وقتى كه مى‏گوييم انسان با اعمال اختيارى خود و امورى چون دعا و صدقه و عمل صالح تقدير خود را رقم مى‏زند و مثلا از ميان چند تقدير، تقدير ويژه‏اى را بر مى‏گزيند، آيا به اين معناست كه خود اين اعمال از قبل مقدر نبوده است؟ در اين صورت، اراده‏ى انسان خارج از نظام قضا و قدرى مى‏شود و در عرض آن. اگر هم بگوييد از قبل مقدر شده است، در اين صورت از اختيار انسان جز نامى‏باقى نمى‏ماند؟ )به خصوص در مورد دعا، اگر همه چيز از پيش تعيين شده باشد آيا ديگر دعا چه فايده‏اى دارد؟(
به نظر مى‏رسد با توضيحاتى كه در پاسخ سؤال اول آمد، اين نكته نيز معلوم شده باشد. يعنى قضا و قدر و اراده‏ى خدا همان تحقق جهان براساس نظام على و معلولى است كه اراده‏ى انسان هم جزيى از اين نظام است. تنها نكته‏اى كه در اين جا بايد بيفزاييم اين است كه به تعبير شهيد مطهرى، در جهان بينى الهى بايد بدانيم كه امور ديگرى نيز در جريانات جهان دست اندركارند كه از آن جمله امورى چون دعا و صدقه و... است؛ يعنى اين‏ها خود از مظاهر قضا و قدرند كه از مجارى معنوى در تغيير و تبديل سرنوشت‏ها مؤثرند. )مرتضى مطهرى، انسان و سرنوشت، صص 80 -77. .
در خصوص دعا نكته‏ى ديگرى نيز قابل توجه است. برخى مى‏پندارند دعا، با اعتقاد به اين كه خدا حكيم است و كارها را بر وفق مصلحت انجام مى‏دهد، منافات دارد؛ زيرا يا آنچه كه مى‏خواهيم با دعا تغيير دهيم موافق حكمت و مصلحت است، كه در اين صورت خود خدا آن را انجام مى‏دهد، يا مخالف آن كه در اين صورت امكان ندارد خدا بر خلاف حكمت و مصلحت عمل كند. هم چنين برخى دعا را منافى تسليم و رضا دانسته‏اند و مى‏گويند كسى كه دعا مى‏كند، يعنى به آنچه خدا داده راضى و تسليم نيست. همه‏ى اين اشكالات از اين جا پيدا شده كه پنداشته‏اند خود دعا بيرون از حوزه‏ى قضا و قدر الهى است. در صورتى كه دعا و استجابت دعا نيز جزيى از قضا و قدر الهى و در واقع، جزيى در نظام على و معلولى است و لذا نه با رضاى به قضا منافى است نه با حكمت الهى. )مرتضى مطهرى بيست گفتار، صص 355 -354. .
بنابراين، مى‏توان مسأله را اين طور مطرح كرد كه رضا و تسليم، بعد از عمل است و دعا، قبل از عمل. يعنى انسان قبل از تحقق كار، بايد دعا كند )زيرا دعا نيز يكى از عوامل مؤثر در نظام عالم است(، اما نتيجه هر چه شد )موافق دعا و درخواست وى يا مخالف آن( بايد به آن راضى و تسليم باشد. غير از اين كه خومد دعا مطلوبيت ذاتى هم دارد، يعنى خود دعا يك نوع ارتباط با خداست كه به خودى خود )جداى از پذيرفته شدن يا نشدنش( خوب است.