درصورتي مي توانيم منطقي فكر كنيم و افكار غير منطقي را به منطقي تبديل نماييم كه برداشت و تجربه و تحليل ما از جهان اطراف، رخدادها و وقايع زندگي درست باشد و اين امر به نوبة خود و در صورتي امكان‎پذير است كه فرد از نظر رشد عقلاني به حد مطلوبي رسيده باشد. تفكر منطقي در واقع عالي‎ترين سطح تفكر است كه اختصاص به انسان دارد، به هر ميزان كه محتواي تفكر با واقعيت‎هاي بيروني همخواني داشته باشد و در ذهن از نظم و انسجام خاصي برخوردار باشد، فرد راحت تر مي‎تواند مسايل را تجزيه و تحليل كند.
اساسي‎ترين ملاك يك تفكر منطقي آن است كه هدف تفكر منطقي حل مسايل است همه ما در زندگي با مسايل بسياري روبرو مي‎شويم افرادي كه داراي تفكر منطقي هستند به راحتي مي‎توانند مشكلات را تحمل كنند و از راه درست و منطقي دارد شوند. و چون مسايل و مشكلات در موقعيت‎هاي مختلف، انواع گوناگون دارد، تفكر منطقي نيز از سطوح مختلفي برخوردار است اينك سعي مي‎كنيم اصول مشترك يك تفكر منطقي را در خدمت شما معرفي كنيم تا بتوانيد با استفاده از آن اصل تفكر منطقي را در خود بارور سازيد ويا در بهبودي آن تلاش نمايد. اگر مي‎خواهيد تفكر منطقي داشته باشيد در مواقعي كه در مورد مسأله‎اي مي‎انديشيد و يا با مشكلاتي روبرو مي‎شويد، بكوشيد مراحل ذيل را در فرآيند حل مشكلات‎تان و اساساً در جريان تفكر دنبال نماييد.
1ـ تشخيص مسأله: اولين مرحله‎اي كه تفكر منطقي از آنجا شروع مي‎شود تشخيص مسأله است. همانگونه كه تشخيص نوع بيماري در فرآيند درمان كار اساسي و گام نخستين است، تشخيص مسأله در جريان تفكر هم گام نخست است. وقتي توانستيد مسأله را درست تشخيص دهيد مي‎توانيد مدل تفكر و اين كه از چه راهكارهايي مي‎بايست در حل مسأله استفاده نماييد، را نيز خواهيد شناخت. به تعبير ديگر هرگاه با موفقيتي غير عادي روبرو شديد و يا اتفاقي پيش آمد علت آن رويداد غير منتظره را درست شناسايي كنيد.
2ـ فرضيه سازي: فرضيه‎هايي كه ممكن است آنها را احتمالات، حدس‎ها، تصورات يا بينش‎ها بناميم ما را به جمله‎هاي پيش‎بيني كننده كه به صورت قضاياي شرطي در آمده است، رهنمون مي‎شود، در مورد علت يك رخداد چندين احتمال را مطرح نموده احتمالي را كه از همه نزديك‎تر و منطقي‎تر به نظر مي‎رسد، برمي‎گزينيم.
3ـ تصميم‎گيري: از ميان فرضيه‎هاي مختلف يكي از آنها را به عنوان بهترين فرضيه كه با شواهد موجود تأييد شده است، انتخاب و به دنبال آن تصميم‎گيري متناسب با موقعيت‎ را انجام مي‎دهيم.
اين بود مراحل يك تفكر منطقي از نظر ساختار كه اگر به صورت صحيح طي شود شما مي‎توانيد در موقعيت‎هاي مختلف مسايل مورد نظرتان را درست حل نماييد.
جان ديويي در مورد تفكر منطقي و رونده شكل‎گيري آن مي‎گويد: تفكر منطقي به وسيلة بررسي فعال، مداوم و دقيق هر عقيده يا معرفت در ساية دلايلي كه آن را تأييد مي‎كند. و نتايج بيشتري كه از آن به دست مي‎آيد، تشكيل مي‎شود. (به نقا از فليب جي اسميت، تفكر منطقي، ترجمة علي شريعتمداري، موسسه انتشاراتي شكل ص 50)
تجربه نشان داده است افرادي كه در زندگي‎شان موفق هستند اگر رمز موفقيت آنان را جويا شويم به اين نتيجه مي‎رسيم كه آنها افرادي هستند كه در مسايل و موقعيت‎هاي زندگي‎شان قادرند درست تصميم بگيرند با استفاده از تجربه‎هاي پيشين نظامي فكري را به وجود آوردند كه در موقعيت‎هاي كنوني و شرايط جديد، ابتدا مسايل را تجزيه و تحليل مي‎كنند تا تشخيص دهند كه ماهيت آن مسأله چيست؟ و با كدام يك از موقعيت‎هاي پيشين شباهت دارد. شما هم بكوشيد يك نظام فكري منسجم و هماهنگ را پايه‎ريزي نماييد سه مرحله مذكور را در هر مسأله‎اي اجرا نماييد.
اما تفكر منطقي از نظر محتوا داراي ويژگي‎هاي چندي است كه هر چه بيشتر باشد، فرد داراي توانايي بيشتري در حل مسايل خواهد بود. وافع‎بيني، كل‎نگري، درك روابط بين پديده‎ها، درك عميق از موضوعات و... برخي از ويژگي‎هاي محتوايي يك تفكر منطقي است. شما اگر خودتان را عادت دهيد كه در همة مسايل حتي مسايل پيش‎ پا افتاده و عادي زندگي، اين نكات را رعايت كنيد، فطعاً نتايج مطلوبي حاصل خواهد شد و با مرور زمان به طور كلي شخصيت شما متحول مي‎شود.
منبع براي مطالعه بيشتر
1- فليب جي اسميت، تفكر منطقي، ترجمة دكتر علي شريعتمداري، انتشارات سمت.
2- تفكر برتر ،محمد رضا شرفي