همانگونه كه نبوت درجاتي دارد ”وَلَقَدْ فَضّلْنا بَعْضَ النّبييّنَ عَلي بَعْضٍ“(١) و رسالت ‏مراتبي ”تلك الرسل فضّلنا بعضهم علي بعض“(٢) خلافت هم مراتب و درجاتي دارد. ‏همه‎ ‎انسان‌هاي كامل خليفه خدا هستند، همه‎ ‎انبياء و مرسلين و اوليا، خلفاي ‏الهي‌اند، مؤمنين صالح هم خليفه خدايند منتها تمام اين‌ها اختلاف درجات دارند.‏
خليفه خدا بودن يعني اين‌كه انسان هر كاري كه خدا مي‌پسندد، از طرف خدا و به ‏عنوان مظهر و آيت خدا انجام دهد. ذات اقدس اله فرمود: شما وقتي مال حلال پيدا ‏كرديد در انفاق كردن، خليفه (جانشين) من باشيد. بدانيد كه اين مال از آن شما نيست، ‏از من است. خداوند اصول مالكيت و روابط اقتصادي را در بين انسان‌ها پايه ريزي كرد ‏يعني هر كس چيزي را از راه حلال كسب كرد مال اوست اما نسبت به خدا اين‌طور ‏نيست، انسان نسبت به خدا مالك نمي‌شود، نمي‌تواند بگويد اين چيز مال من است و ‏مال خدا نيست. انسان فقط نسبت به اشخاص ديگر مي‌تواند ادعاي مالكيت كند و در ‏مقابل خدا فقط امين و خليفه است. لذا در قرآن فرمود ”واتُوهُمْ مِنْ مالِ اللّهِ الّذي ‏اَتاكُم“(٣) از مال خدا كه به شما عطا كرده است انفاق كنيد. با اين‌كه در قرآن مكرر ‏سخن از «اَمْوالُكُم» است يا ”لِلرّجالِ نَصيبٌ مِمّا اكْتَسَبُوا ولِلِنّساءِ نَصيبٌ مِمّا ‏اكْتَسَبْنَ“(٤).‏
پس مقام خلافت مقامي است كه هر انسان شايسته‌اي مي‌تواند آن را عهده‌دار ‏شود. البته خلافت درجات فراواني دارد و هر مؤمني به اندازه‎ ‎ايمان و عمل صالحش‎ ‎خليفه و جانشين خداست‎.‎
‏
‏ (١) سوره‎ ‎اسراء، آيه‎ ٥٥.‎
‏(٢) سوره‎ ‎بقره، آيه‎ ٢٥٣.‎
‏(٣) سوره نور، آيه‎ ٣٣‎‏.‏
‏(٤) سوره نساء، آيه‎ ٣٢‎‏.‏

( آیةالله جوادی آملی )