چکیده: قیام 15 خرداد 1342، نقطه‌ عطفی در تاریخ مبارزات ملت ایران است كه رهبری امام خمینی(ره) و یاری روحانیان انقلابی در تداوم آن، طی یك دوره‌ پانزده ساله منجر به پیروزی انقلاب اسلامی شد. به دنبال انتشار خبر بازداشت امام به علت سخنرانی علیه اسرائیل و رژیم شاه، از نخستین ساعات روز 15خرداد، اعتراضات گسترده‌ای در قم، تهران، ورامین، مشهد، شیراز و تبریز صورت گرفت که با شعارهایی بر ضد شاه و در طرفداری از امام همراه بود.
قیام 15 خرداد 1342، نقطه‌ عطفی در تاریخ مبارزات ملت ایران است كه رهبری امام خمینی(ره) و یاری روحانیان انقلابی در تداوم آن، طی یك دوره‌ پانزده ساله منجر به پیروزی انقلاب اسلامی شد.
به دنبال انتشار خبر بازداشت امام به علت سخنرانی علیه اسرائیل و رژیم شاه، از نخستین ساعات روز 15خرداد، اعتراضات گسترده‌ای در قم، تهران، ورامین، مشهد، شیراز و تبریز صورت گرفت که با شعارهایی بر ضد شاه و در طرفداری از امام همراه بود.
مأموران نظامی که در نقاط مرکزی و حساس شهرهای قم و تهران مستقر بودند به روی تظاهرات کنندگان آتش گشودند. تظاهرات در آن روز و دو روز بعد نیز ادامه یافت و عده زیادی شهید و مجروح شدند. همچنین در تهران و قم و سایر شهرها ،ماموران رژیم پهلوی بسیاری از روحانیان و مردم را دستگیر كردند و زندان‌ها از اقشار گوناگون مردم پر شد.
چند روز پس از دستگیری امام ،ده‌ها نفر از علما و روحانیان و مراجع به عنوان اعتراض به دستگیریژ ایشان و اعلام پشتیبانی از وی، به تهران مهاجرت کردند. بر اثر اعتراض علما و فشار افکار عمومی ،سرانجام رژیم پهلوی مجبور شد امام خمینی(ره) را از بازداشت آزاد كند.
مهم‌ترین كتاب‌هایی كه تاكنون درباره قیام 15 خرداد سال 1342 منتشر شده، عبارتند از:
- زندگانی حضرت معصومه(ع)و تاریخ قم به ضمیمه مختصری از وقایع پانزده خرداد 1342/مهدی صحفی/نشر صحفی،قم/1347.
-روحانیون و پانزده خرداد/انجمن اسلامی دانشجویان آمریكا و كانادا/1349.
ـ انقلاب اسلامی مردم مشهد از آغاز تا استقرار جمهوری اسلامی‌/ رمضانعلی‌ شاكری‌/ نشرامام‌/ 1359.
ـ قیام 15 خرداد به روایت اسناد/رسا/ 1360.
ـ بررسی و تحلیلی از نهضت امام خمینی/ فاطمه سادات‌ ‌معروفی‌/نشر امام‌/ 1362.
-گزارشی از حماسه پانزده خرداد در اصفهان/بنیاد تاریخ انقلاب اسلامی ایران/1371.
ـ شیر و عقاب‌، روابط بدفرجام ایران و آمریكا/ بیل‌، جیمز. ا؛ مترجم جهانشاه فروزنده‌ برلیان/نشر فاخته /‌1371.
ـ ایران در عصر پهلوی‌، جنگ قدرت در ایران‌/مصطفی الموتی‌/ لندن‌، پكا/ 1371.
نهضت امام خمینی(ره)/سیدحمید روحانی/مركز اسناد انقلاب اسلامی/1372 .
-خاطرات 15 خرداد شیراز/ جلیل عرفان منش/ سازمان تبلیغات اسلامی/1373.
ـ یادنامه‌ (زندگی‌نامه و روزشمار شهدای انقلاب اسلامی تهران بزرگ از 15 خرداد 1342 تا پایان سال 1357)/ مركز پژوهش‌های فرهنگی اداره كل بنیاد شهید تهران/ 1373.
ـ دیدار با ابرار(جلد54)/ علی‌محمدی‌/ سازمان تبلیغات اسلامی‌/ 1373.
ـ دیدار با ابرار(جلد77)/ سعیدعباس‌زاده/ سازمان تبلیغات اسلامی‌/1374.
ـ انقلاب اسلامی و ریشه‌های آن‌(مجموعه مقالات‌)/ واحد تبلیغات و انتشارات سمینار انقلاب اسلامی و ریشه‌ها/ نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه‌ها/ 1374.
ـ آیینه آفتاب‌(تبیین اندیشه امام خمینی در كلام و پیام حجت‌الاسلام حاج سیداحمد خمینی‌)/ مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی‌/ 1374.
