کريم خان زند از سال 1172 تا 1193 هجري قمري در ايران سلطنت کرد و چون پايتختش شهر شيراز بود، در اين شهر بناهاي زيادي ساخت که به بناهاي وکيل معروف است. اين مجموعه شامل مسجد، بازار، حمام، آب انبار و ... است که در محله ي درب شاهزاده شيراز واقع شده اند.
مسجد وکيل: اين مسجد که به جامع وکيل نيز مشهور است داراي صحن بزرگي به ابعاد شصت متر با سردر مجلل و ايوانهاي بزرگ و وسيع است. درشمال صحن، ايوان بلند و زيبايي مزين به کاشي وجود دارد که به آن طاق مرواريد مي گويند. در ضلع جنوبي نيز ايوان بلند و مرتفعي هست که پشت آن شبستان زيبا و وسيعي به ابعاد 32 ضربدر 75 متر قرار دارد. در اين شبستان 48 ستون سنگي مرتفع و يکپارچه با مجاريهاي مارپيچي وجود دارد که طاقهاي گنبدي شبستان را نگه مي دارد. محراب کاشيکاري و منبر سنگ مرمري که چهارده پله دارد به اهميت اين شبستان مي افزايد. در مشرق و مغرب صحن نيز چشمه طاقهايي ساخته شده است. اين مسجد باکاشيهاي معرق زيبا همراه باگل و بوته اسليمي وکتيبه هاي متعدد تزيين شده است. کاشيکاريها از آثار دوره ي فتحعليشاه قاجار است که پس از زلزله (1240 ه.ق) مرمت و تکميل شده اند.
بازار وکيل: اين بازار جنب مسجد وکيل واقع شده و به صورت صليبي شامل يک رشته بازار شمالي - جنوبي و يک راسته شرقي- غربي است. در محل تقاطع بازارها چهارسوق بزرگ و زيبايي قرار دارد که گنبد بزرگ و مرتفع آن از شاهکارهاي معماري محسوب مي شود. از خصوصيات اين بازار، علاوه بر زيبايي، طاقهاي وسيع و مرتفع آن است که از لحاظ معماري حائز اهميت است. اين بازار شامل سراهاي بزرگ و متعددي چون کاروانسراهاي روغني، احمدي، گمرک، ضرابخانه و کاروانسراي فيل است.
حمام وکيل: اين حمام در شمال آب انبار و غرب مسجد وکيل قرار دارد وسردر آن مزين به کاشيکاري دوره ي قاجاريه است. پس از گذشتن از يک هشتي به سربينه اي وسيع مي رسيم که از هشت ستون سنگي يکپارچه تشکيل شده است و داراي شانزده طاق کوچک و بزرگ و يک گنبد مرکزي است. سطوح داخلي سربينه آهکي است و با برشهاي بسيار زيبا و نقاشيهاي جالب تزيين شده است. در قسمت غربي سربينه راهرويي واقع است که سربينه را به گرمخانه مربوط مي کند. گرمخانه فضاي وسيعي است که چهار ستون سنگي يکپارچه با نقش مارپيچي دارد.
آب انبار وکيل: اين آب انبار پشت حمام وکيل واقع شده و داراي منبعي بزرگ و عميق است. روي آب انبار بادگير مرتفعي ساخته شده که به وسيله آن هواي آب انبار تهويه و خنک مي شده است.
منبع: کتاب تاريخ هنر معماري ايران در دوره ي اسلامي
/س