خواص گياهان دارويي حروف(پ-ت-ث)

«پ »

پاپيروس

پاپيروس مشهور است ،از آن کاغذ مي سازند و قوت کاغذ هم هست و سوخته هر دو بسيار خشکند .
مزاج :سرد و خشک
خاصيت :خاکسترش بازدارنده نزيف است .
زخم و قرحه :خاکسترش بر زخم هاي تر نهاده شود زخم را بهم مي آورد.
گاهي آن را در سرکه مي ريزند و خشک مي کنند .در مداواي ناصور و همه قرحه هاي سرايتي و زخم ها بکار مي رود .
سر :خاکستر پاپيروس داروي خوره دهان است .
اندام هاي تنفسي :خاکسترش خون برآوردن را قطع مي کند .
اندام هاي دفعي :آن را در کتان مي پيچند و مي گذارند تا مي خشکد و آنگاه بربواسير مي گذارند که مفيد است .

پرسياوشان

گياهي است نازک که درنزديکي آبدانها و جويبارو رودخانه و کاريزها مي رويد.به گشنيز سبز شبيه است ،ليکن شاخه هايش سرخ و مايل به سياهي است ، نه ساقه دارد و نه گل و نه شکوفه .
نيروي درماني اش را زود از دست مي دهد .
مزاج :جالينوس گويد :مزاج معتدل دارد .
خاصيت :گدازنده ، لطيف کننده ،باز کننده ،قابض و بازدارنده سيلان است .اگرپرسياوشان را با علف الديوک (علف خروس )و علف السماني (علف بلدرچين )مخلوط کنند نيروي از هم پاشيدن (هرش )در آن زياد مي گردد .
آرايش :خاکستر پرسياوشان که با سرکه و روغن زياد مخلوط گردد در علاج داء الثعلب و داء الحيه مفيد است .و اگر با روغن آس و آب انگور کهنه باشد مو را بلند مي کند و از افتادن مو جلوگيري مي کند .
دمل و جوش :علاج قرحه هاي دروني و خنازير است .
زخم و قرحه :ناصور و زخم هاي پليد و مرطوب را مداوا مي نمايد .
سر :خاکستر آن مخلوط با آب شوره را از بين مي برد .
چشم :در مداواي التهاب و جوش هاي گوشه چشم (غرب )مفيد است .زهرها :شربتش نيش مار و سموم سگ هار و حشرات موذي را علاج است.
اندام هاي تنفسي :در تنقيه شش و تسکين سرفه بسيار مفيد است .
اندام هاي غذا :اگر با آب انگور کهنه باشد مانع روان شدن مواد ناسازگار به سوي شکم و معده مي شود .درد طحال را تسکين مي دهد و براي يرقان سودمند است .
اندام هاي دفعي :مدربول است .سنگ را خرد و حيض را جاري مي کند ،زائو را تنقيه مي کند .نزيف را قطع مي کند و در اکثر حالات شکم را بند مي آورد و به عقيده ابن ماسويه مسهل است .

پسته

درختي است مشهور و در بعضي جاها پيدا است .
مزاج :گرم و رطوبتي است و گويند از گردو گرمتر است .
خاصيت :پسته و به ويژه پسته شامي کمي تلخي و گسي دارد .با معده سازگار است .تلخي و خوشبويي آن بند آمده هاي کبد را باز مي کند . گذرگاه غذا را مي گشايد .
روغن پسته علاج درد کبد ناشي از رطوبت و غلظت است .
اندام هاي راننده :نه قبض است و نه ملين .
زهرها :پسته و به ويژه پخته آن پادزهر نيش حشرات موذي است .

پلخم

اکثراً بيخ آن را بکار مي برند و مشهور است .
مزتج :گرم و خشک
خاصيت :زداينده ، پاک کننده ، قرحه آور ، تند ، سوزناک ، مسبب استفراغ ، قطع کننده بلغم و مراره سوداء .
آرايش :لکه هاي سفيد و سياه برص و بهک را مي زدايد .
ورم و جوش :براي گري داروي بسيار خوبي است .
سر :عطسه آور است . چرک و پليدي گوش را از بين مي برد . بادهاي سوراخ بيني را پراکنده مي کند .براي بيني خوب است . بند آمدن پالونه را باز مي کند .
چشم :از آن فتيله مي سازند و به چشم مي کشند مفيد است .
اندام هاي غذا :در استفراغ دادن قوي است و سختي طحال را مي گدازد .
اندام هاي دفعي :مسهل است . ادرار بول مي کند ، آن را بردارند حيض ريزش مي کند .در خرد کردن سنگ بسيار مؤثر است .

پلنگمشگ

به گمان بعضي از مرزنگوش و سيسنبر(نمام )غذايي تر و خشک تر است.
اندام هاي غذا :خوردن و بو کردن و ماليدنش راه بندان هاي مغز را بازمي کند. سينه :خوردنش خفقان قلب ناشي از بلغم و سودا را آرام مي کند .
اندام هاي راننده :خوردن و ماليدنش در علاج بواسير مفيد است .

پنج انگشت

گياهي است پايا و تقريباً به درختچه مي ماند و در کنار آب ها مي رويد .
شاخه هاي سخت دارد . برگش چون برگ زيتون و از برگ زيتون نرم تر است .
چوب آن به منظور دارويي مورد استفاده است و از گل و برگ و ميوه اش بايد استفاده کرد . لطافت و تندمزگي و گسي دارد ولي از سداب خشک کم تأثيرتر است .
مزاج :گرم و خشک است .
خاصيت :لطيف کننده ، گدازنده ، بادشکن است .ابداً باد ندارد .باز کننده است ، با کمي قابضيت .
آرايش:رنگ و رو را صفا مي دهد .
مفاصل :ضماد آن با برگش علاج پيچش عصب است و خستگي را رفع
مي کند .
سر:شربت آن سردرد مي آورد ، خواب آور است . ضمادش در علاج سردرد مفيد است . در روغن بپزند و بخورند کمتر سردرد مي آورد .
سينه :شيرپستان را فزوني و آب پشت را کاهش مي دهد .
اندام هاي غذا :راه بندان هاي کبد و طحال را باز مي کند . بهترين علاج سختي طحال است .
اندام هاي دفعي :براي مداواي درد و ورم زهدان در آب پز آن مي نشينند . آب پشت را مي خشکاند . پنج انگشت و به ويژه تخم آن در ادرار بول و ترکهاي اطراف مقعد سودمند است .
پنج انگشت به ويژه تخم آن را با روغن ضماد کنند و بر بيضه بگذارند سختي را از بين مي برد .
زهرها :خوردن مقداري از آن پادزهر حشرات موذي و مار است . ضمادش زهر دندان سگ هار و درنده ها را خنثي مي کند . برگش را دود کنند بکلي حشرات را مي راند .

پنبه

خاصيت :پنبه دانه بادشکن و خشکاننده و دير هضم و بد خلط است و گرمي زياد مي دهد .
در روغن جوشيده اش کم زيان تر است و سکنجبين شکري زيانش را دفع مي کند .
ورم و جوش :بيخ پنبه بياباني را در آب بپزند و ضماد سازند علاج ورم گرم و باد سرخ است .
سر:افشره و روغن پنبه درد گوش را درمان مي کند .افشره برگش سرشويه شود (سوزني )را علاج است . پنبه دانه که بسيار گرم و بخاري است مايه سردرد مي شود .
اندام هاي غذا :پنبه دانه که دير هضم است براي معده خوب نيست .
اندام هاي راننده :بسيار بخورند آب پشت قطع مي شود .