ـ حدیث بیداری‌( نگاهی به زندگی‌نامه علمی و سیاسی امام خمینی)/ حمید انصاری‌ /مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی‌/ 1374.
ـ اسناد انقلاب اسلامی‌(5 جلد)/ مركز اسناد انقلاب اسلامی‌/ 1374.
ـ روزشمار انقلاب اسلامی ایران‌/فرهاد و مجید محسنی‌/نشر محیا/1374.
ـ كتاب شناسی 15 خرداد/مركز اسناد انقلاب اسلامی/1375.
ـ سیر تكوینی انقلاب اسلامی‌/جوادمنصوری‌/ انتشارات وزارت امور خارجه‌/ 1375.
-قیام 15 خرداد1342 جواد منصوری/دفتر ادبیات انقلاب اسلامی/1376.
-خاطرات 15 خرداد/علی باقری/دفتر ادبیات انقلاب اسلامی/1376 .
- خاطرات جواد منصوری/دفتر ادبیات انقلاب اسلامی/1376 .
ـ تاریخ‌نگاری انقلاب اسلامی‌(مصاحبه با چهار تن از نویسندگان‌، اسدالله بادامچیان‌، حاتم قادری‌، عمادالدین باقی و صادق زیباكلام)‌/ نشر مزامیر/1376.
ـ ارگان مخفی دانشجویان حوزه علمیه قم در سال‌های 1344ـ 1342/ علی حجتی كرمانی‌/نشرسروش‌/ 1376.
ـ تاریخ سیاسی معاصر ایران‌/معاونت آموزش عقیدتی سیاسی وزارت دفاع‌/ 1376.
ـ خاطرات و مبارزات حجت‌الاسلام فلسفی‌/مركز اسناد انقلاب اسلامی‌/1376.
ـ خاطرات و مبارزات شهید محلاتی‌/مركز اسناد انقلاب اسلامی‌/ 1376.
ـ برداشت‌هایی از سیره امام خمینی‌/ غلامعلی‌‌رجایی‌/ عروج‌/ 1377.
ـ ایران بین دو انقلاب‌/آبراهامیان‌یروان،مترجم؛ احمد گل‌محمدی و محمدابراهیم فتاحی‌/ نشر نی‌/1377.
ـ قیام 15 خرداد به روایت اسناد/ جواد منصوری/مركز اسناد انقلاب اسلامی/ 1377.
ـ خمین در انقلاب‌/محمدجوادمرادی نیا/عروج/1377.
ـ خاطرات آیت‌الله طاهری خرم‌آبادی‌/ محمدرضا احمدی‌/مركز اسناد انقلاب اسلامی‌/ 1377.
ـ حدیث انقلاب،جستارهایی در انقلاب اسلامی‌/ انتشارات بین‌المللی الهدی‌/ 1377.
ـ یاران امام به روایت اسناد ساواك‌،شهید حجت‌الاسلام سید عبدالكریم هاشمی‌نژاد، مركز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات‌/ 1377.
ـ استاد شهید مرتضی مطهری به روایت اسناد/مركز اسناد انقلاب اسلامی‌/1378.
ـ یاران امام به روایت اسناد ساواك‌،شهید آیت‌الله سیدعبدالحسین دستغیب‌/مركز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات‌/1378.
ـ پاره‌ای از خورشید(گفته‌ها و ناگفته‌ها از زندگی استاد شهید مطهری‌)/حمیدرضا سیدناصری‌ و امیررضا ستوده‌/ مؤسسه نشر و تحقیقات ذكر/1378.
ـ مشهد در بامداد نهضت امام خمینی‌/‌غلامرضاجلالی/مركز اسناد انقلاب اسلامی‌/1378.
ـ صحیفه امام‌( جلد 1)/مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی‌(ره)/ 1378.
-خاطرات قیام 15 خرداد(9جلد)/دفتر ادبیات انقلاب اسلامی/1378 .
- خاطرات كاظم بجنوردی/دفتر ادبیات انقلاب اسلامی/1378 .
ـ ‌قیام 15 خرداد به روایت اسناد ساواك( 4 جلد)/ مركز بررسی اسناد تاریخی/1379.
ـ بررسی مشی چریكی در ایران‌/سیدمحمدصادق‌ علوی‌/مركز اسناد انقلاب اسلامی‌/1379.
-خاطرات احمد احمد/محسن كاظمی/دفتر ادبیات انقلاب اسلامی/1379 .
ـ از مرجعیت امام خمینی تا تبعید/عبدالوهاب فراتی‌‌/مركز اسناد انقلاب اسلامی‌/1379.
ـ تحلیلی بر نقش سیاسی عالمان شیعی در پیدایش انقلاب اسلامی‌/ فرهاد شیخ فرشی‌/مركز اسناد انقلاب اسلامی‌/1379.
ـ خاطرات آیت‌الله احمدی میانجی‌/مركز اسناد انقلاب اسلامی‌/1380.
- راهیان شهادت،یادی از بزرگ مردان قیام 15 خرداد ورامین/علیرضا طالقانی/نشر شاهد/1380.
