حج بيت الله الحرام ، يكي از مهم ترين عبادات اسلامي ، و يكي از اركان اسلام است .در روايات زيادي آمده است كه اسلام بر پنج پايه بنا نهاده شده است ( نماز – روزه – زكات – حج – ولايت )[1] يعني بايد همان اندازه كه به نماز اهميت داده مي شود به حج نيز اهميت داده شود .
همچنين روايات زيادي داريم كه مي فرمايد: اگر كسي بدون هيچ گونه عذري حج خانه خدا را ترك كند ( حج واجب ) بي ايمان ( يهودي يا نصراني ) از دنيا مي رود.[2]
حج به اين ميزان اهميت داشته است ولي اين عمل با اين اهميت ، ممكن بود بعلت دوري راه و مشكلات زياد و سختي شرايط آب و هوايي مكه ، از طرف مسلمانان ، اهميت داده نشود و يا حداكثر هركس وقتي حج واجب خود را كه انجام داد ، ديگر در سالهاي بعد ، براي انجام حج استحبابي اقدام ننمايد .
در اين شرائط ائمه عليهم السلام كه چراغ هدايت جامعه هستند ، وظيفه مهمي بر دوش دارند.
اينكه ائمه (ع) پياده به حج مي رفتند حكمت هاي زيادي دارد كه ما در اينجا به بعضي از آنها اشاره مي كنيم :
1- يك دليل و حكمت براي انجام حج بصورت پياده و گاهي با پاي برهنه ، بيان اهميت حج و حتي حج مكرر در سالهاي بعد است .آيا اگر ائمه عليهم السلام تنها به تبليغ زباني درباره اهميت حج مي پرداختند و عملي در اين راستا انجام نمي دادند جاي اين سؤال نبود كه اگر حج ، ( با پاي پياده ) اين همه ثواب داشته است چرا خود آنان اقدام نكردند ؟
پس مسافرتهاي متعدد ائمه عليهم السلام در طول ساليان متمادي براي انجام مراسم حج و آنهم بصورت پياده يك تبليغ عملي مؤثر است كه هنوز بعد از قرن ها اثر آن را مي بينيم .
مخصوصا كه امام ( ع) با اينكه مركب سواري مناسبي همراه داشتند ، سوار نمي شد و خودشان پياده و مركب هم بدون سوار همراه قافله حركت مي كرد نشانگر اين است كه اگر امام پياده به حج مي رود ، نه از اين جهت است كه امكانات ندارد و مجبور است كه پياده راه را طي كند ، بلكه بخاطر ثواب و پاداش و اهميتي است كه در اين عمل وجود دارد .
2- حكمت دوم اين است كه ائمه عليهم السلام مرد عمل بودند، به آنچه كه از جانب خدا و پيغمبر به آنان رسيده بود اعتقاد و يقين داشتند و اگر چيزي را به مردم مي فرمودند قبل از همه خود بدان عمل مي كردند و بهتر از همه خود به جا مي آوردند .
3- از نظر اجر و پاداش روايات زيادي داريم كه مي فرمايد: « افضل الاعمال احمزها »[3] يعني بهترين اعمال آن كارهايي است كه سخت تر است و با دشواري بيشتري انجام مي شود .آن حجّي كه انسان با پاي پياده و در هواي گرم و سوزان انجام مي دهد و خود را به زحمت مي اندازد و تنها عشق به معبود است كه او را به اين كار وا مي دارد ، مسلما در پيشگاه معشوق و معبود ارزش و پاداش بيشتري دارد از آن حجي كه انسان سوار هواپيما شود و در طول چند ساعت از دورترين نقاط كره زمين خود را به مكه برساند و در بهترين هتل ها و منزل ها با بهترين امكانات رفاهي مسكن گزيند و بهترين غذاها در اختيارش باشد .اين كجا و آن كجا؟
4- همراهي با اقشار ضعيف جامعه: مسلما در بين مسلمانان افراد زيادي علاقمند به حج بوده و هستند كه از امكانات كمي برخوردارند و ممكن است وقتي خود را با اغنياي جامعه مقايسه مي كنند كه با چه امكانات و وسائلي حج به جا مي آورند ، احساس حقارت كنند و به اين عمل اقدام نكنند اين روش ائمه عليهم السلام كه در مواردي بصورت پياده به حج مي آمدند ،و در مواردي بصورت خدمتگزار كاروان هاي حجاج ، به حج مشرف مي شدند ، يك جواب عملي به اين اقشار كم در آمد و علاقمند به حج است كه مبادا به خاطر اينكه پول نداريد احساس حقارت كنيد و از حج دست برداريد ! بلكه حج را هر چقدر با شرايط سخت تري انجام دهيد ثواب بيشتري مي بريد !
البتّه با توّجه به تمام اين حكمت ها بايد توّجه داشته باشيم ، انجام حج ائمه عليهم السلام به اين صورت ، براي ديگران هم امري است مطلوب و سفارش هم شده است ولي اين بدان معني نيست كه بر همه و در همه زمانها لازم است كه اينگونه حج بجا بياورند ، خير هركس به اندازه توان و طاقت خود مي تواند از امكانات و وسائل رفاهي در انجام حج كمك بگيرد .مخصوصا اگر در مواردي پياده حج به جا آوردن موجب خستگي زياد و از بين رفتن حال دعا و مناجات ، يا موجب كسالت و مريضي شود در اين صورت لازم است كه بصورت سواره حركت كند [4]
همينطور درباره كساني كه دارايي دارند ولي براي اينكه خرج شان كمتر شود پياده مي روند، در روايت آمده است كه بهتر است بصورت سواره حج انجام دهند و صرفه جويي نكنند [5]
پی نوشتها:
[1]كافي – ج 2/ص 18
[2]كافي ج 4/ ص 268 حديث 15-16-17و...
[3]بحار الانوار
[4]وسائل ج 11/ ص 83
[5]وسائل ج 11/ ص 83
منبع: پايگاه حوزه6121-16121-1