مدرس بیدآبادی اصفهانی، یحیی
(ح 1349 -1254 ق)، عالم دینى و شاعر، متخلص به یحیى. معروف به كاشىپز. وى از نوادگان ملا محمدباقر محقق سبزوارى بود. در كربلا به دنیا آمد. مقدمات را در عراق فراگرفت. در شانزده سالگى به همراه خانوادهاش به اصفهان رفت و در آنجا ساكن گردید و به تحصیل مقدمات پرداخت. او معاصر با حاج میرزا رضا كرباسى بود. در اصفهان و نجف از محضر علماى بز
مدرس اصفهانی، محمدحسین مدرس صادقی
(تو 1304 ق)، شاعر. در اصفهان به دنیا آمد. تحصیلات مقدماتى را در زادگاهش به اتمام رسانید. مدرس داراى طبعى روان بود و غزل را به سبك قدما خوب مىسرود. از آثارش «دیوان» شعرى مشتمل بر پنج هزار بیت مىباشد. از اوست:
اى یار پریچهره كه خود روح و روانى
دل مىبرى از خلق ولى خویش ندانى
مدرس اصفهانی، حسن
(1273 -1210/ 1208 ق)، عالم دینى، فقیه، محقق و مدرس. نسبش به امام زینالعابدین (ع) مىرسد. در اصفهان به دنیا آمد. پس از نشو و نما از محضر علماى اصفهان و كربلا و نجف استفاده نمود. وى از شاگردان پدرش، میر سید على، و آخوند ملا على نورى و شریف العلماى مازندرانى و حاج محمدابراهیم كرباسى و شیخ محمدحسن نجفى، صاحب «جواهر»، و شیخ محمدحسین
مدامییزدی، نورالدین
(وف 1061 ق)، شاعر، متخلص به مدامى. وى از احفاد شیخ احمد قطب فخرالدین فهادانى و ساكن محلهى كوى مالمیر بود. غیر از رباعى اشعارى از وى در تذكرهها نقل شده است. از اوست:
دلم را زلف جانان مىشناسد
پریشان را پریشان مىشناسد
هنوز اندك شعورى با جنون هست
كه دست ما گریبان مىشناسد
مخمور تبریزی، لطفاللَّه
(1164 -1095 ق)، شاعر. ملقب به مرشد قلى خان. در بندر سورت (هند) به دنیا آمد. نزد آقا حبیباللَّه اصفهانى، شاگرد آقا حسین خوانسارى، به تحصیل علم و معرفت مشغول شد. وى پس از فوت پدرش، براى تجارت به بنگاله رفت و در آنجا با دختر نواب شجاعالدوله، حاكم آن شهر، ازدواج نمود و از طرف آن سلطان عنوان مرشد قلى خان یافت و سالها صوبهدار ممالك
مخلصی پنیسی، حسن
(س دهم ق)، شاعر. اصل او از قصبهى پنیس یا بنیس آذربایجان است. ظاهرا وى با سرودن شعر و نوشتن و ترتیب دادن جامهى فتح- جامهاى كه در جنگ زیر زره مىپوشیدند و آیاتى مثل «انا فتحنا...» بر آن مىنوشته یا مىبافتند- روزگار مىگذرانده است. اشعارى از وى در تذكرهها نقل شده است. از اوست:
مردم ز غم رخ نكویت
رفتم ز جهان ندیده رویت
مخلص کاشانی، محمد
(وف 1150 ق)،شاعر، متخلص به مخلص. معروف به مخلصاى كاشى. اصلش از قریهى نراق بود. در زمان شاه سلطان حسین صفوى (1135 -1105 ق) از كاشان به اصفهان رفت و مقیم آن شهر شد. وى با حزین لاهیجى (م 1180 ق) معاصر و معاشر بود و حزین در مورد او مىگوید: طبعى به سخن آشنا و رغبت و میلى مفرط به شعرا داشت . مخلص عاقبت در اصفهان درگذشت و در مقبرهى
مخلص شیرازی، محمد نبی
(ز 1229 ق)، شاعر، متخلص به مخلص. مشهور به میرزا بابا. اهل شیراز و از نجباى آن دیار بود. فن شاعرى را از مشرب عامرى (م 1180 ق) فراگرفت. وى در غزل و قصیده مهارت داشت. سال فوتش نیز مشخص نشده، ولى ظاهرا زیاد عمر كرده است و صاحب «مجمع الفصحا» مىگوید: در زمان جوانى وى را چند كرت به شیراز دیده بودم كه بسن كهولت مىزیست. در «حدیقة الشعر
مخلدی نیشابوری، ابومحمد حسن
(وف 389 ق)، مسند و محدث. محدث عصر خود بود. از ابوالعباس سراج و مومل بن حسن و ابونعیم بن عدى و زنجویه لباد و موسى جوینى و احمد بن محمد ذهبى و ابوحامد اعمشى و محمد بن حمدون نیشابورى و عبداللَّه اسفرایینى و ابن شرقى و مكى بن عبدان و جد مادرىاش، محمد بن احمد بن محمد، و محمد بن اسماعیل مروزى و جماعتى دیگر حدیث شنید. ابوعبداللَّه حاك
مخلدی گرگانی، ابوشریف احمد
(س پنجم ق)، شاعر. از اشعارى كه از وى باقى مانده، دو بیت معروف است كه در مورد دولت سامانى سروده و از آن دولت همچون دولتى گذشته یاد مىكند و معلوم مىشود كه وى بعد از عهد سامانیان مىزیسته، و چون نامها در «ترجمان البلاغه» (تألیف شده در اواخر قرن پنجم) آمده، پس قبل از تألیف آن كتاب مىزیسته است. نام وى به صورتهاى مجلدى جرجانى، شریف
