرزا احمد مجامعت كرد و ميرزا حامله گشته و بعد از 10 ماه به حضرت مسيح ـ عليه السلام ـ تبديل گشته است.[4]
2. عقايد آنها در مورد نبوت: آنها معتقدند كه نبوت به پيامبر ـ صلي الله عليه و آله ـ ختم نشده و پيوسته جاري و ساري است. چرا كه تا فساد در زمين است بايستي پيامبر نازل شود. (البته بيشتر اين ادعاها در بعضي كتب با صراحت و در بعضي با تاويل ذكر شده است).
3. قاديانيه معتقدند كه جبرئيل به ميرزا احمد نازل مي شد و كتابي كه بر او وحي شده بيشتر از كتبي است كه بر انبياء سابق نازل شده اند.
4. آنها معتقدند جايي كه ميرزا احمد متولد شده (قاديان) مدينه منوره و مكه معظمه است.
5. ميرزا احمد در كتاب اربعين نوشته است كه خداوند مسالة جهاد را از عهد موسي به بعد محدودتر كرده و تا بحال حكم جهاد را از ريشه الغاء نموده است.[5]
6. وي در سال 1891 به طور صريح اعلام كرد كه مسيح مرده و خود را مسيح و مهدي موعود معرفي كرد.[6]
قاديانيه ثمرة درخت استعمار انگليس:
كشورهاي اروپايي در قرن 19 سلطة خود را بر كشورهاي اسلامي گستراندند. پيش گام تر از آنها بريتانيايي كبير بود كه هند، مصر، جزيرة عرب، ايران را به خاطر منافع شخصي خودشان مورد هجوم مادي و سياسي قرار داد.[7] استعمارگران براي حضور دائم و همه جانبه در دول اسلامي و نيز براي عدم مقابلة مسلمانان با آنان، صلاح كار را در ايجاد عقايد انحرافي و مطابق با اهداف مورد نظرشان و نيز در از بين بردن روح جهاد حاكم بر همة مسلمين از يكسو و در انهدام وحدت و يكپارچگي مسلمين از سوي ديگر ديدند. لذا آنها به ايجاد فرق باطله پرداختند كه مسئوليت يكي از فرق به غلام احمد ميرزا در هند و ديگري به ميرزا حسينعلي معروف به بهاء الله در ايران محول گشت.
ميرزا احمد در كتب مختلف خويش علاقة شديد خويش و پدرش را به حكومت انگليس مخفي نكرده است. در كتاب ترياق القلوب مي نويسد: « بيشتر عمر خويش را در تاييد حكومت انگليس و ياري به آن صرف كرده ام و در باب منع جهاد و وجوب اطاعت از انگليس كتب و اعلاميه ها و نشرياتي نوشته ام كه اگر جمع گردد بالغ بر 50 خزينه مي شود و اين كتب را در بلاد عربي، در مصر و شام و تركيه نشر داده ام و هميشه هدفم اين بوده است كه مسلمانان پيوسته مخلص به اين حكومت باشند و از دلشان قصه هاي مهدي و مسيح و احكامي كه عاطفة جهاد را در قلوب آنها بر مي انگيزد را محو كنند.
فرقه هاي قاديانيه:
عبدالله مبلغي در كتاب تاريخ ايران و مذاهب مي نويسد: پس از مرگ غلام احمد، پيروان او به دو دسته تقسيم شدند. عده اي دنبال فرزندش را گرفتند و گروهي پيرامون مولي محمد علي جمع شدند.[8] و به اين عقيده شدند كه غلام احمد نبي يا مهدي يا مسيح نبوده است بلكه مبشر و مجدد اسلام بوده است. اين گروه انجمني به نام اشاعت اسلامي احمديه تشكيل دادند.[9] احسان الهي ظهير در مقالة نهم خويش اكابر فرقه اول را نورالدين، محمد احمد بن غلام، محمد صادق مفتي قاديانيه نام برده و بزرگان فرقة دوم از قاديانيه را محمد علي، خوجه كمال الدين، محمد احسن امروهي مي داند.[10] اقوال و آراء قاديانيه از تاويلات صوفيه و اسماعيليه گرفته شده است.[11]
معرفي منابع جهت مطالعه بيشتر:
1. يحيي امين، شريف، معجم الفرق الاسلاميه.
