سرطان تنها يك بيماري با يك علت نيست بلكه سرطان گروهي از بيماري هاي مشخص با علل ، تظاهرات درمان و پيش آگهي متقاوت مي باشد علي رغم نامشخص بودن مكانيسم آن ، سير اين بيماري با رشد غير طبيعي سلول هاي بدن شروع مي شود وقتي بيماري موضعي پيشرفت مي كند سلول هاي غير طبيعي تكثير و رشد منظم اطراف سلول را مهار مي سازد . در مرحله بعد ، سلول خصوصيات تهاجم را كسب و تغييراتي در اطراف بافت ايجاد مي كند . سلول هابه بافت ها نفوذ كرده وازطريق سيستم لنفاوي وگردش خون وحفرات بدن انتشاريا متاستاز( پخش سرطان ) به جاهاي ديگری از بدن مي دهند .
علائم سرطان :
درد موضعي و مداوم روي پوست يا در دهان ، گرفتگي هميشگي صدا و سرفه ، برآمدگي روي پستان و بيضه ها يا جاهاي ديگربدن، عدم هضم غذا به مدت طولاني يا مشكل بلع، تغييرطولاني فعاليت طبيعي روده و معده ، خونريزي غير منتظره در اثر زخمي شدن قسمتي از بدن ، هرگونه تغيير شكل دانه ها يا خال هاي روي بدن ، همه اين ها دليل آن است كه احتمال مشكل وجود دارد . اگرچه خيلي ازسرطان ها با شيوه هاي متفاوت درماني قابل درمانند ولي آنچه قابل توجه مي نمايد پيش گيري از آن است اگر چه بسياري از علل و عوامل بوجود آورنده آن را نمي شناسيم .
علل مختلفي براي ايجاد سرطان وجود دارد . ازجمله :
1. علل ويروسي مانند ويروس هرپس ( تبخال ) نوع II .
2. عوامل فيزيكي مانند اشعه و پرتوهاي زيان آور. آفتاب شعله ماوراء بنفش داشته كه باعث آفتاب سوختگي پوست و تجمع ملانين ( رنگدانه قهوه اي ) در پوست مي شود كه در پوستهاي حساس ، عدم ايجاد اين رنگدانه موجب ايجاد سرطان در پوست مي شود . قرار گرفتن زياد در معرض اشعه طبيعي- پزشكي موجب بروز سرطان هاي ريه ، استخوان ، پستان ، تيروئيد ، لوسمي و ديگر بافتهاي بدن كه در معرض اشعه قرار دارند مي شود .
3. عوامل شيميايي : آمينهاي بنزني ، رنگ هاي آناليني ، ارسنيك ، دودها و قيرها ، پنبه نسوز ، نيكل ، خاك و چوب كه كبد ، ريه ها و كليه ها را كه نقش سم زدايي دارند بيشتردرگير مي كند .سيگار از عمده ترين علت سرطان ريه و مرگ و ميرناشي ازآن است كه موجب سرطان دهان ، گلو ، مري ، مثانه ، لوزالمعده و گردن رحم مي شود .
4. عوامل ژنتيكي و فاميلي مانند سرطان هاي با زمينه ارثي ، لوسمي ، پستان ، رحم ، ركتال ( انتهاي روده بزرگ ) ، معده پروستات و ريه .
5. عوامل غذايي : تصور مي شود كه 60- 40 درصد سرطان ها با مواد غذايي در ارتباط باشند . مواد غذايي حاوي چربي حيواني ، گوشت ها ، ماهي هاي دود زده و نمك زده ، غذاهاي محتوي نيترات و نيتريت ها و دريافت مواد غذايي با كالري بالا ، همچنين الكل خطر ايجاد سرطان را بالا مي برد .
آيا سرطان بر اثر نگراني و فشار رواني ايجاد مي شود ؟
تحقيقات دانشمندان تاكنون هيچ گونه دليل قاطعي بر اينكه شوك يا استرس باعث سرطان شود نيافته اند . از آن جا كه عوامل غذايي در ايجاد سرطان بيشتر موثرند به بررسي برخي از اين عوامل مي پردازيم :
1. سموم قارچي كه در نان كپك زده وجود دارد كه پس از واگذاري اين نان ها به دامداران و تغذيه دام ها وارد شير شده و مجددا به خانه بر مي گردد .
2. كودهاي شيميايي مانند كودهاي ازته ، نيترات وآمونيم .كه در صورت استفاده نامناسب آن ها در كشاورزي در گياه جمع شده و پس از تغذيه باعث بالا رفتن نيتريت بزاق شده كه درمعده با آميناز ، نيتروزآمين مي سازد كه سرطان زا است .
