حكمت نامه بسیج
پیشگفتار
حكمت نامه بسیج ، نخستین مجموعه از سلسله نوشتارهایى است كه با بهرهگیرى از رهنمودهاى حكیمانه قرآن كریم و سخنان نورانى اهل بیتعلیهم السلام، به خواست خداوند متعال، به صورت موضوعى براى اقشار مختلف جامعه سامان خواهد یافت.
در آغاز براى پى بردن به اهمّیت این اقدام، اشاره به دو نكته ضرورى است:
یك.انسان براى رسیدن به فلسفه آفرینش خود و بهرهبردارى بهتر از سرمایه زندگى در جهت صعود به قلّه تكامل مادّى و معنوى، نیاز به برنامه دارد و این برنامه در دورانهاى مختلف زندگى و براى اقشار مختلف جامعه، متفاوت است.
دو. اسلام، پیامآور تكامل براى انسان در همه دورانهاست و براى آن كه همه اقشار جامعه با برنامه متناسب زندگى خود آشنا شوند، رهنمودهاى حكیمانهاى ارائه كرده است كه در هر مقطع از تاریخ، جمعآورى و موضوعبندى این رهنمودها متناسب با نیازهاى زمان براى گسترش فرهنگ اسلام ناب، ضرورى و اجتنابناپذیر است.
با این نگاه، نگارنده با وجود همه مسئولیتهاى اجرایى و فرهنگىاى كه بر دوش دارد، مصمّم شد كه در كنار سایر كارها با اعتماد
13
به یارى خداوند متعال، این اقدام مهم و ضرورى را نیز تحت عنوان «حكمتنامه» براى اقشار مختلف جامعه دنبال كند و در این حركت پُر بركت و نورانى، نخستین مجموعهاى كه سامان یافت، در جهت گسترش فرهنگ قشرى پیشتاز در جامعه اسلامى گردید كه امام خمینى - رضوان اللَّه تعالى علیه - افتخار مىكرد كه در دنیا یكى از آنهاست و از خداوند متعال مىخواست كه او را در قیامت، در صف آنان محشور فرماید. من این سرآغاز را به فال نیك مىگیرم و امیدوارم كه خداوند متعال، توفیق تهیه سایر مجموعههاى موضوعى را نیز عنایت فرماید.
بر خود لازم مىدانم از فاضل عزیز و بزرگوار حجة الاسلام جناب آقاى حاج احمد غلامعلى كه در ساماندهى نهایى این مجموعه مرا یارى داد و نیز از دانشمند گرانمایه حجة الاسلام والمسلمین آقاى عبدالهادى مسعودى كه ترجمه شمارى " 1 ". از احادیث این مجموعه را پذیرفت، صمیمانه سپاسگزارى نمایم و براى همه خدمتگزاران در «مركز تحقیقات دارالحدیث» كه به گونهاى در آمادهسازى این كتاب سهیماند، از خداوند منّان، توفیق خدمت بیشتر به فرهنگ اهل بیت و خیر دنیا و آخرت را مسئلت مىنمایم.
ربّنا تقبّل منا إنّك أنت السمیع العلیم!
محمّدى رىشهرى
14 شهریور 1381
27 جمادى الثانیه 1423
14
درآمد
(یَأَیُّهَا الَّذِینَ ءَامَنُواْ مَن یَرْتَدَّ مِنكُمْ عَن دِینِهِ فَسَوْفَ یَأْتِى اللَّهُ بِقَوْمٍ یُحِبُّهُمْ وَیُحِبُّونَهُ أَذِلَّةٍ عَلَى الْمُؤْمِنِینَ أَعِزَّةٍ عَلَى الْكَافِرِینَ یُجَاهِدُونَ فِى سَبِیلِ اللَّهِ وَلَایَخَافُونَ لَوْمَةَ لَائمٍ ذَلِكَ فَضْلُ اللَّهِ یُؤْتِیهِ مَن یَشَآءُ وَاللَّهُ وَسِعٌ عَلِیمٌ» " 1 ".