2. القاديانيه، دفع اوهام توضيح المرام، في الرد علي القاديانيه، للشيخ سليمان الظاهر الاصلي.
3. ملسوم السامدي، دكتر عبدالله القاديانيه و الاستعمار الانجليزي.


[1] . مبلغي آبادي، عبدالله، تاريخ اديان و مذاهب جهان، انتشارات سينا، 1373، ج 3، ص 1420.
[2] . غوري، سيد عبدالماجد، القادياني و القاديانيه، بيروت، دارابن بحثير دمشق، ‌ چاپ اول،‌1421ه‍ ، ص327.
[3] . مشكور، دكتر محمد جواد، فرهنگ فرق اسلامي، با مقدمه استاد كاظم مدير شانه چي، چاپ سوم، 1375، ص 32 تا ص 40.
[4] . القادياني و القاديانيه، از ص 326 تا ص 330.
[5] . همان،‌ از ص 231 تا ص 345.
[6] . همان، ص 22.
[7] . همان، ص 211.
[8] . مشكور، محمد جواد، فرهنگ فرق اسلامي، ص 40.
[9] . حسين دشتي، سيد مصطفي، معارف و معاريف، موسسه فرهنگي آرايه، 1379، ج 8، ص 135.
[10] . القادياني و القاديانيه، ص 422 تا ص 446.
[11] . فرهنگ فرق اسلامي، ص 40.
( اندیشه قم )

دولت انگليس بخاطر چپاول ثروت ملّتها و بر هم زدن اتّحاد آنها از سياست «تفرقه بيانداز و حكومت بكن» استفاده مي كرد و براي ايجاد اختلاف در بين مسلمين پيوسته دست بر فرقه تراشي زده و در برخي نواحي بوسيله مزدوران خود فرقه هايي را به وجود آورد و از عقايد مردم سوءِ استفاده مي كرد، مخصوصاً از عقيدة مهدويت نهايت استفاده را كرده و در ايران فرقه بابيت و بهائيت را راه انداختند و در هند و پاكستان فرقة قاديانه را و در نواحي مختلف فرقه هايي به همين هدف، تراشيد.
فرقه قاديانيه منسوب به ميرزا غلام احمد قادياني اهل روستاي قاديان از شهر گرداس پور پنجاب است. وي مردي عالم و تحصيل كرده بود و در پنجاه سالگي با استفاده از توجيه و تفسير برخي از احاديث شيعه ـ كه زمان ظهور مهدي ـ عليه السّلام ـ را در قرن چهاردهم هجري پيش بيني كرده است ـ مدعي شد كه وي مهدي موعود و مظهر رجعت مسيح است، سپس در روز چهارم مارس 1889 م ادعا نمود كه وحي بر او نازل شده[1] و پيامبر است، چون مردي عالم و زباندار بود، جمعي از مردم قاديان بدو گرويدند و با او بيعت كردند، و پيروان وي را بنام قادياني يا ميرزائي و يا «احمدي» ناميدند.
غلام احمد در اثبات دعوي خويش كتابهائي چند تأليف كرد كه اهم آنها قصيدة احمديه (المسيح الموعود و المهدي الموعود) مواهب الرحمن، حمامه البشري الي اهل مكه و صلحاء ام القري، است.[2] بعلاوه يك مجلة ماهيانه بزبان انگليسي از سال 1902 در قاديان منتشر نمود كه ارگان رسمي قاديانيها است و هنوز هم برقرار است.