3. ظروف پلاستكي و يكبار مصرف كه براي بسته بندي غذا به كار مي رود در صورتي كه رعايت موازين استاندارد نشود سرطان زا مي شود . پلاستيكها از منومرها یا تك واحدهايي سنتز مي شوند و پليمرها را مي سازند . حال اگر منومرهاي باقي مانده زياد باشد؛ شدت در چربي ها محلول اند ( شير ، ماست ، پنير، فرآورده هاي گوشتي ) حتي درآب كه باعث سرطان مي شود . علاوه بر اين يك سري تركيبات ديگر به پلاستيكها اضافه مي شود مانند : پلاستيك سازها ، دي نيتراتهاي پلي كلره و بعضي براق كننده ها كه اگر از نوع مناسب نباشد سرطان زا مي باشند .
4. آفت كشها وسموم كشاورزي : كه اگر به موقع انجام شود در اثر آبياري ، نور خورشيد و حرارت محيط از بين مي رود و نبايد نزديك برداشت محصول انجام شود .
5. نيتراتها و نيتريتها : كه جهت ايجاد رنگ صورتي و طعم مطبوع و جلوگيري از رشد ميكروب به سوسيس وكالباس افزوده مي شودكه اگردرحد استاندارد نباشد سرطان زا است.
6. هورمونهاي رشد : كه براي دام و طيوراستفاده مي شود كه موجب افزايش تغذيه دام و دوران رشد مي شود . اگر يك هفته قبل ازكشتار قطع شود مضر نيست ولي اگر 48 ساعت قبل از مصرف كردن استفاده شود در گردن ، جگر و پوست مرغ جمع مي شود . بنابراين بايد پوست مرغ را كند . علاوه بر سرطان زايي اين هورمونها در خانمها باعث پرمويي و تشديد خونريزي در دوران عادت ماهيانه مي شود .
7. داروهاي آنتي بيوتيك مورد استفاده در دامداري ها : كه بايد دو روز قبل ازكشتار قطع شود اين داروها علاوه بر اينكه در محل تزريق به شكلي ، عطر و بوي بد ايجاد و در شير ترشح مي شود مقدار كم آن سرطان زا بوده و ميكروبهاي غير بيماري زا را به بيماري زا تبديل مي كند .
پيشگيري :
1. جلوگيري از بروز عوامل موثر در ايجاد سرطان كه بيان شد .
2. پيشگيري از افزايش وزن و چاقي كه مي تواند با سرطان رحم ، كيسه صفرا ، پستان و كولون مرتبط باشد .
3. كاهش مصرف چربي خصوصا چربي هاي اشباع شده حيواني ، دمبه و كره ( گوشت خالص 75 درصد چربي دارد ) افزايش مصرف چربي موجب سرطان پستان ، روده ، معده ، كولون ( روده بزرگ ) و پروستات مي شود .
4. كاهش مصرف غذاهاي نمك زده ، دود زده و حاوي نيترات كه در ايجاد سرطان هاي مري و معده دخالت دارند .
5. كاهش و عدم مصرف الكل كه باعث سرطان دهان ، حلق ، لارنكس ( حنجره ) مري وكبد مي شود .
6. كشيدن سيگار كه موجب سرطان دهان ، گلو ، مري ، مثانه ، لوزالمعده و گردن رحم مي شود .
7. اجتناب از قرار گرفتن در برابر نور خورشيد به مدت طولاني و اشعه هاي زيان آور .
8. افزايش مصرف سبزيجات و ميوه جات كه حاوي ويتامين هاي B, A, C, E بوده و موجب كاهش ايجاد سرطان مي شود . گروهي از ويتامين ها خاصيت آنتي اكسيدان داشته كه از اكسيده شده مولكول هاي بيولوژيك و چربي هاي اشباع شده جلوگيري و راديكال هاي آزاد را خنثي مي كند . راديكال هاي آزاد ، اتمها يا مولكول هايي هستند كه يك يا چند الكترون جفت نشده در اوربيتال خارجي خود دارند اين مواد حاصل متابوليسم طبيعي و همچنين آلاينده هاي محيطي مثل دود و دود سيگار هستند كه موجب ايجاد سرطان مي شوند . سبزيجاتي از قبيل : اسفناج ، خانواده كلم ، سير، پياز ، هويج ، سويا و ميوه جات به خصوص آن هايي كه ويتامين A , C بيشتري دارند ، توت ، تمشك و گوجه فرنگي در پيشگيري از سرطان موثرند .
9. افزايش مصرف مواد فيبري كه در سبزيجات و ميوه جات ، آرد كامل و غلات وجود دارد .