آيا تا به حال اصطلاح «حاملگي خارج از رحم »به گوش تان خورده است؟ اين اصطلاح ظاهراً عجيب نام يک اختلال شايع است که از هر صد مادر يکي را گرفتار مي کند.
جنين انسان به طور طبيعي در لايه ي داخلي رحم، يعني اندومتر لانه گزيني مي کند. هرگاه اين لانه گزيني در هر محل ديگري غير از اين مکان صورت گيرد، حاملگي نابجا محسوب مي شود. اين مشکل در هر سني، از بلوغ تا يائسگي ديده مي شود، اما چهل درصد موارد آن در زنان بيست تا 29 ساله رخ مي دهد.
خطرات ناشي از حاملگي خارج رحمي براي جان مادر از خطر حاملگي هاي معمولي يا حتي حاملگي هايي که منجر به سقط جنين مي شود، بيشتر است. بنابراين، تشخيص زودرس اين نوع حاملگي ميزان بقاي مادر و احتمال حفظ قدرت باروري وي را افزايش مي دهد.
حاملگي هاي نابجا بيشتر از همه در لوله هاي رحمي، سپس در تخمدان و شکم و دهانه ي رحم رخ مي دهند؛ هر چند که موارد نادري از اين نوع حاملگي در ساير قسمت هاي بدن نظير طحال نيز مشاهده شده است.
طيفي از عوامل مختلف مي توانند در ايجاد حاملگي هاي نابجا دخيل باشند. مواردي چون: عفونت هاي رحمي که باعث تنگي لوله ي رحمي و کاهش حرکت مژه هاي مخاط رحمي مي شوند و در نتيجه، لانه گزيني تخم لقاح يافته در لوله ي رحمي اتفاق مي افتد، همچنين چسبندگي هاي اطراف لوله ي رحمي به دنبال عفونت بعد از زايمان يا سقط، آپانديست، و .. که موجب تنگ شدن لوله ي رحمي مي شوند و نيز سزارين که باعث افزايش احتمال حاملگي نابجا در زايمان هاي بعدي خواهد شد. پس از يک بار حاملگي نابجا، شانس حاملگي نابجاي بعدي هفت تا پانزده درصد است. همچنين، مصرف قرص هاي جلوگيري از بارداري از نوع پروژستروني، استفاده از «آي يو دي»، استعمال دخانيات، برخي از تومورهاي رحمي نظير ليوميوم ها، جراحي قبلي لگني يا شکمي و ... نيز از عواملي هستند که شانس حاملگي خارج رحمي را افزايش مي دهند. از موارد جالب توجه ديگر، بروز بيشتر اين عارضه در زنان غيرسفيد پوست به نسبت زنان سفيد پوست در تمام گروه هاي سني است.

حاملگي تخمداني
 

لانه گزيني جنين داخل تخمدان به ندرت اتفاق مي افتد. علايم اين حاملگي شبيه علايم حاملگي لوله يي است و تشخيص آن توسط سونوگرافي صورت مي گيرد. درمان اين حاملگي به روش جراحي است.

حاملگي در لوله هاي رحم
 

يکي از نقاط غيرمعمول براي لانه گزيني، لوله هاي رحم هستند. تخمک لقاح يافته در هر بخشي از لوله هاي رحمي مي تواند لانه گزيني کند. اين نوع حاملگي در بيشتر موارد خود را با علامت درد لگني و شکمي نشان مي دهد. خونريزي هاي غيرطبيعي رحمي، عدم قاعدگي و حساسيت شکمي از ديگر علايم اين نوع حاملگي هستند. در حاملگي لوله يي، درد، گاهي در تمام بخش هاي شکم و گاهي فقط در بخش تحتاني شکم به صورت يک طرفه وجود دارد و اگر خونريزي وسيع داخل شکمي و در نهايت تحريک ديافراگم صورت گيرد، آنگاه درد زير ديافراگم يا درد ناحيه ي شانه نيز احساس مي شود. خونريزي ناشي از اين نوع حاملگي اصولاً کم و به رنگ قهوه يي تيره است.
اگر اين نوع حاملگي به شدت تشخيص داده نشود، احتمال دارد سبب پارگي لوله ي رحمي شود. در اکثر موارد اين پارگي به صورت خود به خودي رخ مي دهد، اما ضربه هاي ناشي از معاينه و ... هم ممکن است باعث پارگي شوند. با پاره شدن لوله ي رحمي، خونريزي و به دنبال آن علايم شوک ايجاد مي شود و در اکثر موارد، مرگ جنين هم رخ مي دهد. تشخيص اين نوع حاملگي اصولاً از روي علايم باليني، تست آزمايشگاهي، سونوگرافي، کورتاژ، لاپاراتومي (جراحي شکم و ورود به لگن) و لاپاراسکوپي (مشاهده اجزاي داخل شکمي و لگني به وسيله ي دستگاه لاپاراسکوپ) انجام مي شود.

حاملگي شکمي
 

حاملگي هاي شکمي اصولاً به دنبال پارگي حاملگي هاي لوله يي ايجاد مي شوند که در بيشتر موارد جنين زنده نمي ماند. در حاملگي هاي شکمي، جنين در حفره شکم، در کنار روده ها قرار مي گيرد و بيمار از علايمي مثل تهوع، استفراغ، اتساع شکم، اسهال، درد شکمي و يبوست شاکي است. در اين حاملگي، جنين از روي شکم به آساني قابل لمس است. اختصاصي ترين و دقيق ترين راه تشخيص حاملگي شکمي «MRI» است.

حاملگي دهانه رحم
 

در گذشته، حاملگي هاي داخل دهانه ي رحم بسيار نادر بودند. اما امروزه به دليل استفاده ي گسترده از روش هاي کمک باروري، نظير لقاح آزمايشگاهي (آي وي اف) شيوع آن افزايش پيدا کرده است. اين نوع حاملگي ها به ندرت از هفته ي بيستم بارداري عبور مي کنند، چرا که اصولاً به دليل ايجاد عوارضي چون خونريزي، ختم حاملگي ضرورت مي يابد. خونريزي هاي بدون درد در بيشتر موارد، اولين علامت اين حاملگي هستند و به دليل خطرات ناشي از خونريزي کنترل نشده، روش هاي غيرجراحي براي درمان حاملگي هاي دهانه ي رحم استفاده مي شود.

حاملگي نابجاي هتروتيپيک
 

هرگاه حاملگي لوله يي با يک حاملگي داخل رحمي همراه شود. به آن حاملگي نابجاي هتروتيپيک مي گويند. تشخيص اين نوع حاملگي بسيار دشوار است و امروزه به دليل استفاده ي فراوان از روش هاي کمک باروري، پزشکان با افزايش شيوع آن مواجه شده اند.

حاملگي نابجاي چند جنيني
 

ممکن است دو جنين داخل يک لوله يا يک جنين در يک لوله و جنين بعدي در لوله ي ديگر مسبب ايجاد حاملگي نابجاي چند جنيني شوند که البته اين موارد بسيار نادر است.
منبع:نشريه 7 روز زندگي، شماره 95.