يك. بررسى عوامل دين گريزى
به سادگى نمى‏توان گفت: نسل جوان ما دين گريز و احيانا دين ستيز هستند اينان نسبت به واقعيات موجود جامعه، ديدگاه‏هاى متفاوتى دارند و چه بسا بخشى از آن ديدگاه‏ها و نارضايتى‏ها، وارد باشد ولى ممكن است، برخى از جوانان با توجه به شرايط محيطى و خانوادگى، از روند نارضايتى بيشترى برخوردار باشند و بعضى از نارسايى‏ها را ناشى از قوانين دينى بدانند ودر نتيجه اشكالات خويش را متوجه دين بكنند. البته كارآمدى دين بحثى است و كارآمدى برخى از مديران بحث ديگر. اتفاقا در برخورد با تعدادى از اين جوانان و گفت‏وگو با آنان، تصريح كردند: اشكالات آنان نه به اصل دين، بلكه به مديران و كارگزاران بر مى‏گردد.
بنابراين، جوانان كشور از بهترين جوانان از حيث سلامت فكرى، روحى و دينى مى‏باشند و سرمايه‏گذارى دشمنان دين و كشور، براى تسخير اين دژ مستحكم و انحراف جوانان، گواهى است بر مدّعاى ما، كه البته موفق نخواهند شد.
به هر حال، دين‏گريزى عوامل متعددى دارد از جمله:
1. روند تغيير ارزش‏ها پس از دوران دفاع مقدس و آغاز دوران باز سازى كشور، مدلى براى توسعه اقتصادى و اجتماعى در پيش گرفته شد كه اين مدل موجب بروز تضادهاى ارزشى و فاصله گرفتن جامعه از شاخص‏هاى مطلوب گرديد به گونه‏اى كه توسعه، نتايجى از قبيل تغيير ارزش‏ها را نيز در پى داشت. توضيح اينكه اقدامات اقتصادى نظير تغيير نرخ ارز و تورم موجب كاهش درآمد واقعى و قدرت خريد مردم گرديد. همچنين با ابزار مختلف (واردات، تبليغات، مراكز تجارى و) فرآيند قوى توليد نياز در مردم، در پيش گرفته شد. در نتيجه سطح نيازهاى غالب مردم بالاتر از سطح درآمدشان قرار گرفت و مردم در ارضاى نيازهايشان، با موانع اساسى روبه رو شدند. از آنجا كه درآمد واقعى نيز كاهش يافت، دستيابى به درآمد بيشتر و پول بيش از حد معمول، با ارزش شد. از طرف ديگر، عواملى مانند نمايش ثروت قشر بالا و تسهيلاتى كه براى قشر بالا فراهم آمد، گرايش بارز مديران دولتى به تجملات و ظواهر و تغيير فضاى كل جامعه، موجب شد كه مردم ارزش‏هاى جديد را تأييد شده (هنجار) و جست‏وجوى پول براى ارضاى نيازهاى جديد را درست و مشروع ببينند بنابراين پول‏جويى به ارزش غالب تبديل شد و حداقل در مورد بيشتر كسانى كه پول و درآمدشان كم بود و كفاف ارضاى نيازهايشان را نمى‏داد، ارزش‏هاى ديگر را تحت‏الشعاع قرار داد. در نتيجه اين فرآيندها، ارزش‏هاى اجتماعى، از سنتى به سوى مدرن، از ساده زيستى به تجمل، از كمك و هميارى و ايثار و گذشت براى جامعه به سودجويى فردى و از ارزش قناعت به ارزش ثروت و از انسجام به فردگرايى و از ارزش دين و خدا به ارزش پول و دنيا حركت كرده‏اند.(1)
2. مشكلات پس از انقلاب (مانند جنگ و توجه به مسائل امنيتى و دفاعى و) كه نتيجه طبيعى آن، فقدان برنامه‏ريزى‏هاى دقيق و كارشناسى شده براى نهادينه سازى و تثبيت ارزش‏ها و معارف اسلامى است.
3. تبليغات سوء دشمنان و ايجاد و القاى شبهه دربارة دين كه گاهى بى‏پاسخ مانده و در ذهن برخى جاى گرفته است.