ـ جامعه تعلیمات اسلامی‌/حمید كرمی‌پور/مركز اسناد انقلاب اسلامی‌/ 1380.
ـ آزادمرد، شهید طیب حاج رضایی/به روایت اسناد ساواك‌/مركز بررسی اسناد تاریخی/1380.
-تبریز در خون/اعظم مراد‌حاصلی خامنه/مركز اسناد انقلاب اسلامی/1380.
ـ ایدئولوژی انقلاب ایران‌/حمیدرضا اخوان منفرد/معاونت پژوهشی انتشارات پژوهشكده امام خمینی (ره‌) و انقلاب اسلامی‌/1380.
ـ پایگاه‌های انقلاب اسلامی به روایت اسناد ساواك‌،فیضیه‌/مركز بررسی اسناد تاریخی‌/1380.
ـ خاطرات آیت‌الله محمد یزدی‌/مركز اسناد انقلاب اسلامی‌/1380.
ـ خاطرات آیت‌الله مسعودی خمینی‌/جواد امامی‌/مركز اسناد انقلاب اسلامی‌/1381.
ـ نهضت امام خمینی و مطبوعات رژیم شاه‌/طهمورث قاسمی‌‌/مركز اسناد انقلاب اسلامی‌/1381.
ـ نقش بازار در قیام 15 خرداد/ رحیم روح‌بخش/ مركز اسناد انقلاب اسلامی/ 1381.
ـ اصلاحات آمریكایی(1339 ـ 1342) و قیام 15 خرداد/عباس خلجی/ مركز اسناد انقلاب اسلامی/1381.
-خاطرات علی جنتی در قیام15 خرداد/سعید فخر‌زاده/مركز اسناد انقلاب اسلامی/1381.
- خاطرات آیت الله پسندیده/محمد‌جواد مرادی‌نیا/دفتر ادبیات انقلاب اسلامی/1381 .
- مواضع امام خمینی(ره)در برابر نظام سیاسی پهلوی و نهادهای آن/جعفر قلی‌پور/مركز اسناد انقلاب اسلامی/1382 .
- انقلاب اسلامی به روایت خاطره از دوران زعامت آیت‌الله بروجردی تا قیام 15 خرداد/مركز اسناد انقلاب اسلامی/1382.
ـ جام شكسته‌(خاطرات حجت‌الاسلام عبدالمجید معادیخواه‌)/ عبدالمجید معادیخواه/‌ مركز اسناد انقلاب اسلامی / 1382 .
ـ طبقه‌، سیاست و ایدئولوژی در انقلاب ایران‌/منصور معدل‌/نشر باز/1382.
- عبرت‌های خرداد/آیت الله محمد‌تقی مصباح یزدی/موسسه آموزش امام خمینی(ره)/1383.
ـ تبریز در انقلاب/‌هدایت‌الله بهبودی‌/عروج‌/ 1383.
-از غبار تا باران‌ (سال‌های 1342ـ1323)/عبدالله جاسبی/‌مركز اسناد انقلاب اسلامی‌/1383.
-انقلاب اسلامی در ورامین/محمد‌علی حاجی بیگی كندری/مركز اسناد انقلاب اسلامی/1383.
-استیضاح دولت در حضور ملت/محمد‌تقی فلسفی/دفتر نشر فرهنگ معارف/1383.
-روز شمار 15 خرداد(مجلدات اول و دوم)/احد گودرزیانی/دفتر ادبیات انقلاب اسلامی/1384.
- حزب ایران به روایت ساواك/ سیاوش یاری/ مركز اسناد انقلاب اسلامی/1384.
-روایت 15 خرداد،قیام مردم شهرستان ورامین در سال 1342/رضا حسین‌زاده/نشر ورامین،صاحب الزمان(عج)/1384.
-انقلاب اسلامی در سیرجان/علی افضاتی/مركز اسناد انقلاب اسلامی/1385.
-سربداران كوچه و بازار/جمیل موحد‌خوبی/نشر میكائیل/1385.
ـ نقش روحانیت در قیام 15خرداد/ فریبا جعفری/مركز اسناد انقلاب اسلامی/ 1385.
- خاطرات سید مرتضی نبوی/جواد كامور بخشایش/دفتر ادبیان انقلاب اسلامی/1385 .
ـ مردی برای تمام فصول،اسدالله علم و سلطنت محمد‌رضا پهلوی/ مظفر شاهدی/مؤسسه مطالعات و پژوهش‌های سیاسی/ 1386.
ـ ساواك، سازمان اطلاعات و امنیت كشور/مظفر شاهدی/مؤسسه مطالعات و پژوهش‌های سیاسی/1386.
-انقلاب‌اسلامی‌در‌اهواز/محمد‌رضا‌علم/مركز‌اسناد‌انقلاب‌اسلامی/1386.
-خاطرات مرضیه حدید‌چی دباغ/ محسن كاظمی/ دفترادبیات انقلاب اسلامی/1386.

منبع:ایبنا