پنير

اگر آن را از شير گيرند پنير است و اگر از ماست به دست آورند نامش کشک است .
مزاج : پنير تر و تازه گرم و خشک است .
آب پنير چون داراي ماده بورکي است و آن را از خون اول استفاده کرده و از جزء صفرايي سهمي دارد تا اندازه اي گرما دارد . بهترينش ميانه دلمه و پنير شده است چون هم دلمه و هم تند شده که بايد با دندان جويد خوب نيستند .
پنيري که بي مزه و کمي مايل به شيريني و چاشني لذيذ دارد ،و به اعتدال نمکين است و در اندرون بسيار نمي ماند خوب است . پنيري که از ترش ( ماست )گيرند بهترين است .
خاصيت :زداينده است ، پنيرتر غذا دهنده و فربه کننده است . بعد از پنير تر اگر عسل بخورند بسيار مفيد است . پنير کهنه گرم ، زداينده ، صاف کننده و حفظ آن مراره اي است .
پنير نمک سود و تازه حالت وسطي دارد .
آرايش :آب پنير را مخلوط با داروهاي پالاينده سودا بخورند لکه هاي سياه صورت را از بين مي برد .پنير تر و هم وزن آن پوست انار را با هم بجوشانند تا آب نيمه گردد ،آب باقيمانده را بر صورت بمالند ترنجيدن را درمان مي کند . پنير نمک سود کهنه لاغري مي آورد .
دمل و جوش : پنيرتر و نمک نديده آماس زخم ها را باز مي دارد .
زخم و قرحه :پنير کهنه در معالجه قرحه بد و زخم ها خوب است . پنير تر براي زخم هاي نرم و تازه از پنير کهنه مفيدتر است و نمي گذارد ورم کند . آب پنير داروي گري است .
مفاصل : پنير کهنه را بسايند و با روغن زيتون يا با آب پاچه گاو که شور باشد مخلوط کنند و ضماد آن را بر مفصلي که سنگ دارد بگذارند سنگ مانند گچ بيرون مي آيد و آزاري هم ندارد .
چشم :ضماد پنير بي نمک داروي رمد و نقطه سرخ چشم است .
اندام هاي سينه :پنيرآب پز شود و به شيرده بخورانند شيرش زياد مي گردد .
اندام هاي غذا :پنير نمک زده و همچنين پنير بي نمک با معده ناسازگار است . اما نمک زده اش کمي در دباغي کردن معده مؤثر است .
اندام هاي دفعي : پنير عموماً و به ويژه پنير تازه براي سنگ و مثانه بد است و اگر با ادويه جات تند بخورند بدتر مي گردد . پنير نمک نديده ملين است و آب آن صفرا را بيرون مي ريزد ، چون ماده بورکي در اوست و زداينده شده است ، در اين زمينه تأثير ويژه اي دارد و اگر آب پنير بي نمک و با عسل باشد بهترين اثر را دارد . دارويي که از آب پنير مي گيرند عبارت است از دارويي که فرآورده شير بز و گوسفند است . پنير در قرحه روده مفيد است و پنير برشته نافع تر است ، اسهال را باز مي دارد . گاهي پنير بريان شده را مي سايند و با روغن گل يا روغن زيتون مي آميزند و حقنه مي کنند از برآمدن جلوگيري مي نمايد .
زهر :گويند پنير که با پونه کوهي باشد پادزهري مفيد است .

پنير خرما

مزاج :سرد و خشک
خاصيت :قابض است .
اندام هاي تنفسي :داروي گلوي زبر است .
اندام هاي دفعي : اسهال و نزيف را باز مي دارد .
زهرها : ضماد آن پادزهر نيش زنبور است .

پنير مايه

پنير مايه ها متنوع هستند .بهترين نوع پنير مايه متعلق به خرگوش است .
مزاج : تمام پنير مايه ها گرم و خشک و آتشين هستند .
خواص درماني : هر ماده جامدي را حل مي کند . خواه خون باشد و خواه شير منعقد شده در معده و خواه خلط غليظ . اين ماده هر ماده گداخته اي را بند مي آورد . تمام پنير مايه ها خاصيت برندگي (تقطيع ) دارند ، از خونريزي زنانه و هر نوع سيلاني جلوگيري مي کنند .
پنيرمايه ها لطافت مي بخشند و با اين خاصيت بدون شک خشکاننده هم هستند . جالينوس فرمايد :«هر جا که به گيرنده اي نياز است نوع حاد (تند ) آن را بکار نمي بريم ».
اندام هاي سر:خوردن همه پنير مايه ها به ويژه بيدستر در علاج صرع مفيدند.
تنفسي و سينه :خون منعقد شده در شش ها را حل مي کند .
اندام هاي تغذيه : شيري که در معده پنير (منعقد ) شده است با خوردن همزمان پنير مايه و سرکه حل مي شود .پنير مايه خون جامد را در معده حل مي کند و براي معده زيان بخش است .
اندام هاي دفعي : اگر زنان پنير مايه را بعد از تمام شدن حيض شياف کنند به بارداري آنها کمک مي کند و اگر قبل از پاک شدن حيض بياشامند مانع بارداري مي شود .
هر پنير مايه اي به ويژه پنير مايه کره اسب درد زهدان و زخم روده ها را برطرف مي نمايد .
زهرها : پنير مايه ها همه پادزهرند و سم شوکران را دفع مي کنند و در دفع سموم پنير مايه هاي بزغاله ، آهو بچه ، شتر بچه ، بره گوسفند از ساير پنير مايه ها قوي ترند .

پنيرک

از جنس ملوخيا است و انواعي چون بياباني ـ کاشتني و جاودان دارد که همان خطمي است .
پنيرک بياباني لطيف تر و خشک تر و کاشتني آن زياد از حد آبکي و قوتش کمتر است .
مزاج :سرد و تر .
خاصيت :نرم کننده و گويند از سرمک لطيف تر و از سلق غليظ تر است .
ورم : علاج مورچگي و باد سرخ است .
برگ پنير بياباني با زيتون و آب پز پنيرک بياباني داروي سوختگي است که بر سوخته مي مالند .
پنيرک کاشتني ورم گرم تازه سر برآورده را فرو مي نشاند و آن را از زياد شدن باز مي دارد .
قرحه :پنيرک را با نمک بجوند و بر ناصور بگذارند مفيد ست و به ويژه اگر کوچک باشد و از چشم برآيد .
سر :پنيرک را بجوند در علاج زخم دهان خوب است .
چشم : برگش را در دهان بجوند و با کمي نمک مخلوط کنند ناصور چشم را تنقيه مي کند و گوشت را باز مي روياند .
سينه : برگ و گل پنيرک هر دو سينه را نرم و شير را زياد مي کنند ، سرفه ناشي از گرما را علاجند و داروي سرفه ناشي از خشکي هستند .
تخم پنيرک در زدودن زبري سينه از پنيرک بهتر است .
اندام هاي غذا : پنيرک کاشتني به زيان معده است ولي راه بندان هاي کبد را مي گشايد .
اندام هاي راننده : گل پنيرک را بخورند در علاج قرحه گرده و آبدان مفيد است .
گلش را با روغن زيتون و تخم ملوخيا بهم بزنند در قرحه و پوست اندازي روده مفيد است . اگر از شاخه هاي پنيرک کاشتني آب بگيرند يا شربت بسازند و بخورند به نفع روده و مثانه و ملين است و درد روده و مثانه و شکم را دوا مي کند . آب پزش را حقنه کنند يا در آن بنشينند سفتي زهدان را نرم مي کند ، بول را ريزش مي دهد .
زهرها :پادزهر نيش رتيل است و برگش پادزهر نيش زنبور .