این آیه نورانى، الهامبخش تدوین حكمتنامه بسیج شد. در این آیه، خداوند متعال، ضمن تهدید جمعى از همراهان پیامبر اسلام كه در باورهاى دینى و دفاع از ارزشهاى اسلامى استوار نیستند، با صراحت پیشبینى مىكند در آینده تاریخ، گروهى به یارى این آیین خواهند شتافت كه خداوند متعال، آنان را دوست دارد و آنان نیز به خدا علاقه دارند. آنان با اهل ایمان، فروتن و مهرباناند و در برابر دشمنانِ ارزشهاى دینى، سرفراز و قاطع، در راه اقامه ارزشهاى الهى با دشمنان پیكار مىكنند و از سرزنش ملامتگران پروایى ندارند.
قرآن در دو آیه دیگر به این پیشگویى اشارت دارد. یكى آیه 133 سوره نساء:
15
(إِن یَشَأْ یُذْهِبْكُمْ أَیُّهَا النَّاسُ وَیَأْتِ بِاخَرِینَ وَكَانَ اللَّهُ عَلَى ذَلِكَ قَدِیرًا»
اگر خدا بخواهد، شما را مىبَرَد و دیگرانى را مىآورد، و خداوند بر این كارْ تواناست.
و دیگر، آیه 38 سوره محمّد:
(وَإِن تَتَوَلَّوْاْ یَسْتَبْدِلْ قَوْمًا غَیْرَكُمْ ثُمَّ لَایَكُونُواْ أَمْثَالَكُم» .
و اگر روى برتابید، خداوند، گروه دیگرى را جاى شما مىآورد كه آنان، مانند شما نخواهند بود.
آیا این پیشگویى قرآن تاكنون تحقّق یافته است یا باید در انتظار تحقّق آن باشیم؟
بى تردید، همه كسانى كه واجد ویژگیهایى كه قرآن در آیه 54 مائده براى مدافعان ارزشهاى اسلامى در آینده تاریخ ذكر كرده ، بودهاند ، مىتوانند مصداق پیشگویى قرآن باشند؛ امّا مراجعه به روایاتى كه درباره تبیین مصداق یا بزرگترین مصادیق این پیشگویى است، تأمّلبرانگیز و براى علاقهمندان به انقلاب اسلامى در ایران، بسیار نویدبخش و امیدآفرین است.
در تفسیر گرانسنگ مجمع البیان مىخوانیم كه وقتى از پیامبر اسلام درباره مردمى كه مصداق پیشگویىِ قرآن در آیه 54 مائده هستند، پرسیدند، آن حضرت دست به شانه سلمان فارسى زد و فرمود:
هذا و ذووه " 1 ".
16
(مقصود آیه) این مرد و هموطنان اویند!
سپس فرمود:
اگر ایمان به (ستاره) ثریّا آویخته باشد، هر آینه مردانى از ایرانیان به آن دست یابند " 1 ".
همچنین در تفسیر آیه 133 سوره نساء «إِن یَشَأْ یُذْهِبْكُمْ...» ، امین الإسلام طبرسى مىنویسد: روایت شده است كه وقتى این آیه نازل شد، پیامبر خدا دستش را به پشت سلمان زد و فرمود:
هم قوم هذا، یعنى عجم الفرس " 2 ".
آنان، هموطنان این مرد هستند، یعنى ایرانیان.
و نیز در تفسیر آیه 38 سوره محمّد: «وَإِن تَتَوَلَّوْاْ یَسْتَبْدِلْ قَوْمًا غَیْرَكُمْ...» مىنویسد: وقتى پیامبر خدا این آیه را تلاوت فرمود، از ایشان پرسیدند: اینهایى كه اگر ما رو برتابیم، خداوند آنان را جایگزین ما مىكند، كیستند؟
پیامبرصلى الله علیه وآله در حالى كه به شانه سلمان مىزد، فرمود:
هذا و قومه " 3 ".
این مرد و هموطنان او.
و افزود:
سوگند به آن كه جانم در دست اوست، اگر ایمان به ثریّا آویزان باشد، مردانى از ایران به آن دست خواهند یافت.
