کاربرد طبي گياهان

در شماره پيش، به بيان ويژگي ها و اثرات برخي گياهان شناخته شده همانند آنجليکا، ريحان، برگ بو و. . . پرداختيم.
در اين شماره، به بررسي خواص تعدادي ديگر از گياهان و ادويه جات مي پردازيم.

ادويه ها:

امروزه، ادويه هاي نقاط مختلف جهان در بيشتر سوپر مارکت ها و فروشگاه هاي مواد غذايي به سهولت يافت مي شوند.
ادويه ها معمولا هم از نظر طعم و هم از لحاظ خاصيت، از گياهان مربوطه ي خود قوي ترند، چرا که عمدتا از دانه ها يا بخش هاي ديگري از گياه که حاوي غلظت بيشتري از ماده ي موثره ي آن گياه هستند، گرفته مي شوند.
خواص نوشيدني هاي تهيه شده از گياهان و ادويه ها معمولا پس از نوشيدن يک فنجان از آنها بروز نمي کند، بلکه بايد اين نوشيدني ها به طور منظم و به جاي نوشابه هاي گازدار يا کافئين دار مورد مصرف قرار گيرند تا اثرات خود را بر جاي بگذارند.
ادويه ها نيز همچون گياهان دارويي، از گذشته براي کمک به هضم بهتر غذاها مورد استفاده قرار مي گرفته اند و شهرت آنها بيش از هر چيز مربوط به نقش آنها در جلوگيري يا تسکين نفخ، مثلا در زماني است که همراه با حبوبات مورد استفاده قرار مي گيرند.
ميوه ها و دوغ حاوي ادويه ي کم، همراه بسيار خوبي براي وعده هاي غذايي پر فيبر، شامل صبحانه، ناهار يا شام مي باشند. به آبميوه ها بايد تنها مقادير بسيار کمي ادويه افزود، چرا که ميوه ها و سبزي هاي نپخته، حجيم و جاذب نيستند.

تخم باديان (Aniseed):

تخم باديان طعمي قوي دارد و در پخت انواع کلوچه ي اروپايي کاربرد دارد. باديان همچنين يکي از محتويات پودر پنج ادويه ي چيني است. اين ادويه جهت طعم دهي انواع نوشيدني نيز به کار مي رود. شهرت اصلي تخم باديان، افزايش اشتها، کمک به هضم غذا و تسکين نفخ است. اين ادويه به طور سنتي جهت تسکين سفره، سرماخوردگي و آسم و نيز جهت کمک به خواب آرام مورد استفاده قرار مي گيرد.

زيره ي سياه (Caraway):

زيره ي سياه طعمي گرم دارد و همراه با همه نوع ميوه، خصوصا در نوشيدني هاي گرم، مورد استفاده قرار مي گيرد. زيره ي سياه گرم کننده و آرامبخش است و از خانواده ي شويد و رازيانه مي باشد و باعث افزايش اشتها، کمک به هضم غذا و نيز تسکين نفخ مي گردد.

هل (Cardamoms):

اين ادويه ي معطر و فرح بخش، يادآور طعم مرکبات و اوکاليپتوس است. گفته مي شود که هل، سبب هضم بهتر غذا، آرام نمودن معده و طراوت بخشيدن به تنفس مي گردد. همچنين مصرف شربت هل باعث بهبود سرماخوردگي و آنفلونزا مي شود.

دارچين (Cinnamon):

اين ادويه ي گرم کننده، به از بين بردن ويروس ها و ميکروب هاي دستگاه تنفس فوقاني کمک مي کند و لذا ادويه اي سودمند به صورت شربت هاي درمان سرماخوردگي محسوب مي شود. همچنين گفته مي شود که دارچين سبب کمک به هضم غذا، تسکين نفخ و بهبود گردش خون مي گردد.

