1. پاسخ سؤال را در چهار بخش مى‏توان ارايه نمود: أ. تعريف "كمال" و تفاوت آن با "تمام" و... ، ب. كمال انسان، ج. كمال انسان از منظر دين اسلام، د. راه رسيدن به كمال.

2 "كمال" گاه مترادف با "تمام" به كار مى‏رود و گاه در مفهومى غير از تمام، و مقابل كمال و تمام، "نقص" است.

3. كمال عبارت است از: فعليت و هستى محض و نداشتن قوه و استعداد و يا صفت يا اوصافى كه فعليت اخير شى‏ء، اقتضاى واجد شدن آنها را دارد.

4. كمال در درجات و مراحل يك شى‏ء، و تمام تحقق و وجود اجزاى يك شى‏ء است . از اين رو شى‏ء مى‏تواند تمام باشد، ولى كامل نباشد. "پيشرفت" نيز، در برخى استعمالات، مفهومى غير از مفهوم كمال دارد.

5. موجودات جهان هستى دوگونه‏اند: مادى و مجرد. آنچه كه داراى حركت و استكمال و تكامل است، موجودات مادى‏اند، و كمال هر موجود، متناسب با همان موجود است. موجودات مجرد محض، تمام كمالات خود را از ابتداى خلقت خويش، دريافت نموده‏اند.

6. تشخيص كمال اختيارى انسان از كمال ديگر موجودات دشوارتر است و شناخت كمال انسان، به معناى شناخت ذهنى و علم حصولى به آن است، ولى درك وجدانى و شهودى كمال، براى افرادى ميسّر است كه خودشان به آن نايل شده باشند.

7. در اين كه كمال انسان در چيست، ميان فلاسفه و دانشمندان اختلاف است و آراى فراوانى وجود دارد، برخى از آنها عبارت اند از:

أ. نظريه‏ى برخوردارى از طبيعت، ب. نظريه‏ى قدرت، ج. نظريه‏ى حكما و فلاسفه‏ى اسلامى (عقل)، د. نظريه‏ى عرفا (عشق).

شرح و تفصيل و نقد هر يك از نظريات ياد شده، نيازمند فرصت ديگرى است.

8. همه ی ذرات عالم هستى در حال حركت به سوى كمال و لقاى حق‏اند، و مشمول قانون كلى "صيرورت" و "شدن" مى‏باشند. "الا الى اللَّه تصير الامور" و انسان نيز از اين قانون، مستثنی نيست.

تفاوت "صيرورت" به معناى تحول و شدن و تكامل با "سير" به مفهوم حركت (در اجرام زمينى و آسمانى)، از مطالبى است كه از قرآن كريم استفاده مى‏شود.

9. مقصد و نهايت همه ی تحول‏ها و تغييرها و شدن‏ها، به ويژه در انسان، همان "ملاقات و قرب الاهى" است.

10. براى رسيدن به كمال انسان، (ملاقات و قرب الاهى)، نياز به وسيله است و اين وسيله همان "بندگى و عبادت" است. بندگى عالى‏ترين مقام و مرحله‏ى سير الى اللَّه و شريف‏ترين درجه‏ى انسان كامل است. "عبوديت"، گوهرى است كه باطن آن "ربوبيت" است. نام "بنده" بهترين اسم هاست و پيامبر اكرم (ص) نه تنها "عبداللَّه" مى‏باشد، بلكه "عبده" است كه بنده بودن براى هويت مطلقه‏ى الاهى است. لذا در نماز مى‏گوييم "اشهد ان محمداً عبده و رسوله".


بنده كسى است كه نسبت به خداوند علم و يقين دارد، از غير او دورى مى‏جويد، بدون هيچ حجاب و واسطه‏اى، به خدا نزديك است.

11. تنها راه بندگى، "طاعت و عبادت" است كه بعد از معرفت و شهود بنده نسبت به ذات اقدس الاهى، و رفع حجاب "انيت و انانيت" خود، موظف به آن است.

12. "عبادت" به معناى وسيع آن، تمامى كارهايى را كه بنده براى نزديكى و رضاى او انجام مى‏دهد، شامل مى‏گردد. و هدف از خلقت نيز، عبادت مى‏باشد.

13. مهم ترين عبادتى كه در كلمات نورانى معصومين (ع) و بزرگان اهل معرفت و واصلان قرب الاهى، بيان گرديده است، انجام واجبات و ترك محرمات و گناهان است.

14. از مهم ترين كارهايى كه در روايات و سخنان علماى ربانى براى رسيدن به كمال يافت مى‏شود، پنج عمل است:

صَمْت و جوع و سَهَر و عزلت و ذكرى به دوام

ناتمامان جهان را كند اين پنج تمام

http://farsi.islamquest.net