پونه

چندين نوع دارد : کنار آبي ، کوهي ، غليجن ، شاک . کوهي آن از جويباري قوي تر است .
خاصيت:از تندي و تلخي که دارد بسيار نرم کننده است و به ويژه کوهي آن .
خون را بسوي پوست مي کشد . قرحه آور است . پونه را تنها خورند عرق ريز است و بسيار گرمي بخش .
آرايش : پونه و به ويژه پونه سبز را با آب انگور کهنه بپزند و برپوست بگذارند لکه هاي سياه و خوني که در زير پلک ها پيدا مي شود ازبين مي روند .
مفاصل :آب پزش را بخورند کوفتگي ماهيچه ها و پيرامون هاي ماهيچه ها را بر طرف مي کند .
ضماد پونه که پوست را مي سوزاند داروي بيماري اعصاب است .
پونه را بخورند و به دنبالش آب پنير بنوشند و چندين روز پي در پي تکرار کنند در علاج واريس مفيد است .
پونه اي که غلجين نام دارد خوردنش داروي ترنجيدگي و ماليدنش بر پوست علاج نقرس است .
زخم و قرحه : چون پونه هم تحليل برنده هم تکه کننده و نرمي بخش است خوردنش در علاج جذام مفيد است .
سر : افشره اش کرم گوش را از بين مي برد . سر درد مي آورد . پونه کوهي داروي زخم دهان است . و ريختني ها را از سوراخ بيني بيرون مي سازد . سوخته غلجين لثه را استوار مي سازد .
نفس کش :آب پز پونه علاج بلند نفسي (انتصاب النفس )است .
پونه را تنها و به ويژه اگر با انجير بخورند سينه را از خلط هاي غليظ و لزج پاک مي نمايد . درمان درد دنده است و کوهي از جويباري مؤثرتر و غليجن همه اين کارها را مي کند .
سرکه را بر پونه بپاشند يا پونه اي که تازه در سرکه ريخته اند به بيني غش کرده نزديک کنند از بوي آن به هوش مي آيد . پونه شاک در علاج تپش قلب مفيد است .
اندام هاي غذا :هرپونه اي و به ويژه پونه کوهي بي اشتهايي و ضعف معده را از بين مي برد .سکسکه را تسکين مي دهد . پونه که زداينده و باز کننده و نرم کننده مواد صفرايي و سودايي است ، خودش و آب پزش در علاج يرقان مفيد است .اگر بيماري يرقاني خود را با آب پز پونه کوهي شستشو بدهد عرق مي کند و سود مي بيند . اگر پونه را با انجير بخورند داروي استسقاست .
پونه کوهي اشتهاي خوراک را زياد مي کند .در آب جوشيده اش علاج استسقا است . پونه غليجن دل بهم خوردن را چاره مي کند . پونه غليجن را با مرهم موم و روغن گل بر طحال بگذارند طحال را لاغر مي کند . پونه شاک هم همين کار را مي کند و در علاج تپش معده (التهاب )و افسردگي و دل بهم خوردن بسيار سودمند است .
اندام هاي راننده : آب پز پونه بول را ريزش مي دهد .
در پيچش و درد روده و قي و اسهال شديد مفيد است . حيض را راه مي اندازد ، شايد بلغم را استفراغ دهد . بعضي گويند پونه به ويژه پونه کوهي شهوت را قطع مي کند و خواب هاي جنسي را از بين مي برد .پونه بياباني مسهل ملايم است . به نفع زهدان است ، کرم و به ويژه کرم هاي ريز را مي کشد . از پونه بياباني و کوهي که شايد از بياباني نوع ويژه اي باشد مقداري با گلاب قند بخورند مراره سودا را بيرون مي ريزد و اگر چنين شربتي را با سرکه و کمي سيکي بياميزند قوي تر شود .
در اين زمينه بهتر است که پونه را خرد کنند و بسايند و سائيده را بر سرکه مخلوط با آب و نمک بپاشند و بخورند .پونه غليجن خلط سودايي را از راه ادرار بيرون مي ريزد . پونه بياباني در همه اين کنش ها کاري است .
تب ها : بيمار تب و لرز اگر آب پز پونه بخورد ، يا پونه را در روغن بپزد و آن روغن را را بر تن بمالد بسيار نفع مي بيند .
زهرها : خوردن و ضماد گذاشتن پونه پادزهر حشرات است . ضمادش تقريباً کار داغ گذاري را انجام مي دهد . کسي که سم خورده اگر پونه را با آب انگور کهنه بخورد سم را از کار مي اندازد . دود کردن برگش حشرات را مي گريزاند .گستردن برگش نيز دشمن حشرات موذي است . پونه بياباني داروي نيش کژدم است . در آب جوشيده پونه کوهي را بخورند پادزهر دندان درندگان است .

پنج برگ

خاصيت:مي خشکاند اما نه تند است و نه تيز و نه گزنده .بر جاي خونريزي بگذارند خون بند مي آيد .
ورم و جوش :بر ورم داخلي و خنازير و سفتي هاي بلغمي و کژدم بگذارند مفيد است .
آب پز بيخش داروي قرحه واگير است . با سرکه بپزند علاج مورچگي و جمره و کژدمه و گري است .
مفاصل :بخورند يا ضماد کنند درد مفاصل و لغزش مفاصل و بيماري اعصاب را درمان مي کند .
سر :آب پز بيخش را در دهان بگردانند درد دندان تسکين مي يابد ، زخم دهان خوب مي شود .
نفس و سينه :آب پزش را در گلو بگردانند زبري گلو از بين مي رود .
افشره بيخش درد شش را دوا مي کند .
اندام هاي غذا : اگر چند روزي افشره بيخش را با نمک و عسل بخورند علاج يرقان و درد کبد است .
اندام هاي راننده : بيخ و آب پز بيخش در اسهال و زخم روده و بواسير مفيد است .
تب ها : برگش را با ادر و مالي بخورند تب سه اندر ميان و تب نوبه را از بين مي برد .
زهرها :افشره بيخش سم قاتل است .
پونه کوهي ، مرزه کوهي ، مرزه
هم قوت آويشن و شربتش تماماً مانند شربت آويشن است .
مزاج : گرم و خشک است .
خاصيت : پوست کن و تحليل بر و لطافت بخش است .
مفاصل : داروي درد سرين است .
سر : قوتي سوزنده دارد اگر آن را بجوند لثه سست را استحکام مي بخشد ، درد دندان را تسکين مي دهد .
سينه : روغنش براي سينه و شش مفيد است .
براي معده و کبد خوب است . حيض و بول را ريزش مي دهد ، کرم ها و کرم کدو را بيرون مي راند .