گل ميخک (Cloves):

اين ادويه براي تهيه ي نوشيدني هاي گرم کننده و معطر به کار مي رود و براي خوش طعم نمودن آب سيب، آب گلابي و آب انگور نيز بسيار مناسب است. از ديرباز گل ميخک به دليل دارا بودن خاصيت ضدعفوني کننده و بي حس کننده، براي تسکين دندان درد به کار مي رفته است. گل ميخک سبب تحريک و کمک به هضم غذا و تسکين نفخ مي شود.

گشنيز (Coriander):

دانه ي گشنيز به مانند خود اين گياه يک محرک است و به هضم غذا کمک مي کند. با آنکه گشنيز به شکل گسترده در نوشيدني ها به کار نمي رود، اما دانه ي آن با ميوه هاي خشک مثل برگه ي آلو، مغزها و مرکبات، ترکيب مناسب و خوش طعمي ايجاد مي کند.

زيره ي سبز (Cumin):

با آنکه زيره ي سبز سبب تحريک اشتها مي شود، اما به ندرت در نوشيدني هاي ميوه اي مورد استفاده قرار مي گيرد. با اين حال، زيره ي سبز همراه با آب مرکبات، سبزي ها، ماست و نعناع، ترکيب مناسبي ايجاد مي نمايد. اين ادويه، ادرار آور و تحريک کننده مي باشد.

شويد ( Dill):

دانه ي شويد، ادويه ي حاصل از گياه شويد است که نقش مثبتي در پايين آوردن چربي خون دارد.

رازيانه (Fennel):

دانه ي رازيانه، ادويه ي حاصل از گياه رازيانه است.

زنجبيل (Ginger):

زنجبيل به شکل ريشه ي تازه ي گياه در دسترس قرار دارد. ريشه ي خشک شده و يا ريشه ي خشک آسياب شده ي زنجبيل در شربت ها يا محصولات کنسروي مورد استفاده قرار مي گيرد. ريشه ي تازه ي زنجبيل همراه با انواع آب ميوه و سبزي ها، سوپ ها و انواع غذاهاي ديگر، طعمي فوق العاده ايجاد مي کند. شهرت زنجبيل، به سبب تسکين تهوع و اسهال است و گفته مي شود سبب بهبود تعريق و گردش خون و همچنين مقابله با عفونت هاست و در درمان سرماخوردگي به شکل نوشيدني سرد مورد استفاده قرار مي گيرد.

سرو کوهي (Juniper):

ميوه ي تيره رنگ و تقريبا سياه سرو کوهي، طعمي عالي جهت طبخ مرغ و گوشت ايجاد مي کند و ادويه اي مناسب جهت نوشيدني هاي گرم به شمار مي رود. سرو کوهي يکي از ادويه هاي طعم دهنده ي gin نيز مي باشد. سرو کوهي به عنوان ادويه اي ادرار آور و ضد عفوني کننده و همچنين سم زدا و تقويت کننده شناخته شده است. اين ادويه سبب تحريک اشتها نيز مي گردد.

خردل (Mustard):

خردل ادويه اي گرم کننده است و از ديرباز جهت تهيه ي ضماد (پماد) به کار مي رفته است. اين ادويه با آب گوجه فرنگي و مخلوط آب سبزيجات جهت تهيه ي نوشيدني هاي گرم و سوپ هاي تسکين دهنده ي علائم سرماخوردگي، ترکيبي مناسب ايجاد مي کند.

جوز هندي و پوست جوز (Nutmeg and mace):

اين ادويه هاي گرم به هضم غذا کمک مي کنند و تحريک کننده و تقويت کننده هستند. سبب تسکين تهوع و نفخ نيز مي گردند. اين ادويه ها در مقادير زياد مي توانند سبب گيجي و توهم در فرد شوند و حتي ممکن است در مقادير زيادتر سمي باشند، اما در مقادير مورد استفاده در آشپزي، هيچ گونه خطري در بر ندارند.

زردچوبه (Turmeric):

اين ادويه ي زرد رنگ و داراي طعم خاکي و طرب انگيز، به عنوان ادويه اي تقويت کننده، محرک، ضد باکتري و ضد عفوني کننده شناخته شده است.
منبع:ماهنامه دنياي سلامت شماره 33
/س