با اين كه امروزه در مقايسه با گذشته بيشتر كارها با ماشين هاى مختلف انجام مى گيرد اما شكايت از خستگى افزايش يافته است. دائما جملاتى مى شنويم با اين مضمون: وقتى از اداره به خانه مى آيم گويى شيره جانم كشيده شده است و يا با وجود اين كه به مقدار كافى خوابيده ام ولى صبح ها هميشه كسل و خسته ام. به طور كلى خستگى را به سه دسته تقسيم كرده اند.

خستگى بدنى

اين نوع خستگى در نتيجه فعاليت و به كارگيرى زياد عضلات به وجودمى آيد. دى اكسيدكربن و اسيدلاكتيك خون افزايش مى يابد كه در نهايت سبب تحليل نيرو و انرژى مى شود. ولى در عوض رخوت لذت بخشى را به دنبال دارد. معمولا بعد از يك راهپيمايى طولانى دچار اين خستگى مى شويد. از بين بردن آن به طرز ساده و سريعى صورت مى گيرد. كافى است با استراحتى كه به بدنتان مى دهيد انرژى دوباره را به ماهيچه هايتان برگردانيد. امروزه خستگى پيش از آن كه نتيجه پركارى و فعاليت زياد باشد به كم كارى بدن مربوط مى شود. افزايش فعاليت بدنى كمك مى كند تا انرژى راكد به جريان بيفتد و همين امر به مقدار زيادى از بروز خستگى جلوگيرى مى كند.

خستگى ناشى از بيمارى

اين نوع خستگى نتيجه اختلال بدنى است كه مى تواند يك بيمارى ساده نظير سرماخوردگى و يا ناراحتى جدى ترى باشد. البته نشانه هاى ديگرى هم وجود دارند كه دال بر علل واقعى خستگى اند ولى شخصى كه مدتى مديد و طولانى احساس ضعف و خستگى كند حتما بايستى معاينه دقيق و كامل بدنى شود.

خستگى روانى

مشكلات و تضادهاى عاطفى مخصوصا اضطراب و افسردگى در اكثر موارد ساده ترين علل خستگى مداومند. اين نوع خستگى مى تواند يك مكانيسم دفاعى براى روبه رو نشدن و مقابله نكردن با يكى از موارد افسردگى و يا سرپوشى بر تضادهاى عاطفى باشد. فى المثل اگر شما به شغلتان علاقه اى نداشته باشيد و يا از ازدواجى كه كرده ايد راضى نباشيد معمولا احساس خستگى مى كنيد. به عبارت ديگر چنانچه احساسات ناخوشايند به طرز روشن و بارزى بيان نشوند اغلب به صورت نشانه هاى بدنى كه خستگى يكى از عادى ترين آنهاست بروز مى كند. روانكاوى معتقد است كه: بسيارى از افرادى كه دچار خستگى مفرطند به هيچ عنوان از افسردگى شان مطلع نيستند آنها قبل از آن كه در پى يافتن عامل افسردگى شان باشند بيشتر به خستگى و مسايل جسمى شان فكر مى كنند در حالى كه نمى داننداين افسردگى است كه خستگى را موجب مى شود. فى المثل فردى ممكن است دچار بى خوابى شود، ديگرى شايد به اندازه كافى هم بخوابد ولى شب هنگام آنقدر در رختخواب غلت بزند و كابوس ببيند كه در نتيجه صبح باكوفتگى و خستگى از رختخواب برخيزد. يافتن ريشه مشكل عاطفى نخستين گام اساسى در درمان خستگى روانى است و همين به تنهايى در كاهش آن مى تواند نقش مثبتى ايفا كند در غير اين صورت در بعضى موارد روان درمانى لازم مى شود. ولى راهى هم وجود دارد كه مى توانيد شخصا عليه خستگى مداوم و متناوب تان انجام دهيد. ويتامين ها و آرام بخش ها اغلب راه حل مساله نيستند. قرص هاى خواب آور نيز فايده اى ندارند و البته مقدار زياد كافئين مى تواند سهم مهمى در ايجاد و تشديد اضطراب داشته باشد. بنابراين
مى توانيد طريق زير را به عنوان درمان اساسى به كار بريد:

۱) قند كم و پروتئين زياد

چنانچه صبحانه مختصرى مى خوريد و يا اصولا عادت به خوردن غذا در روز نداريد پس انتظار اين را هم داشته باشيد كه چند ساعت از روز گذشته خستگى به سراغ تان بيايد و اين به علت آن است كه مقدار قند خون تان كه انرژى مغز و بدن تان وابسته به آن است كاهش مى يابد و اگر صبحانه اى با مقدار قند كم ولى پروتئين زياد مصرف كنيد يقينا در طول ساعات اوليه روز خون تان ذخيره اى ثابت و مفيد از قند خواهد داشت كه اين شيرينى به تدريج طى روز مصرف مى شود. اضافه وزن نيز عامل ديگرى است كه موجب خستگى جسم و روان مى شود. داشتن وزن نرمال كمك زيادى مى كند تا كمتر دچار خستگى شويد.

۲) ورزش

ورزش به مراتب بيش از قند و شيرين  توليد انرژى مى كند. ورزش هايى كه روى اصول و قاعده اند نظير دويدن شنا كردن قدم زدن و دوچرخه سوارى به شما كمك مى كند تا از عهده كارهاى مشكل تر برآييد. به علاوه ورزش احساس آرامشى به انسان مى دهد كه به يارى آن مى توان در برابر هيجانات زندگى خونسردى و انعطاف بيشترى از خود نشان داد. ورزشى كه قبل ازخواب انجام شود يقينا در داشتن خواب راحت موثر است.

۳) خواب

چنانچه خستگى تان ناشى از كم خوابى است راه حل بسيار ساده اى وجود دارد: سعى كنيد زودتر به رختخواب برويد. براى از بين بردن بى خوابى و ديگر اختلالات خواب به هيچ وجه از قرص هاى خواب آور و يا ديگر مسكن ها استفاده نكنيد زيرا اينها باعث تشديد ناراحتى مى شوند.

۴) خودشناسى

چنانچه براى كارهايى كه در پيش داريد برنامه ريزى مى كنيد سعى كنيد انجام امور دشوارتر را به زمانى اختصاص دهيد كه سرحاليد. عده زيادى از افراد سحرخيز هنگام ظهر ديگر تاب و توان چندانى ندارند و خسته اند و بسيارى ديگر عصرها بيشترين و مفيدترين بازده كارى را دارند. بنابراين خودتان را خسته نكنيد بكوشيد تا نردبان ترقى و موفقيت را با گام هاى مثبت و آهسته اى طى كنيد. اوقاتى را كه انرژى بيشترى براى كار كردن داريد شناسايى كرده و براساس آن برنامه ريزى كنيد.