مأموريت رضاخان، مسخ فرهنگي ملت ايران
 

از 17 دي 1314 تا اواسط سال 1317 اقدامات شديد انتظامي در كناراقدامات تبليغاتي به منظور كشف حجاب انجام شد ورضاخان ودستگاه حاكمه او براي اجراي مأموريت اربابان استعمارگر خود دست به اقدامات خشونت باري زدند.
به منظور گسترش كشف حجاب اقدام به افتتاح رقاص خانه ها، مشروب فروشي ها، مراكز بي بندباري و چاپ مجلات و روزنامه ها نمودند. حجاب را در تضاد باعلم و هنر و شركت زنان در فعاليت اجتماعي مي خواندند و با اين تبليغات موجب انزواي زنان مسلمان و معتقد به حفظ حجاب شدند.
كاري كه تيمورتاش هفت سال پيش آغاز كرده بود حالا رضاشاه مي خواست با كمك نظميه و به خشونت جلو برد. پالتو بلند بر تن تاج الملوك زار مي زد، فرزندانش هم با آن پالتوهاي دراز و كلاه هاي بزرگ كه آنها را شبيه خاخام هاي يهودي مي كرد، كم از او نداشتند. اين مراسم را كشف حجاب نام نهادند و محل مراسم دانشسراي دختران بود. از فردايش آژان ها كه خود زن و دخترهايشان را درخانه پنهان كرده بودند، در خيابان ها چادر زن ها را مي كشيدند و هم زمان كلاه از سر مردان برداشته مي شد و تنها كلاه شاپو مجاز بود، سرداري ها را قيچي مي كردند. عبا و عمامه كه به كلي ممنوع شد.(1)
از جمله اقداماتي كه براي كشف حجاب صورت گرفت جلوگيري از حضور و فعاليت بانوان محجبه در مدارس، حضور اجباري بدون حجاب همسران كارگزاران حكومتي در مراسم هاي مختلف، ممنوعيت راه رفتن افسران ارتش با زنان با حجاب، انعقاد مراسم متعدد از سوي مقامات و مسئولان كشور به منظور حضور بي حجاب زنان، ممنوعيت استفاده بانوان محجبه از وسايل مسافرتي از قبيل قطار و وسايل نقليه درون شهري مانند اتومبيل ها و درشكه ها و جلوگيري از حضور آنان در اماكن زيارتي و مساجد، سينماها، پارك ها و ساير اماكن عمومي بود. مخبر السلطنه هدايت در كتاب خود را درباره اعمال خشونت مأموران، مقاومت زنان و تلاش هاي رژيم را در راه اسلام ستيزي مي نويسد:
كلاه اجنبي مليت را از ميان برد و برداشتن چادر عفت را، پرده حجاب باقي بود، زن ها لباس بلند مي پوشيدند و روسري بر افكندند و اين حجاب شرعي بود. پليس دستور يافت روسري را از سر زن ها بكشد، روسري ها پاره شد و اگر ارزش داشت تصاحب، مدتي زد و خورد بين پليس و زن ها دوام داشت، بسيار زن ها را شنيدم كه از خانه بيرون نيامدند، امر شد مبرزين محل مجالس ترتيب دهند زن و مرد را دعوت كنند كه اختلاط عادي شود...(2)
علي اصغر حكمت يكي از چهره هاي سرشناس كه خود در جريان كشف حجاب فعال بود درباره تبعات آن مي نويسد:
بلافاصله بعد از مراسم 17 دي در تهران دو امر پيش آمد كه يكي به حد افراط و ديگري به حد تفريط بود. از اين طرف بعضي از زن هاي معلوم الحال به كافه ها و رقاص خانه ها هجوم آورده و همه در مرئي و منظر جوانان بوالهوس به رقص پرداخته و با آن جوانان به انواع رقص هاي معمول فرنگستان مشغول دست افشاني و پايكوبي شدند و از طرف ديگر مأمورين شهرباني و پليس ها در تهران و فرمانداري ها و بخشداري در شهرها و قصبات مملكت بر حسب دستور وزارت كشور به زنان بي خبر مزاحم شده و آنان را به
اجبار وادار به كشف حجاب مي كردند و حتي چادر ونقاب آنان را پاره مي كردند. اين هر دو پيشامد درطبقات اواسط الناس و متعصب بسيار تأثير سوء نمود.(3)