بنابراين ميرزا غلام احمد قادياني در اوايل بنام مجدد اسلام، دعوت خويش را آ‌غاز كرد و بعداً ادعاي نبوت كرد.[3] براي اثبات ادعاي نبوت خود از آية 6 سوره صف «وَ مُبَشِّراً بِرَسُولٍ يَأْتِي مِنْ بَعْدِي اسْمُهُ أَحْمَدُ» استفاده كرد كه خدا به حضرت محمد ـ صلّي الله عليه و آله ـ در كتاب مقدس قرآن بشارت آمدن غلام احمد را داده است:
در حاليكه قسمت اول آيه حذف شده است و آيه دربارة بشارت حضرت عيسي به آمدن پيامبر بعد از او است و او را به پيروان خود چنين معرفي مي كند:
«وَ إِذْ قالَ عِيسَي ابْنُ مَرْيَمَ يا بَنِي إِسْرائِيلَ إِنِّي رَسُولُ اللَّهِ إِلَيْكُمْ مُصَدِّقاً لِما بَيْنَ يَدَيَّ مِنَ التَّوْراةِ وَ مُبَشِّراً بِرَسُولٍ يَأْتِي مِنْ بَعْدِي اسْمُهُ أَحْمَدُ فَلَمَّا جاءَهُمْ بِالْبَيِّناتِ قالُوا هذا سِحْرٌ مُبِينٌ»[4]
و ياد آوريد هنگامي را كه عيسي پسر مريم گفت: اي بني اسرائيل! من فرستاده خدا به سوي شما هستم در حالي كه تصديق كننده كتابي كه قبل از من فرستاده شده يعني تورات مي باشم، و بشارت دهنده به رسولي هستم كه بعد از من مي آيد، و نام او احمد است، هنگامي كه او(احمد) با معجزات و دلايل روشن به سراغ آنها آمد گفتند اين سحري است آشكار.
بعد از ادعاي نبوت، مدعي شد كه يا چهار زبان«عربي، فارسي، اردو، و انگليسي» بر او وحي مي شود و اكثر تأليفات خود را بر اين چهار زبان نوشته است، و در مقابل قرآن كتاب مقدسي را مدعي شد بنام «الكتاب المبين»[5]
نمونه اي از آنچه به عنوان وحي در كتاب مقدس خود آورده است چنين است:
«انّ الله خاطبني و قال يا احمدي انت معي و أنا معك، اذا غضبت غضبت، و كل ما أحببت أحببته، أنا مهين من اراد اهانتك، و اني معين من اراد اعانتك»[6]
به درستي كه خداوند مرا مخاطب ساخت و گفت اي احمد من، تو با من هستي و من با تو، آنگاه كه خشم كني من هم خشمگين مي شوم و هر آنچه را كه تو دوست داشته باشي من هم آن را دوست دارم، من كسي را كه مي خواهد به تو اهانت كند، سبك مي شمارم و كسي كه مي خواهد به تو ياري رساند، ياري مي رسانم.
بنابراين مي توان نتيجه گرفت كه فرقة قاديانيه اعتقاد به نبوت شخص ميرزا احمد قادياني دارند. و او را داراي كتاب مقدس بنام «الكتاب المبين» مي دانند.
معرفي منابع جهت مطالعه بيشتر:
1. القاديانيه و الاستعمار الانجليزي دكتر عبدالله سلوم الساحرائي
2. القاديانيه با تحقيق سيد محمد حسن طالقاني.


[1] . مشكور، محمد جواد، فرهنگ اسلامي، انتشارات آستان قدس، چاپ دوم، 1372، ص 39.
[2] . دايرة المعارف الاسلامية، ج1، ص 504 و به نقل از حسيني دشتي، سيد مصطفي، معارف و معاريف، قم، انتشارات اسماعليان، چاپ اول، 1369، ج1، ص1739.
[3] . طالقاني، سيد محمد حسن. القاديانيه، بيروت، انتشارات الغدير، چاپ اول، 1420ه‍ ، ص 21.
[4] . صف/6.
[5] . القاديانيه (همان)، ص 22.
[6] . القاديانيه (همان)، ص 23، به نقل از امواهب الرحمن، 14 و 49 و 50.
( اندیشه قم )

بنيانگذار فرقة‌ قاديانيه ميرزا غلام احمد قادياني مي باشد، خاندان غلام احمد از بازماندگان «امير برلاس» عموي امير تيمور گركاني بوده كه در قرن 16 ميلادي از خراسان به هندوستان مهاجرت نموده اند و در شهر قاديان واقع در ناحية‌ «گرداس پور پنجاب» ساكن شدند. «قاديان» بعد از تقسيم شبه قاره هند، از توابع هند قرار گرفته است.
