لاپلاس، پيير سيمون •
پيير سيمون لاپلاس در بيست و سوم مارس 1749 در حوالي «پون لوك» فرانسه متولد شد. پدرش دهقان فقيري بود و از كودكي خودش اطلاعي در دست نيست. لاپلاس از جمله مؤثرترين دانشوران در طول تاريخ مي باشد. او به محض اينكه رياضيدان مشهوري...
|
لاری، قطبالدین
•
(ز 1033 ق)، عالم دینى و منجم. از دانشمندان وارستهى قرن یازدهم بود، كه تألیفاتى، در علم نجوم از خود به یادگار گذاشته است. از آثارش: كتاب «حل و عقد»، در علم نجوم و شناخت تقویم و طالع كه به نام شاه عباس صفوى در 1033 ق تألیف كرد؛ «حل المسائل»، در احكام نجوم، كه در «الذریعه» به قطبالدین عبدالحى لارى نسبت...
|
لاری، مصلحالدین، محمد •
(وف 979 ق)، فقیه شافعى، منطقى و منجم. در لار فارس به دنیا آمد. ادبیات و علوم مقدماتى را در زادگاهش از شاگردان ملا جلالالدین دوانى فراگرفت. او همچنین از میر غیاثالدین دشتكى شیرازى بهره برد. در عهد همایون شاه (963 -937 ق) به هندوستان رفت. بعد از فوت وى در 964 ق به حلب و از آنجا به حج رفت و سپس به حلب...
|
لطفی خوانساری
•
(ز 997 ق)، منجم و شاعر. اهل خوانسار و برادر مولانا وصلى بود. وى در شعر به بدیههگویى تمایل داشت. در زمان شاه طهماسب ملازم امیر محمد یوسف استرآبادى (م 977 ق)، قاضى هرات، بود اما بیشتر اوقات عمر خود را در كاشان به فراگیرى علم اختصاص داد و زمانى كه میرصدرالدین محمد واعظ منصورى، فرزند غیاثالدین منصور دشتكى...
|
ماه •
از زنان شاعر و منجم خطه هرات. به نوشته كتاب پردهنشینان سخنگوى، وى در شهر جام هرات مىزیست و در فن نجوم شهرت داشت و شعر نیز مىسرود. مطلع زیر را در مرثیه شوهرش سروده است:
كوكب بختم كه بود از وى منور آسمان
بنگر اى مه كز فراقت در زمین است این زمان
تاریخ تولد و وفات و دوره زندگى وى بدست نیامد.
|
ماهانی، ابوعبدالله محمد
•
(وف ح 275 ق)، ریاضیدان و منجم. در كرمان به دنیا آمد. در بغداد مىزیست و از علماى آنجا به حساب مىآمد. وى در هیئت و نجوم و جبر و هندسه تبحر و تسلط داشت. ماهانى از 239 تا 252 ق رصدهایى انجام داده كه توسط ابنیونس، ریاضیدان مصرى، در زیج كبیر حاكمى ثبت شده و همچنین در زمینهى ریاضى آثارى از او باقى مانده...
|
مجتهد تبریزی، مصطفی •
(1338/ 1337 -1297/ 1295 ق)، عالم دینى، فقیه اصولى، منجم، ریاضیدان، ادیب و شاعر. در تبریز به دنیا آمد. مقدمات و فقه و اصول را در تبریز در محضر پدرش و علماء دیگر فراگرفت. سپس براى ادامهى تحصیلات به عتبات عالیات رفت و از حوزهى درس آخوند ملا محمدكاظم خراسانى و شیخالشریعه اصفهانى و سید محمدكاظم طباطبائى...
|
محتشم قاینی، محتشم
•
(س یازدهم ق)، منجم، ریاضیدان و شاعر. از مردم قاین بود و خاندان او اهل فضل بودند. از سوى مادر نوهى حبیباللَّه قاینى مىباشد. عموى وى میرزا كافى با شیخ بهائى معاصر و در آن روزگار صاحب شهرت بود. محتشم هنگام تألیف «تذكرهى نصرآبادى» (1083 ق) زنده بوده است. او از علوم ظاهرى و علم نجوم و هندسه بهرهى كافى...
|
مرورودی، خالد •
(س دوم و سوم ق)، منجم. اصل وى از مرورود خراسان بود و در نجوم و هیئت مقام بلندى داشت. در كارهاى علمى دورهى خلافت مأمون در رصد شماسیهى بغداد و جبل قاسیون دمشق با یحیى بن ابىمنصور و سند بن على مأمونى همكارى داشت. همچنین او، همراه سند بن على و على بن عیسى اسطرلابى و ابوالبخترى، به فرمان مأمون، مأمور اندازهگیرى...
|
مرورودی، عمر
•
(س چهارم ق)، منجم. معروف به ابنخالد. وى نوادهى خالد مرورودى است كه در زمان مأمون متصدى امر رصد بود. پدرش محمد نیز از منجمان عهد خود بوده است. صاحب عنوان داراى «زیج» مختصرى بود كه در تعقیب طریقهى جدش، بنا نهاده بود. از آثارش: كتاب «تعدیل الكواكب»؛ كتاب «صنعة الاسطرلاب المسطح». صاحب «كارنامه بزرگان»...