17
نكته قابل توجّه این كه اگر این احادیث هم نبود، بى شك، انسانهاى شایستهاى كه از همه اقشار ملّت مسلمان ایران به رهبرى امام خمینىقدس سره در این مقطع از تاریخ به یارى اسلام آمدند و انقلاب شكوهمند اسلامى ایران را آفریدند و براى تداوم آن، بار سنگین هشت سال دفاع مقدّس را بر دوش كشیدند، مصداق بارز پیشگویى قرآناند، و احادیث مذكور، علاوه بر تأیید صحّت این استنباط، یكى از دلایل صدق گفتار پیامبر اسلام و از معجزات حضرت ختمى مرتبت است.
اكنون بر همه علاقهمندان به اسلام و ایران و انقلاب اسلامى است كه براى حفظ این سند افتخار قرآنى و تداوم این دستاورد بزرگ تاریخى برنامهریزى كنند و در این راه، همه توان خود را به كار گیرند.
حفظ این سند افتخار، در گرو تداوم و تقویت ویژگیهایى است كه قرآن براى یاوران راستین اسلام، مشخّص كرده است:
ویژگیهاى یاوران راستین اسلام
اینك براى آشنا شدن با ویژگیهاى یاوران راستین اسلام، از قرآن به عنوان متن و از كلام امام خمینىقدس سره به عنوان شرح بهره مىجوییم؛ امّا پیش از آن، توجّه به این نكته ضرورى است كه از نگاه امام خمینىقدس سره بسیجیان، مصداق كامل یاوران راستین اسلام در این مقطع از تاریخاند:
اگر بخواهیم مصداق كاملى از ایثار و خلوص و فداكارى و عشق به ذات مقدّس حق و اسلام را ارائه دهیم، چه كسى سزاوارتر از بسیج و بسیجیان خواهند بود؟ " 1 ".
18
بلكه از دیدگاه امام، یاوران راستین اسلام در همه اعصار، بسیجىاند و در قالب مشخّصات و تفكّر بسیجى تشكّل یافتهاند:
بسیج، لشكر مخلص خداست كه دفتر تشكّل آن را همه مجاهدان، از اولین و آخرین، امضا نمودهاند " 1 ".
با این مقدمه، به شرحِ اجمالى برجستهترین ویژگیهاى یاوران راستین اسلام یا به تعبیر امامقدس سره، بسیجیان، از نگاه قرآن مىپردازیم:
یك. محبّت خدا
نخستین ویژگى مدافعان راستین ارزشهاى دینى، محبّت خداست.
قرآن، درباره این ویژگى مىفرماید:
یُحِبُّهُمْ وَیُحِبُّونَهُ .
(خداوند)، آنان را دوست دارد و آنان (نیز) او را دوست دارند.
امام خمینىقدس سره درباره این ویژگى مىفرماید:
بسیج، شجره طیّبه و درخت تناور و پُر ثمرى است كه شكوفههاى آن، بوى بهار وصل و طراوت یقین و حدیث عشق مىدهد. بسیج، مدرسه عشق و مكتب شاهدان و شهیدان گمنامى است كه پیروانش بر گلدستههاى رفیع آن،
19
اذان شهادت و رشادت سر دادهاند " 1 ".
و از آنجا كه عشق و محبّت، فرعِ معرفت و آگاهى است، آگاهیهاى دینى، مقدمه رسیدن بسیجى به برجستهترین ویژگیهاى مدافعان راستین ارزشهاى دینى است و از این رو، برنامهریزى براى تقویت آگاهیهاى دینى بسیج، از اهمّیت فوقالعادهاى برخوردار است.
امامقدس سره براى تقویت آگاهیهاى دینى بسیج، ضمن توصیه به تشكّلهاى بسیج دانشجویى و طلّاب، حوزه و دانشگاه را مسئول تقویت مبانى اعتقادى و آگاهیهاى دینى بسیجیان مىداند:
امروز، یكى از ضرورىترین تشكّلها، بسیج دانشجو و طلبه است. طلّاب علوم دینى و دانشجویان دانشگاهها باید با تمام توان خود در مراكزشان از انقلاب و اسلام دفاع كنند. فرزندان بسیجىام در این مراكز، پاسدار اصول تغییرناپذیر «نه شرقى و نه غربى» باشند. امروز دانشگاه و حوزه از هر محلّى بیشتر به اتّحاد و یگانگى احتیاج دارند. فرزندان انقلاب به هیچ وجه نگذارند ایادى امریكا و شوروى در آن دو محلّ حسّاس نفوذ كنند. تنها با بسیج است كه این مهم انجام مىپذیرد و مسائل اعتقادى بسیجیان به عهده این دو پایگاه علمى است. حوزه علمیه و دانشگاه، باید چارچوبهاى اصیل اسلام ناب محمّدى را در اختیار تمامى اعضاى بسیج قرار دهند " 2 ".
