ابوعلى احمد بن محمد بن یعقوب بن مسكویه خازن رازى اصفهانى.
حكیم و فیلسوف و مورخ عالی قدر شیعى مذهب گویند: در اول مجوسى بوده و سپس مسلمان و شیعى گردیده و ظاهراً این مطلب خالى از اعتبار است زیرا نام پدر و جدش مخالف این عقیده است. در زمان جوانى بخدمت ابن عمید رسیده. ابوحیان توحیدى درباره او عقیده خوبى ندارد و وى را به بخل زیاد و حرص شدید در جمع مال و طلب كیمیا سخت نكوهش مى‏كند. وى خازن «كتابدار» فخرالدوله دیلمى بوده و بدین جهت به خازن شهرت یافته.
در كتاب دانشوران خراسان (:159) و دیگر كتب نوشته‏اند كه سلطان محمود، غزنوى خواجه ابوالفضل حسین بن على میكال را نزد مأمون خوازمشاه گسیل داشته و این دانشمندان كه در دربار او بودند را طلب كرد: شیخ الرئیس ابوعلى سینا - ابوریحان بیرونى - ابوسهل مسیحی، ابوعلى مسكویه، ابن خمار و ابو نصرعراق. سه نفر از اینان نزد سلطان محمود رفتند، و سه نفر دیگر یعنى: ابن سینا و ابن مسكویه و ابوسهل خدمت سلطان محمود را نپذیرفته و به سمت گرگان حركت كردند و ابوسهل در راه از تشنگى بمرد (سال 401 ه.ق) و آن دو به سختى جان بدر بردند.
كتب زیر از تألیفات اوست:
1- آداب العرب و الفرس، در اخلاق 2- احوال الحكماء 3- تجارب الامم، در تاریخ مشهورترین تألیفات او 4- ترتیب السعادات، در اخلاق 5- تفضیل النشأتین 6- طهارة الاعراق؛ معروفترین كتاب در اخلاق.
مجموعه تألیفاتش متجاوز از بیست و هشت مجلد مى‏شود.
صاحب عنوان در 9 صفر سال 421 در اصفهان وفات یافته در محله خواجو مدفون گردید و محل قبرش ظاهراً حدود امام زاده باقر فعلى مى‏باشد.
قمى در الكنى و الالقاب گوید: قبره على باب (درب جناد) فى اصفهان. و درب جناد تصحیف شده حسن آباد است، و مراد دروازه حسن آباد است كه در اصفهان معروف است.