کارکرد عبادی : خداوند متعال می فرمايد : (( وَ اَنَّ المَساجِدَ لِلّهِ فَلا تَدعُو مَعَ اللهِ اَحَداً ))
مساجد از آن خداست , پس بايد احدی جز او را نخوانيد . ( 1 )
کارکرد اجتماعی : (( يَدُ اللهِ مَعَ الجَمَاعَة ))
مساجد , مصداق عملی حرکت های اجتماعی است .
کارکردهای آموزشی : بر پايي کلاسهای مختلف اعتقادی , احکام , اخلاق , تفسير , آموزش نظامی , شعر و ...
کارکردهای فرهنگی : به طور کلی پايگاههای فرهنگی اسلام از مساجد شکل گرفته و در بين نقش ها و کارکردهای ديگر مسجد , بيشترين اهميّت را دارد .
کارکردهای تبليغاتی : هدف از تبليغ , رشد و افزايش معرفت دينی مردم و احيای آنان برای ادای وظايف دينی و اسلامی ايشان است .
کارکرد عملی : حضرت رسول اکرم صلی الله عليه و آله وسلم در اين باره می فرمايند :
(( اگر شخصی بامدادان , راه مسجد را پيش گيرد و صرفاً هدف او چنين باشد که راه خير و نيک بختی را فرا گيرد و يا به ديگران تعليم دهد , از لحاظ اجر و مزد معنوی , همسان کسی است که عمره ی کامل انجام داده باشد و اگر شبانگاهان برای چنان هدفی به مسجد روی آورد اجر و پاداش او برابر با اجر و پاداش کسی است که مراسم حج کامل را برگزار کرده باشد . )) ( 2 )
کارکرد سياسی : دين و سياست در آيين مقدّس اسلام , مقوله ی واحدی است و از همان ابتدای اسلام تا کنون مسجد به عنوان پايگاه مهم سياسی مدّ نظر بوده است .
کارکرد اخلاقی : حضرت رسول اکرم صلی الله عليه و آله وسلم هدف بعثت خود را احيای اخلاف=ق و فضايل انسانی معرفی نموده اند و اصولاً ساختار معنوی و محتوای کارکردهای مسجد به گونهای است که نهايتاً به باروری اخلاقی , روحی , اخلاص و طهارت نقش انسانی می انجامد .
کارکرد خدماتی ــ امدادی ( تعاون ) : مساجد , هم در مورد رسيدگی و پوشش مادی و معنوی به افراد بی بضاعت و فقرا و هم در مورد بلايای عام و حوادث طبيعی غير مترقبه ] به شکل فعّال وارد عمل می شود . ( 3 )

پی نوشت:

(1) سوره ی جن , آيه 8
(2) آداب تعليم و تعلم در اسلام , سيد محمد باقر حجتی , ص 54
(3) آيين مسجد , محمد علی موظف رستمی , ج 2 , ص 51