مخفی رشتی، مخفی
(س دهم و یازدهم ق)، شاعر. متخلص به مخفى. اهل رشت بود. مدتى در فارس و در ملازمت امامقلى خان، حاكم فارس (م 1034 ق) به سر برد. گویند كه وى معتاد به مصرف كوكنار بود تا حدى كه به كوكنارى معروف شده بود و به همین علت تنى نزار و نحیف داشت. مخفى داراى طبع خوبى بود و «دیوان» شعرى از وى به جاى مانده است كه به آوردهى «تاریخ ادبیات در ایران
مخزن کرمانشاهی، عبدالمحمد
(وف 1246 ق)، شاعر، متخلص به مخزن. در كرمانشاه به دنیا آمد. وى از خط زیبایى برخوردار بود و با معلمى فرزندان اعیان گذران زندگى مىكرد. در اوایل حال مذنب تخلص مىنمود اما، به امر محمدحسین میرزا حشمتالدوله، تخلص خود را به مخزن تغییر داد. لازم به ذكر است كه باب مردوخ روحانى، صاحب «تاریخ مشاهیر كرد»، تولد وى را 1246 ق ذكر كرده، اما د
مخدوم نیشابوری، محمد
(وف 830 ق)، شاعر. مشهور به میرمخدوم. اجدادش از سادات مدینه بودند و پدرش از مكه به زیارت مشهد مقدس رفت و در بازگشت در نیشابور به عنوان كدخدا متوطن شد و میر مخدوم در آنجا به دنیا آمد. وى براى تحصیل به هرات رفته و پس از فراگیرى علوم مرسوم، در خدمت شاه قاسم انوار (م 838/ 835 ق) تحصیلاتش را تكمیل نمود تا به مقامات بلند رسید و شاه قاس
مختاری غزنوی، سراجالدین، ابوعمر عثمان
(549/ 544 -474/ 473 ق)، حكیم و شاعر، متخلص به مختارى. ملقب به ابوالمفاخر و ملك الكلام. وى ابتدا عثمان تخلص مىكرد. او از شعراى دربار غزنویان و با ابراهیم بن مسعود غزنوى (492 -450 ق) و مسعود بن ابراهیم (508 -492 ق) و عضدالدوله شیرزاد بن مسعود بن ابراهیم و ابوالملوك ارسلان بن مسعود بن ابراهیم معاصر بود. علاوه بر غزنویان، او سلاجقه
مختار
(س سیزدهم ق)، نقاش و قلمدانساز. هنرمند دورهى ناصرى است. تنها اثر وى قلمدان گل و مرغى زیبایى است كه بر رویه آن، دو پرنده تنها جلب نظر مىكند و رقم «كمترین مختار» دارد.
مخبرالسلطنه، مهدی قلی
(ح 1334 -1240 ش)، نویسنده و مترجم. معروف به خان خانان و ملقب به مخبرالسلطنه. در تهران به دنیا آمد. پس از اتمام تحصیلات مقدماتى در زادگاهش به همراه برادرش مرتضى قلى خان صنیعالدوله به آلمان رفت و به تكمیل معلومات پرداخت. وى به زبانهاى آلمانى و فرانسه و انگلیسى آشنا بود و از علوم قدیمه نیز اطلاع داشت. او عهدهدار مشاغل مختلفى از ج
مخبرالدوله، علیقلی
(1315 -1245 ق)، دانشمند. در شیراز به دنیا آمد. پس از طى تحصیلات مقدماتى در محضر پدر و تحصیلات متوسطه در دارالفنون، براى تكمیل دانش به اروپا رفت. در 1276 ق ناصرالدینشاه وى را مأمور به همكارى در كشیدن خط تلگراف بین تهران و سلطانیه (زنجان) كرد. پس از پایان كار وى به نیابت وزارت علوم منصوب شد و در 1290 ق به وزیرى پست و تلگراف انتخا
لاری، محییالدین
(وف 933 ق)، ادیب و شاعر. از شعراى عهد سلطان یعقوب میرزا آق قوینلو بود و اوایل عصر شاه طهماسب (984 -930 ق) را نیز درك كرد. از شاگردان علامه جلالالدین دوانى بوده و گذشته از علوم متداول زمان در عروض و فنون شعر هم مهارت داشته است. وى غزل را نیكو مىسرود و از سبك بابا فغانى پیروى مى كرد. به زیارت بیتاللَّه الحرام رفت و در مراجعت مث
محیط نایینی، تقی
(تو 1296 ش)، شاعر، متخلص به محیط. در نایین به دنیا آمد. پس از تحصیلات علوم قدیمه تا دورهى سطح، در اصفهان به تحصیل علوم جدید پرداخت و وارد خدمت فرهنگ شد و در دبیرستانهاى اصفهان و نایین به تدریس اشتغال ورزید. وى پس از شركت در چند سمینار كتابدارى از طرف وزارت فرهنگ متصدى كتابخانهى نایین شد. از آثارش: «زنگ پنجم»؛ «چلچله»؛ «تلخ و
محیط قمی، محمد
(1317 -1250 ق)، مترجم و شاعر، متخلص به محیط. ملقب به شمسالفصحا. در قم به دنیا آمد. علوم ادبى و عربى را در زادگاهش و اصفهان فراگرفت و چون داراى طبع شعر و ذوق ادبى بود مورد توجه ادبا و فضلا قرار گرفت. محیط همچنین در ساختن ماده تاریخ مهارت داشت. دوستعلى خان معیرالممالك، وزیر خزانهى ناصرالدینشاه، محیط را به تهران فراخواند تا عهده