بر اساس منابع تاريخي، تا قرن هشتم هجري، اكثر شهرهاي ايران سني نشين بوده‏اند؛ بخصوص در زمان ائمه اطهارعليهم السلام، تشيع آن چنان شيوعي در ميان مردم ايران نداشته است كه بشود از آنها بهره برداري كرد. تعداد اصحاب موالي ائمه اطهارعليهم السلام كه غالباً به ايران اطلاق شده از قرار ذيل است:
1. در زمان امام سجادعليه السلام كل اصحاب 161 نفر بوده‏اند كه 20 نفرشان از موالي بوده‏اند.
2. در زمان امام باقرعليه السلام كل اصحاب 466 نفر بوده‏اند كه 15 نفرشان از موالي بوده‏اند.
3. در زمان امام صادق‏عليه السلام كل اصحاب 3223 نفر بوده‏اند كه 440 نفرشان از موالي بوده‏اند.
4. در زمان امام كاظم‏عليه السلام كل اصحاب 373 نفر بوده‏اند كه 20 نفرشان از موالي بوده‏اند.
5. در زمان امام رضاعليه السلام كل اصحاب 317 نفر بوده‏اند كه 46 نفرشان از موالي بوده‏اند.[1]
و اگر در مناطقي چون خراسان، مخالفان بني اميه به صورت انبوه مي‏زيسته‏اند، بيشتر از طرفداران عباسيان بودند. تنها كانون تشيع شهر قم بود كه آن هم به جهت مهاجرت عربهاي شيعه مذهب اشعري اين وضع پديد آمده بود.[2] و اگر در ساير مناطق گاهي از خاندان پيامبر، در مقابل عباسيان طرفداري مي‏كردند، بيشتر بر مسلك زيدي بودند، بلكه بعضي از مناطق ايران چون: اصفهان تعصّب شديد سنّي داشتند كه پيوسته با اهل قم در نزاع بودند.
بعلاوه در عراق و كوفه - كه در عصر ائمه اطهارعليهم السلام مهمترين كانون تشيع به شمار مي‏آمد - نيز قيامهاي علويان همواره با شكست مواجه مي‏شد.
با توجه به شرائط و مقتضيات زماني و مكاني عصر ائمه، آن بزرگان بهترين كاري را كه در پيشبرد تشيّع مي‏شد انجام داد، به كار بسته‏اند و هيچگاه شرايط براي اقدامات مسلحانه و نظامي آماده نبوده است. چنانكه امام صادق و امام كاظم‏عليهما السلام اين مطلب را به رهبران قيامتهاي زيدي چون زيد، يحيي، محمد نفس زكيه و حسين بن علي حسني شهيد... تذكر داده‏اند و قيامتهاي آنها در نهايت به نتيجه هم نرسيده و به شكست انجاميده است.
--------------------------------------------------------------------------------
[1] . رسول جعفريان، تاريخ شيعه در ايران از آغاز تا قرن دهم )چاپ اول، سال 1375) ص 103.
[2] . ياقوت حموي، معجم البلدان، حرف ق، عنوان قم.