پياز موش

کشنده موش مي باشد و بسيار تند مزه .بعضي مي گويند پياز موش همان عنصل است .برشتن و پختن اثر دارويي آن را کاهش مي دهد . گونه اي که همرنگ شاخ حيوان است ، درخشندگي دارد و مزه اش مخلوطي از شيريني و تندي و تلخي است ازانواع ديگر بهتر است .
خاصيت درماني :تحليل برنده است و خون را به سوي سطح اندام مي کشاند. مواد زائد را مي سوزاند .قرحه مي آورد و سرکه آن تن ضعيف را قوي مي کند و مايه سلامتي است .
آرايش :همراه با روغن زيتون و راتينا اگر بر زگيل ماليده شود آن را بر مي کند و همچنين مالش و ماساژ با آن مو را باز مي روياند و ترک هاي پاشنه پا را خوب مي کند .به ويژه خام و قسمت وسطي آن براي از بين بردن ترک بسيار مؤثر است . سرکه آن رنگ را زيبايي مي بخشد .
زخم ها و قرحه ها :قرحه هاي روي پوست را مي خشکاند . خوردن آن به قرحه هاي دروني زيان مي رساند و مالش دادن پوست باپياز موش قرحه به بار مي آورد .
مفاصل : در معالجه درد پي ها ، مفاصل ، فلج و به ويژه در بيماري اعصاب مفيد است . ليکن کمي به اعصاب زيان مي رساند .
اندام هاي سر :در مداواي صرع و ماليخوليا مفيد است .
سرکه اش لثه را محکم و دندان را استوار و بوي دهن را بر طرف مي سازد .
چشم : خوردنش ديد را قوي و آبريزش چشم را بر طرف مي کند .
اندام هاي تنفس و سينه : در علاج شش بسيار مفيد است . سرفه کهنه و زبري صدا را بر طرف مي نمايد . سرکه آن مقوي و محکم کننده و براي گلو مفيد است .
اندام هاي تغذيه :سختي طحال را بر طرف مي کند ، معده و هضم را تقويت مي نمايد و در رفع بالا آمدن خوراک مفيد است . جوشيده و سرکه آن را اگر چهل روز بخورند بيماري طحال را از بين مي برد و در علاج يرقان نيز مفيد است .
اندام هاي دفعي :شديداً ادرار را جاري مي سازد ، سرکه اش نيز همين کار را مي کند .
پيازموش معالج شاش بند است و خون حيض را جريان مي دهد . پيازموش و سرکه آن در علاج خفگي زهدان ( اختناق رحم ) مفيد است .
تخم آن را اگر کاملاً بکوبند ،در طرف خشکي بريزند و با عسل مخلوط کنند دارويي است ملين که درد مقعد و رحم را از بين مي برد ،در تسکين درد شکم و درد روده بسيار مفيد است .
تب : سرکه آن در بر طرف کردن تب لرز مزمن مؤثر است .
سموم :پادزهر حشرات سمي و کشنده موش است . اگر آن را بپزند و با سرکه ضماد کنند و بر محل گزيدگي مار بگذارند داروي مطلوبي است .

پياز

نياز به معرفي ندارد . همزمان با تندي ، برندگي ، تلخي و خاصيت قبض هم دارد .
پياز عادي که خوراک مردم است هر چه درازتر و تند مزه تر و هرچه سرخ تر است از سفيد تند مزه تر است .پياز خشک از پياز تر تيزتر است ، مزه پياز خام از برشته آن تندتر است .
مزاج :گرم و داراي رطوبت است .
خاصيت : لطافت بخش ، قطع کننده و مخصوصاً پياز معمولي لطيف مي کند و برنده است .
قابضيت آن زداينده و بسيار باز کننده و نفاخ است .
خون را به سوي خارج مي کشاند و پوست را سرخ رنگ مي گرداند . پياز ناپخته چندان ارزش غذايي ندارد .
آرايش :رنگ و رو را سرخ مي گرداند ، تخمش علاج لک و پيس است . اطراف جاي کم مويي را با پياز ماساژ دهند بسيار سودمند است . پياز با نمک زگيل را بر مي کند .
زخم و قرحه : آب پياز داروي زخم چرکي است و اگر با پيه مرغ باشد پوست انداختن کف پا را علاج مي کند .
سر : آب پياز را در بيني بکشند سر تنقيه مي شود . در گوش بچکانند سنگيني سر و وزوز و چرک گوش و آب داخل گوش را از بين مي برد .
پياز سردرد مي آورد .زياد خوردنش خواب آور است . براي عقل خوب نيست زيرا خلط بد را پديد مي آورد .
لعاب دهان راافزايش مي دهد .
چشم : افشره پياز در علاج آب چشم مفيد است و ديده را جلا مي دهد . در مداواي سفيدي چشم افشره پياز را با عسل در چشم مي کشند .
اندام هاي تنفسي :آب پياز با عسل ضد خناق است .
اندام هاي غذا : پياز بياباني دير هضم و تحريک کننده استفراغ است . اما پياز معمولي بوسيله ي تلخي که در آن است معده ناتوان را توانا مي کند و اشتها مي آورد .پياز دو بار پخته پر غذا و تشنگي آور و در يرقان سودمند است .
اندام هاي دفعي :دهانه بواسير را باز مي کند . هر نوع پيازي شهوت انگيز است . آب پياز ملين است و حيض را به راه مي اندازد .
زهرها : آب پياز را با نمک و فيجن بر گزيده سگ هار بمالند مفيد است .

«ت »و «ث »

تاک

ديسقوريدوس گويد :تاک بياباني و کوهي شاخه هاي دراز مي پراکنند که به درازي شاخه هاي تاک معمولي مي باشد .
خاصيت : خاکستر شاخه هايش جزيي از داروهاي داغ گذار است . روغن تاک شبيه روغن گل است اما لطافت روغن گل را ندارد . روغن افشره آن مسکن درد و گرمي بخش است .
شکوفه تاک وحشي بسيار قبض است .
آرايش : اشکش داروي زگيل هاي مورچه اي است . تاک وحشي لکه هاي سياه و کک و مک را مي زدايد و تاک اهلي در اين زمينه ضعيف است .
زخم و قرحه : اشک تاک در علاج گري و قوباء مفيد است . ثمر تاک وحشي مانع آماس خراج مي شود .
مفاصل :هسته انگور را بسوزانند خاکسترش با سرکه داروي پيچش اعصاب است . خاکستر شاخه آن با روغن زيتون علاج گسستگي در ماهيچه و سستي مفاصل است .
خاکسترش را در آب حل کنند و بخورند آزار و درد بر زمين افتادن را از بين مي برد . روغن افشره انگور داروي درد ماهيچه و پي و خستگي است .
سر : برگ و نخ ماننده هاي تاک را ضماد کنند سردرد گرم را بر طرف مي کند . بيخ تاک سياه و تاک سفيد وحشي از جمله داروهاي زداينده است .
چرک گوش را مي زدايد و در علاج سنگيني گوش سودمند است . پوست درخت تاک بياباني با عسل خونريزي لثه را از بين مي برد .
چشم : برگ مو را با قاوت جو ضماد کنند و بر چشم بگذارند رطوبت هاي بد را به چشم راه نمي دهد .
سينه : خوردن انگور تاک وحشي و افشره برگ تاک خودماني خون برآوردن را قطع مي کند .
اندام هاي غذا : اگر برگ و نخ ماننده هاي تاک با قاوت جو ضماد شود ورم و التهاب معده را از بين مي برد . افشره برگ مو درد معده را که ناشي از حرارت باشد از بين مي برد .
اندام هاي دفعي : افشره برگ مو درد معده ناشي از حرارت را بر طرف مي کند .خاکستر هسته آن را با سرکه بر بواسير و زائده هاي گوشتي بگذارند مفيد است . انگورش براي مقعد خوب است . ادرار مي دهد و بند مي آورد .
زهرها :خاکستر هسته انگور پادزهر مارگزيده است .