4. روش‏هاى نادرست در آموزش دينى در دوران كودكى و نوجوانى برخى از رفتارها و برخوردهاى ناصحيح و مخالف شرع در بيان احكام شرعى، موجبات بدبينى عده‏اى از افراد به خصوص جوانان را فراهم آورده است. حضرت امام (ره) و رهبر معظم انقلاب بارها خطر اين گونه افراد را متذكر شده، در اين خصوص مى‏فرمايد: «معناى تحجر آن است كه كسى كه مى‏خواهد از مبانى اسلام و فقه اسلام براى بناى جامعه استفاده كند، به ظواهر احكام اكتفا كند و نتواند كشش طبيعى احكام و معارف اسلامى را در آنجايى كه قابل كشش است درك كند و براى نياز يك ملت و يك نظام و يك كشور كه نياز لحظه به لحظه است نتواند علاج و دستور روز را نسخه كند و ارائه بدهد. اين بلاى بزرگياست».(2)
5. ضعف و سستى بنيان‏هاى دينى در برخى از خانواده‏ها كه منجر به عدم تربيت و پروش صحيح جوانان شده است.
6. گرايش به سوى تمايلات و هواهاى نفسانى، خواسته‏هاى نا به جاى برخى و ناهنجارى عاطفى و روانى آنان و بى‏بند و بارى و گرفتارى در انواع دام‏هاى شيطانى و موجب شده كه بسيارى به سستى و فساد و راحتى و سودجويى و روى آورند و التزام به دين و چهارچوب‏هاى دينى را مزاحم خود ببينند. چنان كه در قرآن كريم درباره مهم‏ترين عامل روى‏گردانى
از توحيد و معاد آمده است: « بَلْ يُريدُ اْلإِنْسانُ لِيَفْجُرَ أَمامَهُ» بلكه انسان مى‏خواهد راه فساد را پيش روى خود باز كند.(3)
7. ضعف بينش و نداشتن آگاهى درست از ماهيت دين و نقش و كاركرد آن در تأمين سعادت دنيوى و اخروى انسان.
8. ناكارآمدى برخى از مديران جامعه در اجراى برنامه‏هاى اعلام شدة حكومت دينى، و بى‏پاسخ ماندن نيازهاى اوليه اجتماعى جوانان (ازدواج، اشتغال، مسكن و).
9. عدم توزيع عادلانه امكانات و فرصت‏ها در برخى از ادارات و دستگاه‏هاى كشور.
10. درگيرى برخى گروه‏ها و جناح‏هاى سياسى بر سر كسب، حفظ و استمرار قدرت سياسى و در نتيجه، ايجاد يأس و نااميدى جوانان براى نيل به خواسته‏هاى مشروع خويش.
11. عملكرد منفى و نامطلوب بعضى از دستگاه‏هاى فرهنگى در سال‏هاى اخير و ميدان دادن به افراد و عناصر غير معتقد به نظام اسلامى، و ترويج فرهنگ غربى از سوى آنان.
12. عملكرد و رفتار ناشايست گروهى از شاغلان در دستگاه‏ها و نهادهاى دولتى و حكومتى، باعث پيدا شدن تعارض و شكاف بين گفتار و عمل آنان شده و موجب بدبينى به شعارهاى انقلاب گشته است.
12. كم‏كارى نيروها و دستگاه‏هاى انقلابى در توليد برنامه‏هاى سالم و جذاب و مفيدى كه بتواند اوقات فراغت جوانان را پر كند و آنان را از توجّه به برنامه‏هاى ضد اخلاقى و فاسد فرهنگ بيگانه باز دارد.
13. مشكل انتقال ارزش‏ها نسل اول انقلاب و دستگاه‏هاى فرهنگى، در انتقال اين ارزش‏هاى انقلابى و دينى به نسل دوم و سوم انقلاب و حتى تعميق آن‏ها براى خود نسل اول انقلاب، سهل‏انگارى و كم‏كارى‏هايى داشته‏اند كه موجب فاصله گرفتن تدريجى برخى از افراد جامعه به خصوص جوانان از ارزش‏هاى اسلامى شده است.
