بنا بر نظر مفسّران مقصود از «عالمين» عالم همه موجودات يعنى، عالم هر نوعى از موجودات چون عالم جمادات، عالم نباتات، عالم حيوانات و عالم انسان است و نيز عالم هر گروهى از مردمان است كه در منطقه‏اى خاص و با زبان ويژه سخن مى‏گويند چون عالم عرب و عالم عجم. خداوند متعال تمامى اين عوالم را ربوبيت كرده آنها را تدبير مى‏كند.(1)
اما اين كه «دو عالم وجود دارد» چنين نيست بلكه در يك نظر كلان، سه عالم هست: عالم ماده و مادى، عالم مثال و مثالى و عالم مجرد. هر يك از اين عالم‏ها در درون خود عوالمى دارند كه طرح تفصيلى آن در اين مقام نمى‏گنجد. اينك، توضيح مختصر هر يك از اين عوالم:
1- اولين عالم، عالم تجرّد و «جبروت» است كه عالم بالاتر و نزديك‏تر به مبدأ متعال است و موجودات آن از مراتب وجودى بالاترى برخوردارند. عالمى كه در جاى خود داراى عوالمى است كه بعضى برتر از بعضى، و برخى مترتب بر بعض ديگر و نشأت گرفته از آن است.
2- عالم بعدى، عالم «مثال» و «برزخ» يا «ملكوت» است كه مترتب بر عالم اول و متأخر از آن و نشأت گرفته از آن است كه در جاى خود داراى عوالمى بوده كه بعضى برتر از بعضى و بعضى مترتب بر بعض ديگر و نشأت گرفته از آن است.
3- عالم جسم و جسمانيات و يا نظام مادى است كه عالم «شهادت» و «ناسوت» نيز ناميده مى‏شود و آخرين عالم از عوالم وجود و هستى است و نشأت گرفته از عالم مثال و مترتب بر آن است.(2)
پى‏نوشت‏
(1) نگا: الميزان، ج 1، ص 12.
(2) براى آگاهى بيشتر ر. ك: استاد شجاعى، محمد، معاد يا بازگشت به سوى خدا، ج 1، ص 212- 622.
پرسمان