تاجريزي

ديسقوريدوس گويد :انواع بسياري دارد که از اين قرار است .
1 ـ کاشتني که بسيار بزرگ نمي شود .
2 ـ نوع دوم را تعفين گويند .
3 ـ نوع سوم خواب آور است و اکثراً در سنگلاخها نمو مي کند .
4 ـ نوع چهارم را مجنن گويند که در طبرستان کوبريل ناميده شده است .
5 ـ نوع پنجم را بعضي از مردم وريطموس مي گويند .
هر آن نوعي که برگ سبز و ميوه زرد مي دهد بهتر است .
مزاج :سرد و خشک
خاصيت : تاجريزي کاشتني تخمش قبوضيت دارد و خواب آور است .
ورم و جوش : در علاج انواع ورم هاي گرم ، ورم بر رويه باشد يا ناپديد ، بسيار مفيد است .
در علاج ورم هاي گرم دروني و ناپيدا آبش را مي خورند و در علاج باد سرخ و مورچگي آب آن را با سفيداب و روغن گل ضماد مي گذارند .
پرزه هاي ريشه اش بسيار خشکاننده است و برگش نيز که با گياه کوشاد باشد در خشکانيدن و شفا بخشيدن باد سرخ و مورچگي مفيد است .
سر :اگر بيش از دوازده دانه (حبه )از دانه هاي آن نوع که تخدير کننده است بخورند سبب ديوانگي مي شود .
اگر به وزن يک مثقال از الياف ريشه اش را با آب انگور کهنه خورند مي خواباند .
اگر تاجريزي را بخوبي خرد کنند و بکوبند و بر پيشاني ببندند سر درد از بين مي رود .ضماد کوبيده تاجريزي ورم بيخ گوش و ورم پرده مغز را درمان مي کند .
آب آن را در گوش بچکانند درد گوش آرام مي يابد .
اگر پوست بيخ نوع سومي را در آب انگور کهنه بپزند و در دهان نگه دارند درد دندان تسکين مي يابد .
چشم :آب تاجريزي علاج غرب (جوش در چشم ) است .
افشره انواع تاجريزي حتي نوع خواب آورش چشم روشني است و ديد را نيرو مي بخشد .
اگر ميله هاي دارويي در چشم کشيدني را به جاي آب و سفيده تخم مرغ با آب تاجريزي درست کنند در بيماري چشم مفيد است .
اندام هاي غذا : تخم مرغ مخدر از تاجريزي بول را ريزش مي دهد .
کليه و مثانه را مي پالايد ، همه انواع تاجريزي را اگر بردارند خونريزي حيض را قطع مي کند ، سردي مي بخشد و خواب هاي جنسي را باز مي دارد .
زهرها : يک نوع از انواع تاجريزي که نه کاکنج است و نه کاشتني و نه مخدر اگر چهار مثقال از آن را بخورند مي ميرند و کمتر از آن ديوانگي مي آورد و از فوايد تاجريزي نصيبي ندارد مگر در ضماد شدن .

تاج الملوک

خاصيت :دارويي است که گرگ و خوک و سگ را خفه مي کند .
بسيار گنداننده است و در بيرون و درون بکار نمي رود .
زهرها : گرگها را مي کشد .

تباشه

سوخته ساقه هاي چوب خيزران است . مي گويند در هنگام وزيدن بادهاي سخت ساقه هاي خيزران از اثر مهم ساييدن مي سوزند و تباشير خاکستر اين سوختن و ره آورد هندوستان است .
مزاج : سرد و خشک
خاصيت : قبض است و دفع کننده و کمي گدازندگي دارد .
اندام هاي سر : در زخم هاي دهان و جوش زبان و در بيماريهاي ناشي از مالش محلول آن در تقويت قلب و علاج تپش گرم و غش کردني که از ريزش زرداب به سوي معده رخ مي دهد مفيد است .
اندام هاي غذا : تشنگي ، استفراغ ، التهاب معده ، ناتواني معده را از بين مي برد .
زرداب را از رسيدن به معده جلوگيري مي کند.افسردگي را درمان مي کند .
اندام هاي دفعي : بازدارنده خلط صفرايي است .
تب ها : مانع تب هاي شديد است .

تبريزي

مي گويند حور رومي که يکي از اين تيره درختان است انگمش کهربا است .
مزاج : معتدل و کمي به خشکي مايل است .
خاصيت : لطيف و تخمش لطيف تر و چندان گرم نيست .
مفاصل : يک مثقال از ثمر آن داروي بيماري اعصاب است .
برگ حور رومي با سرکه ضماد شود و بر نقرس بگذارند سودمند است .
سر :افشره برگ آن را نيمه گرم در گوش بچکانند تسکين مي يابد . ثمر آن در علاج صرع مفيد است .
چشم:ثمرش را با عسل مخلوط کنند و درچشم بکشند چشم را تقويت مي کند .
اندام هاي دفعي : يک مثقال از ثمرش يا برگش با سرکه بعد از پاک شدن از حيض خورده شود مانع بارداري است .

تخم کتان ، بزرک

تقريباً همان شنبليله است .
مزاج : گرم و معتدل است .
خاصيت : رساننده و زداينده ، از اضافه رطوبتي که درد بادآور و قابض و در سرخ شده آن با روغن نيز قبوضيت آشکار است .
بزرک که با روغن نجوشيده باشد معتدل المزاج است و قبوضيتي که دارد با کمي نرمي بخش همراه است . دردها را تسکين مي دهد ولي نه به اندازه ي بابونه .
آرايش : ضماد بزرک با بوره سرخ ( نطرون)و انجير در مداواي جوش هاي شري و برداشتن لکه هاي سياه مفيد است .
بزرک که با هموزنش داروي تند و بوسيله ي عسل خمير شود علاج ترنجيدي و ترک و پوست اندازي ناخن ها است .
ورم و جوش :بزرک مخلوط با خاکسترو آب ورم هاي گرم دروني و بيروني و ورم هاي پشت گوش و ورم هاي سخت را علاج است .
مفاصل :هر تشنجي و به ويژه ترنجيدن ناخنها بوسيله ي بزرک مخلوط با موم و عسل از بين مي رود .
نفس کش : بزرک و به ويژه بو داده اش داروي سرفه بلغمي است .
اندام هاي غذا : براي معده بد و دير هضم ، غذايي نوع درازش اندک است .
اندام هاي دفعي:بزرک در روغن جوشيده شکم را بند مي آورد . سرخ نشده اش در روغن معتدل است . اگر بزرک رابا عسل و کمي فلفل بخورند شهوت انگيز است .آب پز بزرک وارد بدن کردن به صورت(آمپول -شياف و...)شود يا در آن بنشينند رحم را سر حال مي آورد و هيچ نمي آزارد .
بزرک آب پزدرورم هاي دروني و زخم هاي روده وکليه و مثانه سودمند است .
آب پزآن مخلوط باروغن گل را حقنه کنند درعلاج زخم روده بسيارمفيداست.

تخم نيلوفر

کاجيره هندي است .
هر چه سنگين و صاف و نوتر باشد بهتر است .
مزاج : گرم و خشک
آرايش :در برص و لک و پيس سفيد مفيد است .
اندام هاي غذا : پژمرده مي کند ، دل بهم خوردن بسيار به دنبال دارد .
اندام هاي دفعي : خلط هاي غليظ ، سودا و بلغم را به کلي از بين مي برد .
ضد کرم و کرم کدو است .

تخم هويج بياباني

مزاج : گرم و خشک
خاصيت : بسيار بازکننده است .
اندام هاي دفعي : ادرار بول و حيض مي کند و در اين دو زمينه بسيار مفيد است .