راه‏كارهاى مقابله با دين گريزى
براى مبارزه با دين‏گريزى، بايد پس از بررسى همه جانبة علل و عوامل آن، راه‏كارهاى مناسب را برگزيد. آنچه در جامعه امروز ما بسيار مهم است، ايجاد موجى سهمگين و توفنده در برابر تهاجم فرهنگى دشمنان و ارائة چهرة زيباى دين و زدودن غبار خرافات و كژانديشى‏ها، در اين صورت دين با جذابيت فوق‏العاده‏اى كه دارد، جوانان را به سوى خود مى‏كشاند. از اين رو نقش متوليان و دستگاه‏هاى فرهنگى در برنامه‏ريزى صحيح و اصولى و تقويت مبانى دينى وعقيدتى جوانان وتربيت آنان بر اساس الگوها ومعيارهاى صحيح اسلامى نقش بسيار حياتى در مقابله با دين‏گريزى جوانان دارد. اهميت اين مسئله در دانشگاه‏ها بسيار جدى است لذا بايد مسئولان تأثيرگذار در اين مراكز، درگزينش اساتيد ومديران دانشگاه دقت ونظارت كافى داشته باشند ودر غنى سازى متون آموزشى متناسب با نيازهاى جامعه و ارزش‏هاى اسلامى همت گمارند. از طرف ديگر به شدت بايد مواظب خطر دگرگونى در هويت فرهنگى و گرايش‏هاى نسل جوان بود. يكى از خطرات جدى فرهنگ مهاجم غرب، اين است كه جوانان را چنان به سوى تمايلات شهوانى و آزادى‏هاى جنسى سوق مى‏دهد كه اساسا گرايش به دين و ديانت در آنان رنگ مى‏بازد و ديگر براى آنان حق و باطل چندان اهميتى ندارد. از اين رو بايد در كنار كار فرهنگى، با عوامل شبهه افكن داخلى دشمن، از قبيل روزنامه‏ها و گروه‏هاى معاند، برخورد قانونى داشت واجازه مسموم نمودن فضا، امنيت وسلامت فكرى وروانى جامعه را به آنها نداد. علاوه بر اين تقويت و كارآمدى دستگاه‏هاى قضايى و انتظامى در مقابله با باندهاى فساد و اشرارى كه سعى در گسترش فساد، اعتياد و بزهكارى در ميان جوانان دارند، از اهميت ويژه اى برخوردار است.
در كنار راه‏كارهاى ياد شده، تلاش براى اثبات عملى كارآمدى نظام اسلامى در تمامى زمينه‏ها ودر نتيجه برطرف كردن معضلات و مشكلاتى كه نسل جوان با آن مواجه‏اند از قبيل ازدواج، مسكن، اشتغال، امكانات علمى وتفريحى و تا حدود بسيار زيادى مى‏تواند عوامل دين گريزى جوانان را از بين برده وآنان را مجذوب دين نمايد.
البته با توجه به شرايط وامكانات كنونى جامعه، فراهم كردن چنين بسترهايى زمان بر است از اين رو بايد به طور جدى به حفظ خود و خانواده و اطرافيان پرداخت. البته حفظ ايمان و ارزش‏هاى آن در محيط نامساعد، بسى دشوار است ولى ارزش افزون‏ترى دارد. خداوند در سوره «تحريم» نمونه‏اى را براى اين گونه افراد يادآورى مى‏نمايد. خداوند براى مؤمنان، آسيه همسر فرعون را مثال و نمونه مى‏آورد هنگامى كه از شوهرش بيزارى جست و عرضه داشت: خدايا من از قصر فرعون و زيورهاى دنيوى گذشتم و تو خانه‏اى در بهشت براى من بنا كن و مرا از شر فرعون و كردارش و قوم ستمكار نجات بخش.
حفظ ارزش‏ها در محيط مناسب و
مساعد هنر نيست هنر آن است كه در تندباد ضدارزش‏ها، اخلاق و معنويت مطرح شود. همچنين با عمل به سفارش‏هاى زير و گسترش چنين برنامه‏هايى در سطح جامعه، مى‏توان بر ناهنجارى‏ها و گريز از دين غلبه كرد:
1. سعى و كوشش در انجام وظايف و واجبات دينى،
2. خواندن نماز با حضور قلب و در اول وقت،
3. گرفتن روزه مستحبى به ويژه دوشنبه و پنجشنبه،
4. تلاوت قرآن بويژه بعد از نماز صبح،
5. تأمل و انديشه در آيات قرآن،
6. حتى المقدور سعى در خواندن نماز شب،
7. سحر خيزى،
8. شركت درورزش‏هاى فردى و دسته جمعى،
9. تنظيم برنامه براى تمام شبانه روز و پر كردن‏اوقات فراغت با برنامه‏هاى صحيح و سودمند،
10. شركت در فعاليت‏هاى مذهبى‏و اجتماعى،
11. پرهيز از نگاه نامشروع به افراد نامحرم.
12. كنترل افكار و نينديشيدن به صحنه‏هاى شهوت انگيز.
13. به ياد خدا بودن درهمه اوقات
14. عدم معاشرت و دوستى با افراد منحرف و فاسد،(4)
15. انتخاب دوستان مؤمن و سالم.
16. تقويت مبانى دينى وعقيدتى خود از طريق مطالعه كتاب‏هاى معتبر و مفيد و يا شركت در نشست‏هاى علمى مذهبى و
پى‏نوشت‏
(1) نگ: فرامرز رفيع‏پور، توسعه و تضاد، فصل 4 8 3 آناتومى جامعه، ص 225
(2) روزنامه جمهورى اسلامى، 17/ 3/ 1376
(3) قيامت (75)، آيه 5
(4) نگ: فرامرز رفيع‏پور، توسعه و تضاد، فصل 4 8 3 آناتومى جامعه، ص 931
پرسمان