غلام احمد در حدود 1255 هـ در قاديان متولد شد[1] و پس از تكميل تحصيلات ديني برخلاف ميل باطني پدرش كه شغل طبابت داشته، وارد خدمت در دولت انگليس مي شود و در سال 1860 تا 1865 ميلادي به مدت 5 سال در شهر سيالكوت مشغول خدمت بوده و با انگليسي ها رابطة‌ نزديك و صميمي داشته است. سپس از خدمت دولتي كناره گيري مي كند و در شهر قاديان گوشه گيري را انتخاب مي كند. و در سن چهل سالگي يعني سال 1880 كتاب مذهبي خود را كه «براهين احمديه» نام داشته منتشر مي كند.[2]
وي در سن پنجاه سالگي ادعا مي كند كه از جانب خدا به او وحي مي رسد و اجازه دارد بيعت بپذيرد. و در سال 1904 ميلادي خود را مسيح و مهدي موعود و «تاركريشنا» خواند. تا اينكه در سال 1908 در 69 سالگي از دنيا رفت.[3] غلام احمد در حدود 75 جلد كتاب نوشته كه همگي به چاپ رسيده است. سخنرانيها و مكاتبات وي بعدا بوسيلة پيروانش جمع آوري و چاپ شده است. غلام احمد مسلمانان را كافر مي دانسته و به پيروانش دستور داده بود كه با آنان همچون اهل كتاب رفتار نمايند، با زنان مسلمان ازدواج كنند ولي دختران خود را به مسلمانان ندهند.
بعد از مرگ غلام احمد، شوراي احمديه، «مولوي نور الدين» را بعنوان خليفه و جانشين غلام احمد اعلام كرد وي در سال 1914 در سن 73 سالگي از دنيا رفت. پس از وي اكثريت اعضاي قاديانيه، خواستار زعامت پسر 25 سالة غلام احمد يعني ميرزا بشير الدين محمد احمد بودند، وي مي گويد: من در آن هنگام 25 ساله بودم، سازمان اجرايي جماعت دست مخالفان بود. بخش اعظم جنبش كه در قاديان بودند، مسئوليت را بر دوش من گذاشتند و من نيز پذيرفتم، در آن زمان خداوند بر من وحي فرمود كه مرا ياري خواهد كرد و مخالفان را شكست خواهد داد.»[4] وي در سال 1965 از دنيا مي رود. بعد از وي ميرزا طاهر احمد رهبري قاديانيه را به عهده مي گيرد و تا كنون زنده و مسئوليت را عهده دار است.
ميرزا طاهر احمد رهبر فعلي قاديانيه فرزند بشير احمد است، كتابي دارد بنام «القتل باسم الدين» مباحث اين كتاب بيشتر رد نظرية ابوالاعلي مودودي دربارة ارتداد و تكفير و جهاد است. وي مجازات مرگ مرتد را يك اصل اسلامي نمي داند، وي تكفير را از اختراعات فقهاي اسلام دانسته كه از فكر خوارج به آنها رسيده است.[5]
نام ديگر قاديانيه، احمديه است كه در كتب انگليسي به اين نام شهرت دارند و خود را در عالم به اين نام معرفي كرده اند. اين فرقه هيئت هاي تبليغي قوي دارد و اكنون مركز آن در انگلستان است و بنابر اعلام خود شان حدود 10 ميليون نفر به اين فرقه وفا دارند كه حدود 4 ميليون آنها در پاكستان زندگي مي كنند، اما بيشتر فعاليت آنها در آفريقاست.[6]
معرفي منابع جهت مطالعه بيشتر:
1. ملي گرايي هندو، جمشيدي بروجردي.
2. تحقيقاتي دربارة‌ هند، رايزني جمهوري اسلامي ايران در هند.


[1] . دائرة‌ المعارف فارسي، تهران، موسسة‌ انتشارات فرانكلين، 1356ه‍ ، ج2، ص1986.