20
دو. فروتنى و سرافرازى
عشق به خدا، عشق به همه زیباییها و همه ارزشهاى اعتقادى، اخلاقى و عملى، و نیز دشمنى با همه زشتیها و ضد ارزشهاست.دوستى با خدا، دوستى با همه دوستان خداوند متعال و دشمنى با همه دشمنان اوست.
تولّا و تبرّا نخستین شاخه محبّت حقیقى نسبت به حضرت حق تعالى است. انسان نمىتواند خدا را دوست داشته باشد و دوستان خدا و ارزشهاى الهى را دوست نداشته باشد و دشمنان خدا و ضدّ ارزشها را دشمن ندارد.
بر این اساس، یاوران راستین اسلام از نگاه قرآن با دوستان خدا كه اهل ایماناند، فروتن و مهرباناند و در برابر دشمنان خدا - كه كفّار نامیده مىشوند - سرفراز وقاطع:
أَذِلَّةٍ عَلَى الْمُؤْمِنِینَ أَعِزَّةٍ عَلَى الْكَافِرِینَ.
در برابر مؤمنان، فروتن و در برابر كفّار، سرافرازند.
امام خمینىقدس سره براى سرفرازى در برابر دشمنان خدا، پیروان اسلام ناب را به آشنایى به فنون نظامى و دفاعى توصیه مىفرماید:
ملّتى كه در خطّ اسلام ناب محمّدىصلى الله علیه وآله و مخالف با استكبار و پول پرستى و تحجّر گرایى و مقدّس نمایى است، باید همه افرادش بسیجى باشند و فنون نظامى و دفاعى لازم را بدانند؛ چرا كه در هنگامه خطر، ملّتى سربلند و جاوید است كه اكثریت آن، آمادگى لازم رزمى را داشته باشد " 1 ".
21
سه. جهاد در راه خدا
سومین ویژگى یاوران راستین اسلام كه نشانه دیگرى از ایمان و محبّت حقیقى به خداوند متعال، و دوستى با دوستان او و دشمنى با دشمنان اوست، جهاد در راه خداست:
یُجَاهِدُونَ فِى سَبِیلِ اللَّهِ.
در راه خدا جهاد مىكنند.
جهاد در راه خدا، در واقع به معناى بهكارگیرى همه توان در پیكار با همه ضد ارزشهاى اعتقادى، اخلاقى و عملى با هدف ایجاد حكومت بزرگ اسلامى و در جهت رشد و تكامل جامعه انسانى است.
امام خمینىقدس سره، نه تنها بسیجیان ایران، بلكه بسیجیان جهان اسلام را به آماده شدن براى چنین جهادى توصیه مىكند:
باید بسیجیان جهان اسلام در فكر ایجاد حكومت بزرگ اسلامى باشند و این شدنى است؛ چرا كه بسیج، منحصر به ایران اسلامى نیست. باید هستههاى مقاومت را در تمامى جهان به وجود آورد و در مقابل شرق و غرب ایستاد " 1 ".
چهار. مقاومت در برابر تهاجم تبلیغاتى
چهارمین و آخرین خصوصیات برجسته بسیجیان راستین - كه نشانه دیگرى از محبّت آنان به خدا و ارزشهاى دینى است - نهراسیدن از دشمنان و عقبنشینى نكردن در برابر تهاجم تبلیغاتى آنان است:
22
وَلَایَخَافُونَ لَوْمَةَ لاَئمٍ .
و از سرزنش هیچ ملامتگرى نمىهراسند.
تهاجم تبلیغاتى، مقدّمه نبرد تسلیحاتى است. كسى كه در جنگ تبلیغاتى عقبنشینى مىكند، بى تردید نمىتواند در صحنه نبرد مسلّحانه، مدافع اسلام و ارزشهاى دینى باشد.