تخم پرندگان

بهترين تخم از آن مرغ خانگي و زرده اش از همه بهتر است .
بعد ازمرغ خانگي تخم پرندگاني مرغوب ترند که به تخم مرغ نزديک تر است . مانند :تذرو ، ژرژ ، کبک ، تيهو اما تخم اردک و ساير پرندگان شناور خوب نيست و خلط بد دارند .
مزاج : مزاج معتدل است . سفيده سرد و زرده گرم و سرد و گرمي متعادل است .
زرده و سفيده هر دو ترند و سفيده رطوبتي تر است .
خشک مزاج ترين تخم ها غاز و شتر مرغ است .
خاصيت : قابض است و به ويژه زرده برشته ، سفيده براي تسکين دردهاي سوزناک بسيار مفيد است . زيرا چسبنده است . چنگ اندر پوست مي رند و مانند شير نيست که زود بخزد .
تخم هر چه سفت تر باشد دير هضم تر و مغذي تر و بهترينش نيم بند است که زودتر نفوذ مي کند .
آرايش : لکه هاي سياه آفتاب زدگي را مي توان با ماليدن سفيده تخم مرغ از بين برد . زرده برشته را با عسل عجين کنند براي کک و مک و ساير لکه ها مفيد است گويند تخم هوبره و تخم لک لک رنگ موي خوبي هستند و در اين باره آزمايش هايي کرده اند . رشته پشني را به داخل تخم مي رسانند و منتظر مي مانند تا سياه شود ، آنگاه مو را با آن رنگ مي کنند .
دمل و جوش : يکي از بازدارنده هاي ورم است و قرحه ها را پاک مي کند . باروغن زيتون بر جوش جمره اخگر مي مالند .
زخم و قرحه : در معالجه زخم مقعد ، زخم زهار و آتش سوختگي سفيده تخم را بوسيله ي پارچه پشمي بر زخم مي مالند نمي گذارند چرک کند و در سوختگي با آب هم همينطور .
مفاصل : زرده و سفيده براي علاج دردهاي عصب مفيد است و عصب را نرم مي کند .
سر : از داروهاي بازدارنده نزيف پرده دماغ تخم مرغ نيز هست . براي رفع زکام مفيد است .
زرده تخم مرغ خانگي در علاج ورم هاي گرم گوش مؤثر است .
مي گويند تخم لاک پشت بياباني داروي صرع است .
چشم : سفيده تخم داروي چشم درد است .زرده اش با زعفران و روغن گل اختلاج چشم را شفا مي دهد . ضماد زرده و آرد جو نزله ها را از چشم باز مي دارد . و هم بدين منظور سفيده را با کندر بر پيشاني مي مالند که نزله چشم قطع شود .
اندام هاي تنفسي : تخم نيم برشت و به ويژه زرده ولرم ـ نيمه گرم ـ در مداواي : سرفه ، زبري گلو ، ورم داخلي در حجاب ، سل ، صدا گرفتگي از اثر گرمي ، تنگ نفس ، خون بر آوردن بسيار مفيد است .
تخم لاک پشت بياباني در بر طرف نمودن سرفه کودکان مجرب است .
اندام هاي غذا : تخم را درسته در سرکه بپزند ريزش مواد را بسوي معده و روده باز مي دارد و زبري مري و معده را بر طرف مي سازد . تخم برشته بسوي دودي بودن مي گرايد .
اندام هاي دفعي :مانع اسهال و خراش دروني مي شود . زرده اش داروي قرحه هاي کليه و مثانه است و به ويژه اگر خام آن را سر بکشند ، اگر تخم در خاکستر بدون دود برشته گردد و همراه خوراک هاي قابض و آبغوره بخورند اسهال را باز مي دارد و علاج زبري روده و مثانه است .
سفيده تخم با اکليل الملک زخم روده و عفونت را از بين مي برد و علاج زخم مقعد و زهار است .
فتيله رابا سفيده تخم و روغن گل مخلوط کنند و حقنه کنند ورم مقعد و ضربان آن را شفا مي دهد .اگر زن فتيله آلوده با سفيده تخم و روغن حنا را بردارد ، زخم زهدان از بين مي رود و زهدان نرم مي شود .
آشاميدن تخم مرغ خام از نزيف خون و از بول جلوگيري مي کند .هرتخمي از تخم ها و به ويژه تخم گنجشک شهوت انگيز است .
گويند تخم غاز را با روغن زيت مخلوط کنند و نيمه گرم در رحم بچکانند بعد از چهار روز حيض را براه مي اندازد .

ترتيزک آبي

ترتيزک خودرو و بستاني است و تخم آن را به جاي خردل در آش مي کنند .
مزاج :گرم و خشک
خاصيت :بادزا و ملين .
آرايش : آب آن با زهره گاو اثر قرحه را از بين مي برد . تخم و آب آن کک و مک و لکه هاي صورت را مي شويد .
سر :اگر تنها بخورند سردرد مي آورد . کاهو ، هند با و خرفه زيانش را دفع مي کند .
اندام هاي سينه : شير را به راه مي اندازد .
اندام هاي غذا : کمک هضم غذاست .
اندام هاي دفعي : بياباني آن و بخصوص تخم آن شهوت انگيز است .
زهرها : اگر آن را بخورند و بعد از آن آب انگور کهنه ريحاني سر بکشند راسو گزيده و غيره را شفا مي دهد .

ترشک

ديسقوريدوس گويد ترشک چندين نوع است :
1 ـ نوعي ترشک در زمين هايي که خاک مايل به سياهي دارند مي رويد . برگهاي دراز و سرباريک دارد .
2 ـ ترشکي که در کشت زارها مي رويد و اگر بپزند خوشمزه است .
3 ـ قسمي در جنگل مي رويد برگي سخت و اطرافش صاف و بي دندانه است .
4 ـ نوعي ترشک که نرم است و بياباني و به بارهنگ مي ماند .
5 ـ نوعي که برگش همانند مرزه است شاخه هايي کوچک ، ترش مزه ، سرخرنگ و تند مزه دارد . اين نوع بزرگ تر از بقيه است .
مزاج : سرد و خشک .
خاصيت : قبض است .نوع بي مزه آن داراي اندکي گدازندگي است .
ترش مزه آن قبض تر و آنکه بسيار ترش مزه نيست غذايش بهتر است .
اين نوع به کاسني شبيه است . همه انواع آن صفرا را بر مي کند و خلط خوب و سازگار بوجود مي آورد .
آرايش :بيخ ترشک با سرکه داروي پوست انداختن ناخن است .
با آب انگور کهنه بپزد و ضماد شود علاج لکه هاي سفيد و بيماري ويروسي پوستي است .
ورم وجوش :ضمادش داروي خنازير است و مي گويند اگر بيخ آن را به گردن بيماري که خنازير دارد ببندند از خنازير شفا مي يابد .
زخم و قرحه : بيخ ترشک و سرکه داروي گري چرکين و قوباء است .
آب پز با آب گرم يا ترشک و آب ترشک را در گرمابه به تن بمالند خارش پوست را از بين مي برد .
سر : افشره اش را در دهان بگردانند درد دندان تسکين مي يابد.
در آب انگور کهنه بپزند داروي دندان درد است و ورم هاي بن گوش را از بين مي برد .
اگر با سرکه بپزند و ضماد کنند و بر طحال بگذارند ورم طحال را از بين مي برد .
اندام هاي دفعي : ترشک و تخمش و به ويژه تخم مرغ بزرگش و مي گويند برگ همه انواع ترشکها را اگر بپزند و بخورند ملين است .
تخمش قبض است و بعضي بر اين رأيند که تخم ناپخته ترشک ملين و لغزاننده است .
بيخ کوبيده ترشک در علاج رطوبتهاي زهدان مفيد است . اگر با نوشآب هاي بنوشند سنگ گرده را خرد مي کند .از آنجا که ترشک داراي ماده لزج است از خراش روده و خشک شدن خيو جلوگيري مي کند و با اينکه در منع خراش روده مفيد است مواد را نيز مي لغزاند .تخم ترشک را با آب و آب انگور کهنه مخلوط کنند و خوشمزه سازند قرحه روده و اسهال مزمن را درمان مي کند . تخم ترشک را بکوبند و بسايند و زنان بردارند رطوبت هاي زهدان هر چند مزمن باشد قطع مي شود و اگر با آب انگور کهنه بپزند و بنوشند سنگ مثانه را خرد مي کند و حيض را روان مي سازد .
زهرها :ترشک و به ويژه بياباني آن پادزهر نيش کژدم است .
اگر تخم ترشک را قبلاً بکار برند نيش حشرات و کژدم اثر نمي کند .

