آبلهمرغان، يک بيمارى عفونى و خوشخيم است که اکثرا در دوران کودکى اتفاق مىافتد. عامل بروز آبلهمرغان يک موجود ذرهبينى (ويروس) است.
اکثريت مبتلايان را کودکان زير ده سال تشکيل مىدهند ولى بيمارى در هر سنى از جمله نوزادى و بزرگسالى هم رخ مىدهد. آبلهمرغان فوقالعاده مسرى است و در صورت تماس بيمار با افراد سالم، نود درصد آنها مبتلا مىشوند.
راههاى سرايت و انتقال بيماري
راههاى انتقال آبلهمرغان متعدد است شامل:
الف - تماس مستقيم با ضايعات پوست بيمار (ولى پس از اينکه ضايعات دلمه بسته و خشک شدند تماس با آنها خطرى ندارد)
ب - قطرات کوچکى که از دهان و بينى بيمار در هوا پخش مىگردد، آلودهکننده مىباشند.
ج - وسايل مربوط به بيمار نيز از منابع عفونت هستند.
به طور کلى واگيردار بودن آبلهمرغان بيشتر در چند روز اوليه بيمارى است و پس از آن ديگر بيمار کسى را مبتلا نمىکند. راه ورود عامل بيمارى به بدن، از طريق مجارى تنفسى فوقانى است.
علائم بيماري
آبله مرغان داراى سه مرحله است:
الف: يک مرحله مقدماتى کوتاه که معمولا در بزرگسالان ديده شده و اطفال غالبا اين مرحله را نشان نمىدهند، تب و لرز، سردرد، کمردرد، گلودرد، سرفه، بىحالى و بىاشتهايى از علائم اين مرحله هستند.
ب: ضايعات پوستى خارشدار
همان طور که گفته شد، شروع آبلهمرغان در اطفال معمولا با اين مرحله است. ابتدا يک لکه کوچک صورتى بر روى پوست به وجود آمده و بعد از چند ساعت، اين لکه برآمده شده و سپس تاول تشکيل مىگردد که شبيه قطرات شفاف آب بر روى پوست کودک هستند. معمولا در عرض 48 ساعت يا بيشتر تاولها دلمه بسته، خشک شده و پوسته تشکيل مىگردد.
از خصوصيات ضايعات پوستى آبلهمرغان اين است که به سرعت پيشرفت مىکنند و نيز همگى در يک مرحله قرار ندارند. بدين معنى که ضايعات مراحل گوناگون (لکه - تاول - دلمه - پوسته) همه باهم ديده مىشوند. ضايعات پوستى از تنه شروع شده و به سرعت به سر، صورت، دست و پا گسترش مىيابند ولى به طور کلى حداکثر شدت و تراکم آنها در تنه است.
ضايعات پوستى آبلهمرغان داراى خارش شديد و آزاردهنده مىباشند.
ج: بهبودى کامل بيمار که پس از تشکيل پوسته بر روى ضايعات است.
در صورتى که خانمى در اوايل بارداري، دچار آبلهمرغان گردد، احتمال ابتلاى جنين وجود دارد که در اين صورت تاثيرات مضر از قبيل کاهش رشد جنين و يا اختلالات متعدد مادرزادى نيز گاهى مرگ جنين را موجب مىشود. ابتلاى مادر باردار به آبلهمرغان، در حوالى زمان زايمان، موجب بروز آبلهمرغان مادرزادى در نوزاد وى شده که بسيار خطرناک ا ست و با مرگ و مير فراوان در نوزاد همراه است.
معمولا يکبار ابتلا به آبلهمرغان مصونيت دائمى مىدهد، يعنى حمله دوم بيمارى بعيد است ولى در هر حال عامل بيمارى به صورت غيرفعال در بدن شخص مبتلا باقى مىماند و سالها بعد مىتواند در او توليد بيمارى ديگرى بنام “زونا” کند.
عوارض آبلهمرغان
آبلهمرغان در کودکان، به طور معمول، يک بيمارى خفيف است و عوارض آن نادر است ولى در بزرگسالان بخصوص زنان باردار اغلب علائم بيمارى شدت بيشترى داشته و گاهى اوقات نيز با بروز عوارض همراه است.
شايعترين عارضه اين بيماري، عفونت پوست به وسيله ميکروبهاى ديگر است که به دليل کنده شدن ضايعات پوستى دراثر خارش رخ مىدهد.
يکى از عوارض شديد آن ذاتالريه آبلهمرغان است که معمولا در بزرگسالان ديده مىشود.
تورم مغز نيز در برخى موارد مشاهده مىگردد.
درمان
آبلهمرغان داراى درمان اختصاصى نبوده و بيشتر شامل تسکين علائم بيمارى است.
الف - تسکين خارش: اگر کودک به سنى رسيده است که مىفهمد بايد به او گوشزد کرد که دانههاى روى بدن مخصوصا صورت خود را نخاراند، تا زخمى و عفونى نشود و اثرى برجاى نگذارند. اگر لباس زياد و يا تنگ پوشيده شود و يا اتاق نگهدارى کودک، بيش از حد گرم باشد، بدن او عرق کرده و خارش ضايعات بيشتر مىگردد.
قراردادن حوله مرطوب روى ضايعات و استفاده از داروهاى ضدخارش (در صورت تجويز پزشک) از راههاى تسکين خارش هستند.
ب - تسکين تب: ابتدا اين کار با پاشويه صورت گرفته و سپس در صورتى که تب بالا باشد، طبق نظر پزشک معالج مىتوان براى پايين آوردن تب، دارو مصرف کرد.
بايد به خاطر داشت که به دليل خطر بروز تورم مغزي، مصرف آسپرين در آبلهمرغان بخصوص براى اطفال ممنوع است.
ج - پيشگيرى از عفونتهاى ثانويه پوستي: براى اين کار حمام گرفتن روزانه بهترين روش است.
ناخنهاى بيمار بايد کوتاه و تميز نگه داشته شوند.
پوشانيدن دستکش به طفل نيز مفيد است.
مراقبتهاى پرستاري
لباس پرستار بيمار بايستى اختصاصى و از لباسهاى ديگران جدا باشد. لباسها، ملحفه و پوشش تخت بيمار هر روز تعويض گردد.
اتاق بيمار بايد يک نفره باشد و بعد از تماس با بيمار دستها به خوبى شسته شوند.
ترشحات بينى و دهان بيمار بايد در يک کيسه غيرقابل نفوذ جمعآورى و سپس معدوم گردد.
غذاى بيمار بايد غير محرک، کمچربى و نرم باشد و به طور کلى بهتر است از رژيم مايعات استفاده شود.
بايستى مراقب پيدايش عفونت ثانويه در بيمار باشيم. افزايش زياد درجه حرارت بيمار يا تورم، التهاب و دردناک شدن ضايعات پوستى را بايد فورا به پزشک اطلاع داد تا درمان لازم به عمل آيد.
موارد احتياط
در صورتى که خانم باردار با بيمار مبتلا به آبلهمرغان تماس پيدا کرد، بايد فورا به پزشک مراجعه کند.
- اطفال مبتلا بايستى تا بهبودى کامل از رفتن به مدرسه خوددارى نمايند.
- هرگونه تجويز دارو به بيمار بايد تحت نظر پزشک معالج باشد.
مهمترين نکته در پيشگيري، عدم تماس بيمار با افراد سالم است.
اين مطلب بخصوص در روزهاى اوليه بيمارى که ضايعات پوستى هنوز خشک نشدهاند، بسيار اهميت دارد.