ممنوعيت حجاب بانوان در مدارس
 

از جمله اقداماتي كه براي كشف حجاب صورت گرفت جلوگيري از حضور و فعاليت بانوان محجبه در مدارس بود. اين كار با واكنش بسياري از معلمان، مديران و محصلان روبه رو شد. در شهرهاي مذهبي بسياري از والدين مانع حضور دختران خود در مدارس شدند و عده اي از معلمان آمادگي خود را براي استعفا اعلام نمودند.
در راستاي اجراي كشف حجاب در مدارس وزيرالوزرا محمود جم دستورالعمل هايي شامل فعاليت ورزشي دختران و پيشاهنگي در مدارس، تشويق بانوان به منظور ترغيب انان به بي حجابي و... صادر نمود.
محرمانه و مستقيم 14/1014
رمز شود ـ برومند
حكومت
نظر به اينكه حسب الامر رياست الوزراء بايد نسبت به رغبت نسوان به تجدد و تربيت و پيشرفت آنان در ترقي و تعالي كمك و مساعدت هاي اساسي بشود، بنابراين با ارسال سواد حكم جناب آقاي رئيس الوزرا، دستورالعمل هاي ذيل را مزيدا ابلاغ مي نمايد كه كاملا رعايت نكات لازمه را نموده، اقدام نماييد.
1) بدوا وسيله معارف در مدارس به عنوان پيشاهنگي و ورزش دختران به طوري كه در همه جا اقدام شده، اقدام شود.
2) به وسيله رؤساي ادارات وسيله تشويق خانم ها را فراهم آورده كه مجامعي نه به عنوان رفع حجاب بلكه به عناوين ديگر ولي براي همين منظور تشكيل گردد.
3) وعاظ و پيشوايان محلي را وادار كنيد كه نتايج حاصله ازاين منظور را به مردم بفهمانند و ثابت كنند كه اين عمل نه تنها خلاف مذهب نيست، بلكه روح اسلام از اين ترتيب حجاب دور است.
4) اگر كسي از وعظ كنندگان يا غيره مخالفتي يا اظهاراتي بر ضد كشف حجاب نمايند، فورا به وسيله شهرباني جلب و تنبيه شود.5 ) خانم هاي رؤسا و مأمورين بايد در پيشرفت اين موضوع پيشقدم شده و با طرز پسنديده و معقول با ساده ترين لباس ها به تجدد نسوان كمك نمايند.
6) اين اقدامات بايد خيلي عاقلانه و با متانت و بدون اينكه كسي را عنفا به كشف حجاب مجبور نمايند، مجري گردد. به وسيله وزارت معارف و اداره شهرباني كل به تمام مأمورين معارف و شهرباني دستورالعمل هاي مقتضي و لازم داده شده است، نتيجه اقدامات و پيشرفت اين منظور را مرتبا راپورت نماييد.
والي ايالت خراسان
مواد شرح فوق براي استحضار جناب آقاي رئيس الوزرا و وزارت داخل تقديم مي شود، اقدامات ديگري هم كه بعد از وصول دستورهاي اخير شده، بعدا به عرض خواهد رسيد.
والي ايالت خراسان
رژيم بيشترين تلاش خود را مصروف دختران در مدارس كرده بود و به اجراي برنامه هايي با حضور زنان بي حجاب دراماكن علمي نمود. از آنجا كه دانش آموزان آينده ساز هستند و در آن سنين هر چيزي را به خوبي ياد مي گيرند و فراموش نمي كنند، كشف حجاب در مدارس بهترين راه براي رسيدن رژيم به اهداف خود بود.
استخراج تلگراف رضائيه
وزارت داخله
شماره 30 14/10/4
رياست وزراء عصر دوم دي ماه مجلس پيشاهنگي دبيرستان با حضور عده كثيري خانم ها و وجوه اهالي افتتاح گرديد. حضور خانم ها با رعايت ترتيب تجدد نسوان تأثيري عميق در حضار بخشيده. اميدوارم به فاصله كمي اقداماتي كه جريان دارد جنبش تجدد خواهان توسعه و تعميم يابد. كانون بانوان از هفته آينده شروع به كار خواهد نمود. 232
از جمله تلاش هاي دستگاه رضاخاني، ايجاد مدارس نسوان به سبك مدارس اروپايي بود و در اين راه عوامل فرانسوي و امريكايي آنان را ياري مي كردند، اقدام ديگرشان افزايش مدارس مختلط بود تا از اين طريق و به بهانه نابالغ بودن دانش آموزان، زشتي و قبح ارتباطات زن و مرد و بي حجابي را از بين ببرد.
