گروه شير و لبنيات، آشناترين موادغذايي هستند که از دير باز مورد توجه بودهاند اما هنوز ناشناخته هستند و با توسعه روزافزون مطالعات، نقش آنها در سلامتي انسان بيشتر نمود پيدا ميکند. برخي مطالات از ارتباط اين گروه از مواد غذايي و کنترل وزن خبر ميدهند.
بر اساس آمار به دست آمده، چاقي در طي 20 سال گذشته افزايش يافته است و در حال حاضر، 65 درصد بزرگسالان اضافه وزن دارند يا چاق هستند و در کودکان و نوجوانان 6 تا 11 سال نيز اضافه وزن از 3/4 به 8/15 درصد رسيده و در اين دو دهه 4 برابر شده است.
تاثير مصرف لبنيات بر چاقي
طبق بيشتر بررسيهاي وضع تغذيه، کمي دريافت لبنيات در بيش از نيمي از بزرگسالان مشاهده شده و از آنجايي که لبنيات بهترين منبع غني از کلسيم است، بسياري از افراد با کمبود کلسيم مواجه هستند.
در يک مطالعه در آمريکا، ميزان دريافت کلسيم رژيمي افراد چاق را از 400 به 1000 ميليگرم در روز افزايش دادند بدون آنکه تغييري در ميزان کالري دريافتي ايجاد کنند، پس از گذشت يک سال، کاهش 9/4 درصدي در توده چربي بدني مشاهده شد.
در مطالعه مشابهي که به مدت 24 هفته روي بزرگسالان چاق پيرويکننده از رژيم با کالري محدود انجام گرفت، گروهي که روزانه 1200 تا 1300 ميليگرم کلسيم به صورت لبنيات مصرف ميکردند، 70 درصد ميزان کاهش وزن بيشتر و 64 درصد کاهش توده چربي بدني بيشتر نسبت به گروه کم لبنيات داشتند. بررسي ديگري روي 5 مطالعه باليني، نشان داد که دريافت بالاي کلسيم به ويژه از طريق لبنيات با وزن کمتر در ارتباط است و هر 1000 ميليگرم کلسيم دريافتي، به طور متوسط چند کيلوگرم وزن کمتر را در بردارد.
حتي در عدم محدوديت کالري دريافتي، افرادي با مصرف بيشتر لبنيات، وزن بهتري داشتند و نسبت به افرادي با مصرف کمتر لبنيات، ميزان چربي بدني و به ويژه چربي تنهاي آنها کمتر بود و توده عضلاني بدني بيشتر بود. همچنين در يک سال پيگيري روي 103 زن، دريافت بالاي کلسيم رژيمي، به کاهش وزن گيري مجدد در آنها منجر شد.
لبنيات و احساس سيري
به اين منظور، تعدادي از بزرگسالان داراي اضافه وزن را دو گروه کردند، به يک گروه صبحانه پر لبنيات و به گروه ديگر صبحانه کم لبنيات داده شد و دريافت غذايي 24 ساعته آنها مورد بررسي قرار گرفت. محققين مشاهده کردند که دريافت غذايي افراد داراي صبحانه غني از لبنيات، در طول يک شبانه روز به طور متوسطي کمتر از گروه ديگر است.
لبنيات و کنترل وزن
لبنيات نقش مهمي را در تنظيم وزن بدن دارد و با تعديل متابوليسم بدن، افزايش وزن را به تاخير انداخته و به حداقل ميرساند. مهمترين عامل موجود در لبنيات که به آن چنين ويژگيها را ميدهد، کلسيم است. کلسيم لبني، نقش مهمي در متابوليسم انرژي و کاهش خطر چاقي دارد.
بدن در پاسخ به رژيمهاي کم کلسيم، ميزان کلسيتريول (فرم فعال ويتامين D) خون را بالا ميبرد. با افزايش کلسيتريول، ميزان ورود کلسيم به داخل سلولهاي چربي بيشتر شده و با تحريک ژن ليپوژنيک، مقدار آنزيم کليدي ليپوژنز افزايش مييابد. در نتيجه، سنتز و ذخيره چربي در بدن بالا ميرود اما با افزايش کلسيم دريافتي، سطح کلسيتريول کاهش يافته و سنتز و تجمع چربي در بافت چربي کمتر ميشود. طبق مطالعات، رژيم با افزايش 2/1 درصد کلسيم دريافتي، ليپوژنز 51 درصد کم شده و ليپوليز 3 تا 5 برابر ميشود.
از طرفي، افزايش کلسيم دريافتي، با تحريک سنتز نوعي پروتئين خاص، دماي مرکزي بدن و ميزان گرمازايي را بالا ميبرد، همچنين توانايي بدن را در اکسيداسيون چربي بالا برده و اتلاف انرژي به صورت گرماي بدن را افزايش ميدهد بنابراين در دوران محدوديت کالري دريافتي در رژيمهاي لاغري با حفظ ترموژنزيز بدن، ميزان کاهش وزن بدن را بيشتر مينمايد. همچنين افزايش کلسيم رژيمي موجب افزايش متوسطي در دفع اسيدچرب شده، جذب چربي در مجراي گوارشي را کاهش داده و اتلاف انرژي از مدفوع را بالا برده، بنابراين کالري دريافتي بدن پايين ميآيد.
بهترين منبع دريافت کلسيم
استفاده از لبنيات براي افزايش آثار ضدچاقي کلسيم مهم است و بر اساس تحقيقات صورت گرفته، کلسيم لبنيات 50 تا 100 درصد موثرتر از کلسيم مکملي (کربنات کلسيم) است و در کاهش آديپوسيتها تاثير دو برابري را دارد. البته لازم به ذکر است که طبق بررسيهاي موجود، بدون مصرف شير و لبنيات افراد هرگز نخواهند توانست نيازهاي کلسيمي خود را دريافت کنند. لبنيات حاوي ترکيبات فعال حياتي ديگري نيز هست که يا به صورت مستقل از کلسيم عمل کرده يا به صورت سينرژيک با کلسيم عمل ميکند. مهارکننده ECA موجود در شير، ميزان آنزيمي را که محرک ليپوژنز است کاهش ميدهد و مانع افزايش چربي در بدن ميشود. از طرف ديگر غلظت بالاي آمينواسيدهاي شاخه دار در پروتئين آب پنير، به صورت همافزايي با کلسيم عمل کرده و تاثير کلسيم را بيشتر ميکند.
تحمل نکردن لبنيات
در برخي افراد مصرف شير و لبنيات، آثار سويي را در بردارد. عدم تحمل لاکتوز شير، يکي از شکلهاي متداول عدم تحمل غذايي است. اين افراد به دليل کمبود يا فقدان آنزيم لاکتاز، قادر به هضم و جذب لاکتوز که تنها قند موجود در شير است، نيستند و با مصرف شير دچار اسهال، دل پيچه و نفخ ميشوند. بنابراين بهترين روش دريافت کلسيم براي آنها مصرف قرص حاوي آنزيم لاکتاز همراه با شير يا مصرف شير بدون لاکتوز است که در حال حاضر در بازار مصرف ايران موجود است. البته شير سويا هم ميتواند جانشين به نسبت خوبي باشد.
واکنش معکوس با پروتئين شير، نوع ديگري از عدم تحمل غذايي است که به نظر ميرسد نوعي پاسخ آلرژيک توسط آنتيباديهاي بدن بر عليه پروتئين شير باشد. به اين افراد مصرف شير سويا و يا نوع خاصي از فرمولاسيون شير گاو که حاوي پروتئين هيدروليز شده هستند، توصيه ميشود.
منبع: http://www.salamat.com
/ن