[2] . دائرة‌ المعارف الاسلاميه، بي جا، بي تا، ج1، ص504.
[3] . مشكور، جواد، فرهنگ فرق اسلامي، مشهد، آستان قدس رضوي، 1368ه‍ ، ص39.
[4] . غلام احمد، تفسير القرآن، اسلام آباد، الشركة الاسلاميه، 1992م، ج1، ص592.
[5] . ميرزا طاهر احمد، القتل باسم الدين، اسلام آباد، الشركة الاسلاميه، 1990م، ص 77.
[6] . دائرة المعارف دين، مدخل احمدية، ج 1، ص 153.
( اندیشه قم )

در 60 مايلي لاهور مركز ايالت پنجاب، شهر قاديان قرار دارد كه غلام احمدخان قادياني در سال 1889 ميلادي در قريه احمدآباد از توابع قاديان، مسلك خود را بنياد نهاد. اين شهر موطن اصلي قاديانيه است و پيروان غلام احمد آنرا مدينه الشيخ، ناميده و حج خود را در آن شهر انجام مي دهند.
قاديانيه امروز در شهرهاي مختلف جهان پراكنده هستند. در نشستي كه در اگوست 1994 م به رياست ميرزا طاهر احمد، خليفه چهارم غلام احمدخان، برگزار شد 10000 ميهمان از 70 نقطه جهان بعنوان نمايندگان قاديانيهاي مناطق مختلف حضور پيدا كردند.
عمده پيروان قاديانيه در هند و پاكستان حضور دارند، امّا بصورت فعال در كشورهاي بريتانيا، اسپانيا، سوئد، كانادا، حضور دارند و مساجد بسيار منظم و معظمي هم ايجاد و تأسيس نموده اند. لازم بذكر است بعلت فتواهاي علماي شيعي و سني بكفر جمعيت قادياني كه خود را احمديه مي نامند در كشورهاي عربي و اسلامي حضورشان چندان ملموس نيست.[1]
قاديانيه در زمان ميرزا احمد و خليفه اول وي ميرزا نورالدين احمد، مذهب واحدي بود كه بعد از مرگ نورالدين به دو شعبه تقسيم شد:
1. شعبه قاديان كه رهبرشان بشيرالدين محمود غلام احمد، بود و طريقه و روش آنها همان راه و روش غلام احمد و جانشين وي نورالدين بود.
شعبه دوم شعبه لاهور است كه رهبري آن بعهده محمدعلي نامي است كه قرآن را بزبان انگليسي ترجمه نموده. روش آنها با شعبه قاديان متفاوت است، آنان غلام احمد را صرفاً يك مصلح و مجدّد اسلام مي شناسند و خود را مسلمان مي شمارند.
در خارج از هند و پاكستان، بصورت عمده در قاره امريكا در كشور ايالات متحده خصوصاً شهرهاي واشنگتن، نيويورك و سان فرانسيسكو كه اكثراً سياهپوستان هستند، عده اي بنام فرقه قاديانيه حضور دارند.
و در اروپا كشورهاي انگليس ـ اسپانيا ـ سوئيس ـ آلمان، و در شرق دور: سيلان ـ برمه ـ سريلانكا و اندونزي. و در آفريقا: نيجريه ـ شاطي الذهب ـ نايروبي و سيرالئون حضور اين فرقه را در خودشان پذيرفته اند كه اكثراً از گروه قاديان هستند.[2]
معرفي منابع جهت مطالعه بيشتر:
1. خاتميت پيامبر اسلام، يحيي نوري.
2. حكيم سبزواري، غلامحسين رضانژاد.
3. سفرنامه پاكستان، قاسم صافي گلپايگاني.


[1] . هيئت نويسندگان بمديريت احمد راتب عرموش، موسوعه الاديان، بيروت، انتشارات دارالنفائس، 2001م.
[2] . سيدعقيل بن علي المهدي، المذاهب المعاصر، قاهره، دارالحديث، چاپ دوم، بيتا.
( اندیشه قم )