|
مروزی، ابوطالب عزیزالدین اسماعیل •
(572- وف بعد از 614 ق)، محدث، فقیه، اصولى، نحوى، لغوى، شاعر، منجم و نسب شناس. نسب او به محمد دیباج، فرزند امام صادق (ع)، مىرسد. جد سوم وى از قم به مرو سفر كرد و در آنجا سكنى گزید. در مرو متولد شد و تحصیلات خود را در زادگاه خود مرو آغاز كرد و نزد كسانى چون قاضى محمد بن سلیمان فقیهى دانش آموخت. در جوانى...
|
مسعودی مروزی، شرفالدین محمد
•
(س ششم ق)، منجم و ریاضیدان. از دانشمندان معروف ماوراءالنهر بود كه در بخارا مىزیست. وى استاد رضىالدین نیشابورى، شاعر معروف (م 598 ق) بود. مسعودى از بزرگان علماى ریاضى و طبیعى و نجوم در زمان خود به شمار مىرفت. از آثار وى: «الكفایة فى علم هیئة العالم»، به زبان عربى؛ «جهان دانش»، به فارسى، كه ترجمهى...
|
منجم باشی، عبدالوهاب •
(1289 -1250 ق)، ریاضیدان، منجم، استاد و ادیب. او منجم باشى مهد علیا، مادر ناصرالدین شاه، بود. از محضر پدرش، ملا على محمد، كه جامع معقول و منقول و ریاضیدانى مشهور بود، استفاده نمود و تحصیلات خود را در دارالفنون ادامه داد و سالها در آنجا به تدریس پرداخت. از آثارش: «نجوم القرآن فى اطراف الفرقان»، كه ترجمهاى...
|
منجم تبریزی، جعفر
•
(وف پیش از 1306 ق)، خطاط و منجّم. وى پسش از مرگ پدر سمت استیفا یافت ولى پس از مدتى از آن شغل منقطع و منزوى شد. او در علم هیأت و نجوم دستى قوى داشت و استنباطها و دریافتهاى وى مطابق مىافتاد و موجب شگفتى مىشد، از جمله پیشگویىهاى وى شكست مرو و وبال حال میرزا محمد قوامالدوله بود كه در كلى و جزیى تخلف...
|
منجم شیرازی، عبداللّه •
(س دهم و یازدهم ق)، منجم. معروف به شاه ملا. از آثار وى: كتاب «جهات الرمل»، كه گویا در «كشف الظنون» «جهان الرمل» ذكر شده كه غلط مىنماید.
|
منجم، محمد صادق
•
ابن سیّد محمّد بن هادى بن محسن بن هادى بن محسن بن كریم بن سید على (برادر شاه مراد).
عالم فاضل، و منجّم كامل، در سال 1244 بلا عقب وفات یافته.
از آثارش دفتر تقویم است كه مدّت هفتاد سال از زیج الغ بیك استخراج نموده است.
در مآثر و الآثار در ضمن شرح حال حاج میرزا احمد ملا باشى نامى از او برده شده است.
|
منجمه •
قرن هفتم، از منجمان معروف. وى دختر كمالالدین سمنانى، رئیس شافعیه نیشابور بود و از طرف مادر نسبتش به امام محمد بن یحیى، فقیه بزرگ خراسان مىرسید كه در فتنه غزان كشته شد. بىبى در علم نجوم مهارت زیادى داشت و احكامش غالبا با قضا و قدر موافق مىآمد، از اینرو در دستگاه امرا و سلاطین وقت احترامى به هم رسانده...
|
مهدوی، معزالدین
•
محقق.
تولد: 1278، اصفهان.
درگذشت: بهمن 1359، تهران.
سید معزالدین مهدوى نجوم قدیمى را تحصیل و همگام با علىاكبر داناسرشت مدتها با سید جلالالدین تهرانى كار كرده است.
كار علمى او تصحیح ترجمهاى است از: صور الكواكب عبدالرحمن صوفى كه به روایتى، آن ترجمه از خواجه نصیرالدین طوسى دانسته شده است. مهدوى...
|
مهری خویی زنوزی، علی •
(وف 1262 ق)، منجم و شاعر، متخلص به مهرى. نخست در خوى درس خواند. سپس به عراق و خراسان و اصفهان مسافرت كرد و اكثر علوم را نزد افاضل آن نواحى فراگرفت. او به نجوم و احكام نجومى علاقهى خاصى داشت. وى به فارسى و عربى و تركى شعر مىسرود و به فدوى و مهرى تخلص مىكرد. از او قصایدى در مدح قائم مقام فراهانى و همچنین...
|
میرم چلبی، محمود
•
(وف 931 ق)، منجم، ادیب و مورخ. مشهور به میرم. از علماى عثمانى بود و در تاریخ و ادبیات عرب و هیئت و ریاضى مهارت داشت. وى معلم سلطان بایزید خان ثانى عثمانى بود. مدتى نیز از جانب سلطان سلیم خان (926 -918 ق) قاضى عسكر آناطولى شد. او سپس به زیارت بیتاللَّه الحرام رفت و بعد از مراجعت درگذشت. از آثارش: «دستور...