ترنج

ترنج را همه مي شناسند .روغني که از پوست ترنج بدست مي آيد قوي و روغني که از شکوفه اش به دست مي آيد قوت کمتري دارد .
مزاج : گرم و خشک .
خواص درماني :گوشتش بادزا ، برگش بادشکن و شکوفه آن لطافت بخش تر از برگ است .
ترشي آن قابض و صفراشکن و تخم و پوستش تحليل برنده است . اگر پوست ترنج را بر لباس بپاشند مانع بيدزدگي مي شود . بوي ترنج هواي فاسد و وبايي را از بين مي برد .
آرايش:ترش آن رنگ را جلا مي دهد و لکه هاي صورت را از بين مي برد.
سوخته پوست ترنج که بر ابلقي بمالند سودمند است .پخته پوستش دهان را خوشبو مي کند و فربهي مي بخشد . پوست ترنج را در دهان نگهدارند دهان را خوشبو مي نمايد .
دمل و جوش :آب ترش مزه ترنج را بر اگزما بمالند مفيد است .
مفاصل :روغن پوست ترنج در مداواي سستي اعصاب و فلج سودمند و ترشي آن براي عصب بد است .
اندام هاي سر :درعلاج دهن کجي مفيد و پخته آن در خوشبو کردن دهان بسيار مؤثر است .
چشم :افشره بالنگ را در چشم بکشند يرقان چشم را از بين مي برد .
نفس کش و سينه :افشره اش خفقان گرم را تسکين مي دهد . مرباي بالنگ براي گلو و شش بسيار خوب است ، اما ترشاب افشره آن براي سينه خوب نيست . اگر کسي زالو را بلعيده باشد مغز بالنگ را با سرکه بجوشانند و به او بدهند زالو را مي کشد و بيرون مي آورد .
اندام هاي غذا : گوشت بالنگ براي معده خوب نيست . بادزا و دير هضم است و بايد مرباي آن را خورد و اگر مرباي بالنگ با عسل باشد سالم تر و هضم پذيرتر است ، ولي نبايد زياد از حد خورد .
برگ بالنگ و شکوفه آن معده و درون را تقويت مي کند . اگر پوست بالنگ جرا چون ادويه در خوراک بريزند و به هضم غذا کمک مي نمايد . پوست بالنگ خود بخود از آنجا که سخت است هضم نمي شود . پخته پوست بالنگ قي را تسکين مي دهد . رب بالنگ که رب افشره آن است معده را دباغي مي کند .
ترشاب آن در علاج يرقان مفيد و قي صفرايي را فرو مي نشاند ، و اشتهاآور است .
بايد ترنج را تنها خورد و با خوراک قبلي و بعدي مخلوط نشود .
اندام هاي دفعي : گوشتش قولنج مي آورد . ترشي آن بند آورنده شکم و در مداواي اسهال صفرايي مفيد است . تخم ترنج مسهل است و در علاج بواسير سودمند مي باشد .
زهرها :پادزهر کليه سموم است و به ويژه خوردن و اندودن آن در مورد سم عقرب بسيار مفيد و پوستش هم در اين زمينه بسيار مفيد است .
ضماد پوست بالنگ و خوردن افشره بالنگ درمداواي مارگزيدگي سودمند
است .

ترخون

مشهور است .گويند عاقرقرحا بيخ ترخون کوهي است .
مزاج :هرچند داراي نيروي مخدر است ولي چنان مي نمايد که گرم و خشک باشد .
خاصيت :رطوبت ها را بر مي چيند ، خشک مي کند و نوعي سردي دارد که سودمند است .
سر :جويدن ترخون و در دهان نگه داشتن آن در زخم و جوش درون دهان مفيد است .
اندام هاي تنفسي : سبب درد گلو مي شود .
اندام هاي غذا : دير هضم است .

تربد

تکه چوب هاي ستبرند که از هند مي آورند .سفيد رنگ و پيچيده اش که چون لوله هاي باريک ، ني و صاف ، زود شکن و کرم نزده باشد بهتر است . سبک و سوراخ دارش ناتوان است .
خاصيت :تنها استعمال کردنش چون رطوبت هاي نازک را از تن بر مي چيند خوب نيست .
مفاصل :در علاج بيماريهاي عصب مفيد است .
اندام هاي راننده : سائيده اش در بيرون راندن بلغم بسيار مؤثر است .
ترنجبين
شبنمي است که اکثراً در خراسان و ماوراء النهر بدست مي آيد و در کشور ما بيشتر بر گياه مرسوم به (حاج )مي نشيند .
تازه و سفيدش خوب است .
مزاج :معتدل و مايل به گرمي است .
خاصيت :ملين است و زداينده .
سينه : داروي سرفه است و سينه را نرم مي کند .
اندام هاي غذا : تشنگي را از بين مي برد .
اندام هاي راننده : اسهالش ملايم است و صفرا را بيرون مي آورد .

ترب

دارويي ترين جزء ترب به ترتيب اولويت ، تخم ، پوست ، برگ و مغز آن
است .
روغن ترب ،هم قوت روغن کرچک و از آن گرمتر است . ترب بياباني قوي تر است . نيرومندترين جزئش تخم آن و غذايي ترش در آب جوشيده است .
مزاج : گرم و تر است .
خاصيت : ترب بادآور و تخمش بادشکن است . ترب و به ويژه تخمش نرمي بخش است . ترب بياباني التهاب مي آورد . ترب غذاي کم و بلغمي مي دهد .
آرايش : با آرد شلمک مخلوط کنند و بر سر بمالند موي مبتلا بهکم مويي و داء الحيه را باز مي روياند . ترب و عسل ضماد شود لکه هاي زير چشم خوني و غير خوني را مي زدايد .
تخم ترب داروي نقطه هاي گوناگون اندام ها و زداينده لکه هاي ناشي از ضربه خوردن و لکه هاي سياه پوست است . ترب و کندس و سرکه را بر پوست مي مالند و اگر در حمام بر پوست بمالند بهتر است ، لک وپيس سياه را از بين مي برد .ترب شپش را در بدن مي افزايد .
جوش :با آرد شلمک بر جوش هاي شري بگذارند شفا مي دهد .
زخم و قرحه :ترب و عسل ضماد شود زخم چرکي و شري را بر مي کند .
تخم ترب با سرکه علاج زخم است و بيماري ويروسي را ريشه کن مي کند .
مفاصل :تخم ترب درد مفاصل را دوا مي کند و ضربان مفاصل را آرام مي نمايد .
سر : به زيان سر و دندان و دهان است . افشره اش باد گوش را مي پراکند .
چشم :آب ترب را در چشم مي چکانند هر چند براي چشم خوب نيست اما ديده را جلا مي دهد .آب ترب لکه هاي زير اشک ريز را مي زدايد . ابن ماسويه گويد :برگ ترب ديد را تقويت مي کند .
نفس کش و سينه :ترب پخته در علاج سرفه کهنه و هميشگي ، کيموس غليظ که در سينه پيدا مي شود و خناق ناشي از قارچ سمي بسيار مفيد است . ترب را با سکنجبين بپزند و با آن غرغره کنند در دفع خناق مفيد ولي براي گلو زيان دارد . شير پستان را افزايش مي دهد .
اندام هاي غذا : براي معده بد و آروغ آور است .
تخم ترب و سرکه با هم بسيار قي آور است .
آماس طحال را فرو مي نشاند .
ابن ماسويه گويد :خوردن ترب و به ويژه برگ آن بعد از طعام ، طعام را هضم مي کند .
آب برگ ترب بند آمده هاي کبد را باز مي کند و علاج يرقان است .
زهرها :ترب پادزهر نيش مار است . تخم ترب در دفع گزند سم و نيش حشرات مفيد است .
قاچي از ترب را بر کژدم بگذارند مي ميرد .آبش را بر کژدم بپاشند فوراً کژدم را مي کشد . اگر ترب خورده را کژدم بزند تأثيري ندارد .