به منظور گرايش دختران مسلمان ايراني به بي حجابي تأسيس مدارس بيگانه گسترش يافت؛ مدارس بهاييان، زرتشتيان، يهوديان، ارامنه و مدارس ميسيونري از اين قبيل بودند. به جز در مدارس مخصوص ارامنه و زرتشتيان در ساير مدارس، مسلمانان نيز ثبت نام مي شدند و بهاييان امريكايي در مدارس بهايي فعاليت مي كردند.
استخراج تلگراف رمز ايالت خراسان
جناب آقاي رئيس الوزراء
حكومت سبزوار با ارسال سواد راپورت نظميه آنجا اطلاع داده است شيخ محمود، پيشنماز مسجد جامع اظهارتي بر ضد رفع حجاب نموده و همچنين خانم شريعتي برادر زاده مشاراليه كه مديره مدرسه است، مخالف رفع حجاب بوده است. تلگرافا به
حكومت سبزوار فورا آخوند مزبور را جلب و تعقيب نموده و عند الزوم شبانه به يك نقطه ديگري تبعيد نمايند. همچنين خانم شريعتي را در صورتي اظهاراتي بر خلاف تجدد نسوان نمايد، از مدرسه خارج و جلوگيري نمايند، از مدرسه خارج و جلوگيري نمايند. به نظميه مشهد نيز دستور داده شد، به نظميه سبزوار دستور لازم صادر نمايند. 14/10/30
پاكروان
كشف حجاب در شهرهاي مذهبي همواره با مشكلات بيشتري رو به رو بوده و مقاومت زنان و خانواده هاي آنان كاملا نمايان بود.
به تاريخ 2 دي ماه 1314 نمره 1722
وزارت داخله
عطف به نمره 1623 صادره از اداره كابينه، معروض مي دارد كه اقدامات لازم به عمل آمده. البته خاطر آن وزارت متبوعه مستحضر است كه قم راجع به اجراي اين دستور غير از ساير شهرهاست و بايد با كمال حزم و احتياط شروع به اقدام اين موضوع شود و هر روز با رئيس شهرباني مشغول تهيه مقدمات براي اجراي اين دستور هستم. امروز هم نظر به اينكه عده خود معلمات در اطراف موضوع مذاكراتي نموده بودند كه حاضر براي رفع حجاب نخواهند بود و استعفا مي دهند و عده آنها بيش از شش نفر نيست و اغلب اهالي هم به واسطه انتشار خبر راجع به رفع حجاب دخترهاي خود را از مدرسه بيرون آورده اند. جلسه در اداره معارف با حضور شش نفر معلمات و رئيس شهرباني
و رئيس معارف تشكيل آنچه لازمه اظهار بود به آنها شد و حاضر شدند كه در اين دو سه روزه شروع به تبليغات لازمه در خانواده ها نموده كه پس از تشريف فرمايي جناب آقاي وزير معارف و تشكيل كنفرانس در اين موضوع، اقلا يكصد نفر از خانم ها در جلسه مزبور حاضر شوند و ضمنا صورت كليه محصلات را از مدرسه گرفتم كه
اشخاصي كه دختران خود را از مدرسه خارج كرده اند، آنها را به وسايل مختلفه، تعقيب و مجبور نمايند كه مراجعت بدهند، كه اين صورت خوشي نخواهد داشت و اعلاني نيز امروز در يكي از محلات الصاق شده بود كه روز كار و فعاليت مي باشد و به مسلمان ها خطاب نموده بود كه دختران خود را از مدارس خارج كرده و بر ضد اين موضوع بايد اقدام نمود كه شهرباني مشغول تحقيقات است، به نظر اينجانب عده پاسباني شهر قم فعلا براي اجراي اين دستور كافي نيست. اگر چه رئيس شهرباني جدا كار نموده و از هيچ نوع اقدامات كوتاهي ندارند ولي براي اينكه در تمام محلات شب و روز بايد پست گذاشته شود كه مراقب فرد فرد اهالي بود كه سوء احترامي متوجه زني نشود كه موجب اخلال جريان كار بشود، لازم است سي نفر بر عده پاسباني شهر قم اضافه نمايند كه از هر گونه پيشامد سوئي جلوگيري شود و از طرفي شهرباني هم، تلگرافا در اين موضوع درخواست شده. فدوي به اهميت اين موضوع كاملا واقف. اميدوارم با كمال تربيت و نظم دستورات صادره به موقع اجرا گذاشته شود.
حكومت قم

پي نوشت ها :
 

1 ـ مسعود بهنود، همان، ص 276.
2 ـ مهديقلي هدايت، همان، ص 407.
3 ـ ر.ك مرتضي جعفري، واقعه كشف حجاب، تهران،
سازمان مدارك فرهنگي انقلاب اسلامي، 1371، ص 24.
 

منبع: نشريه 15 خرداد، شماره 14.