|
میرک بخاری، شمسالدین محمد •
(وف ح 740 ق)، حكیم، فیلسوف و منجم. از مردم بخارا یا هرات بود. از آثارش: شرح «حكمة العین» نجمالدین دبیران، در الهیات و طبیعیات؛ شرح «تبصرة فى الهیئة» محمد خرقى؛ شرح «هدایة الحكمة» اثیرالدین ابهرى. او احتمالا شرحى نیز بر كتاب «الادوار فى حل الاوتار» صفىالدین ارموى نوشته است.
|
نادری، فیروز
•
فیروز نادری در ۲۶ اسفند سال ۱۳۲۴ در شیراز به دنیا آمد. وی تحصیلات ابتدایی و متوسطه خود را در ایران به اتمام رساند و پس از آن به آمریکا مهاجرت کرد و تحصیلات دانشگاهی خود را در رشته مهندسی برق پی گرفت. وی دوره کارشناسی خود...
|
نجمالممالک •
لقب میرزا یحیىخان (و. 1252 تبریز میرزاى ولیعهد در تبریز بود. چون در 58 سالگى درگذشت، محمدعلى میرزا پسرش میرزا رضاخان از شاگردان مدرسهى مظفریه را منجمباشى كرد.
|
نجومی کاشانی، غیاث
•
(س یازدهم ق)، منجم و شاعر. اهل آران، از قراى كاشان بود. نصرآبادى گوید: "در فن نجوم و (وقتساعت) سازى قدرت داشته، چنانچه وقتساعتى در كاشان ساخته..." نجومى طبع شعر نیز داشت و قاضى آران را هجو كرده است. اشعارى از وى در تذكرهها آمده است.
|
نجومی، حبیبالله •
استاد.
تولد:اسفند 1287، شیراز.
درگذشت: 24 شهریور 1366.
حبیبالله نجومى در خانوادهاى به دنیا آمد كه از طرف پدر بیشتر از مشاهیر علم هیئت و نجوم بودند كه تقریبا طى سه نسل به استخراج و چاپ تقویم همت گماشته بودند. حبیبالله نجومى خود از نه سالگى رموز نجوم را از پدر آموخت و در هیجده سالگى به استخراج و...
|
نراقی، احمد
•
(1245/ 1244 -1186/ 1185 ق)، عالم دینى، فقیه اصولى، محدث، رجالى، منجم، ریاضیدان، مدرس، ادیب و شاعر، متخلص به صفایى. جامع معقول و منقول بود. در نراق، از توابع كاشان، به دنیا آمد. مقدمات را در نزد پدرش و شاگردان پدرش فراگرفت. سپس به همراه پدر به عراق رفت و در نجف از محضر سید مهدى بحرالعلوم و شیخ جعفر كاشفالغطاء...
|
نصر المظفر، نصر •
(وف ح 534 ق)، طبیب و شاعر. معروف به مظفر. مشهور به بلمظفر. از پزشكان معروف روزگار خود و از مشایخ حكماى اسلام بود كه در طب و نجوم و كیمیا مهارت داشت. از آثار وى: «مختارات»، در طب؛ كتابى در «نجوم»؛ متفرقاتى در «كیمیا». ابن ابىاصیبعه در «عیون الانباء فى طبقات الاطباء» آورده كه: خط بلمظفر طبیب را در آخر...
|
نصرآبادی، امین
•
(س یازدهم ق)، شاعر، منجم و خطاط. وى دایىزادهى میرزا محمدطاهر، مؤلف «تذكرهى نصرآبادى» است و علىرغم آن كه معلم نداشت در حساب و نجوم مهارت یافت. شخصى صالح و مقید بود. در لغز و معما مهارت داشت و در تاریخ اتمام یك نسخهى شش دفتر «مثنوى» مولانا كه خود كتابت كرده است، مصراعى سروده كه در حقیقت از عجائب است...
|
نهاوندی اصفهانی، جهانبخش •
نامش محمّد جواد، و معروف به میرزا جهانبخش است.
عالم و ادیب و منجّم بوده، و در اصفهان سكونت داشته، رساله در استخراج خطّ نصف النهار جهت شاگردش سید عباس بن سید على موسوى شاهرودى متوفّى در سال 1345 در مشهد تألیف نموده است.
صاحب عنوان در سال 1334 وفات یافته است.
|
نهاوندی، محمدجواد
•
(1334/ 1333 -1276 ق)، عالم دینى، فقیه، اصولى، ریاضیدان و منجم. ملقب به جهانبخش. در نهاوند به دنیا آمد و در این شهر نشو و نما یافت. ریاضیات را نزد ملا عبدالرحیم نهاوندى فراگرفت. در 1296 ق به تهران آمد و در فقه و اصول از محضر میرزا محمدحسن آشتیانى و دیگر علما استفاده نمود. وى در استخراج تقویم و تعیین...
|