تفسيا

شيره فيجن کوهي است .تازه اش مفيد و اگر يکسال بگذرد بيهوده است .
مزاج :بسيار گرم و سوزنده است .
خاصيت :پالاينده ، مسهل ، رساننده و ترکاننده است .
آرايش :موي را باز مي روياند .داروي داء الثعلب است و در اين زمينه بي نظير .در زدودن لکه هاي سياه و کک و مک و برص و غيره مفيد است .
مفاصل : براي علاج سستي و درد نقرس و مفاصل سرد بر تن مي مالند و براي بيماري اعصاب حقنه شود خوب است .
سينه :در برانداختن ريم از سينه و در علاج دشوار نفس کشيدن ، پهلو درد و به ويژه اگر پهلو درد کهنه باشد خوب است .ماليدني باشد يا ضماد کنند فرقي ندارد .
اندام هاي راننده :دربيخ و برگ و پوست و اشکش ماده اسهالي هست .
تب ها : در علاج تب ها پوشش استعمال مي شود .

تمشک

چندين نوع است .افشره اش که از تابش آفتاب منعقد گردد تأثير بيشتر
دارد. مزاج :سرد و خشک است و ثمره رسيده اش تا اندازه اي گرمي دارد .
خاصيت :همه اجزايش قبض و خشکاننده است . ليکن برگش که داراي ماده آبي است کمتر قبض و خشکاننده است .
آرايش :شاخه و برگها را با هم بپزند رنگ مو است .
ورم جوش : ضماد و برگ آن در منبع سرايت مورچگي و علاج باد سرخ مفيد است .
زخم و قرحه :زخم ها را بهم مي آورد و علاج زخم سر مي باشد .
سر :برگ يا ثمرش را بجوند زخم دهان را شفا مي دهد و لثه را استوار مي سازد .
افشره برگ و برش درد گرم دهان را شفا مي دهد .برگش بهترين داروي زخم سر است .زياد خوردن آن سردرد مي آورد .
چشم :دربرآمدگي اطراف چشم مفيد است .
سينه :همه اجزايش در خون برآوردن مفيد است .
اندام هاي غذا :برگ آن را ضماد کنند معده ناتوان و آماده پذيرش مواد نامناسب را قوي مي گرداند .
اندام هاي راننده : بندآورنده ي شکم است . اگر ثمر تمشک را از پشم داخلش جدا سازند و بپزند آب پزش شکم را بند مي آورد .
رطوبت هاي زهدان را از بين مي برد و ضمادش درعلاج بواسير خوني مفيد است .
ثمر و گلش که لطافت دارد ،در علاج روده و اسهال شديد سودمند است . سنگ را خرد مي نمايد .
زهرها :پادزهر گزش جانوري است که آن را (قرطس )مي گويند .

تمرهندي

مشهور است و آن را از هندوستان مي آورند . خوبش آن است که تازه و تر باشد و پژمردگي بر آن راه نيافته و فاسد نشده باشد و ترش مزگيش
درست باشد.مزاج :سرد و خشک
خاصيت : مسهل است . از آلو لطيف تر و کم رطوبت تر است .
اندام هاي غذا :در تب ها از قي و تشنگي جلوگيري مي کند .
معده اي را که از بسيار استفراغ کردن سست شده جمع مي کند .
اندام هاي راننده :خوردن مقداري از آب پزش صفرا را بيرون مي ريزد .
تب ها :در تب هايي که غش کردن و افسردگي همراه دارند و به ويژه اگر نياز به ملين باشد تمرهندي سودمند است .

تنبول

برگ درختي است که در هندوستان مي رويد و در جايي است که آن را (نغر) گويند .برگش به برگ ليمو شباهت دارد .
مزاج :سرد و خشک
آرايش :بوي دهان را مي زدايد و خوش مي کند .
سر :لثه و گوشت ميان دندان را محکم مي کند و از اين روست که هندي ها مرتب در دهان دارند .
اندام هاي غذا :دهانه معده را تقويت مي کند ،کمک هضم و بادشکن است .
خاصيت :بسيار سردي بخش و گيرنده است .
ورم :در علاج ورم گرم و متراکم خوب است .
چشم :ضمادش درد پلک و التهاب چشم را شفا مي دهد .

تنوب

درختي است مشهور .فوفي يکي از انواع آن است . قضم قريش ثمر درخت تنوب است .زفت بياباني را از تنوب مي گيرند .
خاصيت :ثمرش گيرنده است و گرمي لطيف دارد .
ورم و جوش :برگ درخت تنوب را بر ورم گرم بگذارند مفيد است .
قرحه :اگر برگ و تخم آن را با پيه غاز و با مردار سنگ و کوبيده کندر مخلوط کنند قرحه هاي رويه تن را درمان مي کند .اگر با موم و روغن آس مخلوط باشد علاج زخم تن نرمان و در علاج همهزخم قرحه هاي گرم و تر مفيد است .پوست تنوب را بکوبند و بسايند و بر زخم بپاشند مفيد است .
برگش را بر زخم بگذارند مانع فاسد شدن است .
سر:تنوب را با سرکه بپزند و در دهان بگردانند درد دندان تسکين مي يابد. رخت را تکه تکه کنند و در سرکه بپزند داروي درد دندان است .
چشم :دودش به سود چشم است .
سينه :تخمش علاج خون بر آوردن است .انگمش علاج سرفه مزمن است. اندام هاي غذا :با عسل خورده شود براي درد کبد مفيد است .
اندام هاي راننده : خوردنش شکم را بند مي آورد و بول را مي گيرد .

توت

دو جنس است :1 ـ شيرين و سفيد 2 ـ تلخ و ترش (شامي )
مزاج :توت شيرين گرم و تر و توت ترش شامي (شاتوت )سرد و مرطوب است .
خاصيت :گيرنده و سردي بخش است .
آرايش :اگر برگ توت را با برگ تاک و برگ انجير سياه در آب باران بپزند مو را سياه مي کند .
ورم و جوش :شاه توت ورم دهان و گلو را شفا مي دهد .
برگش داروي خناق و ذبحه سينه است .
زخم و قرحه :شاه توت خشکيده و افشره اش درعلاجزخم پليد مفيد است .سر :رب شاه توت داروي جوش هاي دهان است .
آب پز شاه توت دندان را سست مي کند .افشره برگ شاه توت را در دهان بگردانند درد دندان از بين مي رود .
اندام هاي غذا :توت براي معده خوب نيست و در اين زمينه توت شيرين و سفيد از شاه توت بدتر است .
اندام هاي راننده :توت گس و خشکيده و نمک سود بسيار قبوضيت مي دهد و در علاج ديزانتري مفيد است .مغز توت مسهل است .
الياف توت معده را مي پالايد و اسهال آور است .
زهرها :پوست درخت توت پادزهر شوکران است .

ثافسيا

صمغ فيجن بياباني است و تنها تازه اش ارزش دارويي دارد .
مزاج :بسيار گرم و سوزنده است و خشکي مي دهد .
خاصيت :پالاينده ، مسهل ،رساننده و ترکاننده است .
آرايش :مو را باز مي روياند و در علاج کم مويي نظير ندارد .
نفس کش :براي برآوردن چرک وريم از سينه و علاج دشوار نفسي و پهلو درد تازه و کهنه خوب است .
اندام هاي راننده :بيخ و پوست و آب تراوش (اشک )آن مسهل است. تب ها :درعلاج تب ها مفيد است .
منبع: کتاب گياه درماني
/س