ابوالحسن علي ابن الحسين مسعودي، در كتاب مروج الذهب از صفحه 731 تا صفحه 762، به ذكر واقعه صفين پرداخته است.
مسعودي در صفحه 746 سطر 14 مي‎نويسد: «... و اين شب جمعه بود و آن را «ليلة الهرير» گفتند، تعداد كساني كه علي ـ عليه السلام ـ در آن شب و روز به دست خود كشته بود، پانصد و بيست و سه كس بود، كه بيشترشان در روز كشته شده بودند، زيرا وي وقتي يكي را مي‎كشت، به هنگام ضربت زدن الله اكبر مي‎گفت و ضربت او خطا نمي‎كرد و يكي را مي‎كشت، اين را كساني كه در جنگ‎ها همراه وي بوده‎اند، يعني فرزندانش و كساني ديگر نقل كرده‎اند.»[1]
بلاذري مي‎نويسد: «در يكي از آخرين روزهاي جنگ، نبرد چنان سخت شد كه از نماز صبح آغاز شد و تا نيمه شب ادامه داشت. در تمام اين مدت، اشتر به كار تحريك و تحريض سپاه مشغول بود اين شب را «ليلة الهرير» ناميده‎اند. مجدداً جنگ از نيمه آن شب آغاز شد و تا ظهر فردا ادامه داشت. امام ضمن خطبه‎اي فرمود: جز يك نفس از دشمن نمانده است. فرداي «ليلة الهرير» جنگ تا ظهر آن ادامه داشت.[2]
پس نتيجتاً امام با دست خالي نمي‎جنگيده و براي كشتن دشمن ضربت مي‎زده و در جنگ معمولاً به وسيلة شمشير ضربت مي‎زنند و تعداد كشته شدگان توسط حضرت علي ـ عليه السلام ـ 523 نفر بوده و اين مطلب از نظر عقلي هم به سه دليل ممكن است.
1. اينكه همگان به شجاعت و توان بالاي نظامي حضرت علي ـ عليه السلام ـ معترفند كه هيچ كس به مانند علي ـ عليه السلام ـ در غزوات پيامبر فعاليّت‎ و تلاش ننموده است به گونه‎اي كه در جنگ بدر از هفتاد نفري كه از مشركان كشته شدند تقريباً نيمي از آنها به دست علي(ع) به قتل رسيدند و در جنگ احد با وجود زخم‎هاي زياد بر بدن مباركش هنوز مي‎جنگيده و در غزوه احزاب در سن 23 سالگي پهلوان بزرگ عرب عمر ابن عبدود را كشت و پيروزي بدست آن حضرت واقع شد و... كه بيانگر شجاعت و بي‎باكي اميرالمؤمنين علي ـ عليه السلام ـ است.
2. لشكر شام كاملاً ضعيف شده بودند و روحية خود را از دست داده بودند به گونه‎اي كه امام در روز «ليلة الهرير» فرمودند: «جز يك نفس از دشمن نمانده است.»
3. جنگ در «ليلة الهرير» طولاني بوده، از اذان صبح تا نيمه شب و از نيمه شب تا ظهر كه حداقل 35 ساعت مي‎شود بطول انجاميده و امام علي ـ عليه السلام ـ با آن شجاعت بي‎نظير و ضعف دشمن و فرصت و وقت طولاني مي‎توانسته اين تعداد از نفرات دشمن را به هلاكت برساند.
معرفي منابع جهت مطالعه بيشتر:
1. الفتوح: ابن اعثم كوفي.
2. وقعه صفين: سفر بن مزاحم منقري.
3. مممروج الذهب: مسعودي.
4. داستان تحكيم: يعقوب جعفري.
5. پيكار صفين: محمد حسين روحاني.
--------------------------------------------------------------------------------
[1] . مسعودي، ابوالحسن علي ابن الحسين، مروج الذهب، ترجمه ابوالقاسم پاينده، تهران، شركت انتشارات علمي و فرهنگي وابسته به وزارت فرهنگ و آموزش عالي، چاپ سوم، 1365، ج1، ص 746.
[2] . البلاذري، احمد ابن يحيي، فتوح البلدان، تحقيق علامه شيخ محمد باقر محمودي، بيروت، 1397، ج2، ص323.