با توجه به منابع معتبر، همسران امام حسين ـ عليه السلام ـ پنج نفر مي باشند،[1] كه اسامي آنها در منابع تاريخي ضبط شده است و همگي داراي اولاد بودند. مرحوم شيخ عباس قمي (ره)، همسر ديگري براي امام حسين ـ عليه السلام ـ ذكر كرده است كه نام او معلوم نيست و صاحب حمل بوده، بعد از شهادت امام حسين ـ عليه السلام ـ اسير شده و در نزديكي حلب طفل خود را سقط كرده است.[2]
شيخ مفيد تعداد اولاد آن حضرت را مرحوم شيخ مفيد (ره)، شش نفر، چهار پسر و دو دختر دانسته،[3] و بعضي از جمله علامه سيد محسن امين[4] و ابن خشاب[5]، نه فرزند، شش پسر و سه دختر براي حضرت ذكر كرده و برخي از منابع مثل ابن شهر آشوب در مناقب[6] و مرحوم اربلي در كشف الغمه، تعداد اولاد آن حضرت را ده نفر، شش پسر و 4 دختر،[7] و بعضي حتي بيشتر از ده نفر ذكر كرده اند.
با اين كه منابع در تعداد اولاد حضرت: اختلاف دارند ولي هر كدام به نوبه خود داراي اعتبار و ارزش هستند، پس با توجه به منابع مذكور، اسامي آنها همراه با نام هر يك ذكر مي شود.
1. علي بن الحسين، و كنيه او ابو محمد و ملقب به زين العابدين است و مادرش شاه زنان، شهر بانو دختر يزدگرد شاه ايران است.
2. علي بن الحسين الاصغر، معروف به علي اكبر كه در كربلا شهيد شد و مادرش ليلي، دختر ابو مرّة بن غزوة بن مسعود ثقفيه است.
3. جعفر بن الحسين، مادرش قضاعيه از قبيله قضاعه است.
4. عبد الله بن الحسين، و نام مادرش رباب، دختر امرء القيس است. كه همان عبدالله رفيع (شيرخوار) است و به علي اصغر معروف است.
5. سكينه بنت الحسين، مادر او نيز رباب، دختر امرء القيس است.
6. فاطمه، نام مادرش ام اسحاق دختر طلحه بن عبيد الله تيميه است.[8]
7. محمد، كه در كربلا شهيد شد و مادر او رباب، دختر امرء القيس است.[9]
8. علي اصغر، نام مادرش رباب. همان عبدالله بن حسين يا عبدالله رفيع است.[10]
9. زينب، نام مادر او معلوم نيست.[11]
10. رقيه ـ سلام الله عليها ـ مرحوم حائري مادرش را شهربانو دختر يزدگرد سوم ذكر كرده است،[12] و مطابق بعضي از نقلها ام اسحاق نام داشت.[13]
11. ديگر از زوجات حضرت ابا عبدالله، زني بوده كه نامش معلوم نيست و حامله بوده بعد از شهادت امام حسين ـ عليه السلام ـ اسير شده و هنگاميكه اهل بيت ـ عليهم السلام ـ را از كوفه به شام مي بردند در نزديكي حلب طفل خود را سقط كرده و اسمش محسن ابن حسين است.[14] و اين محل فعلاً در سوريه زيارتگاه است.
معرفي منابع جهت مطالعه بيشتر:
1. علي رباني خلخالي، ستاره درخشان شام، حضرت رقيه ـ سلام الله عليها ـ ص 195 ـ 190.
2. ابن شهر آشوب، مناقب، ج 4، ص 77.
--------------------------------------------------------------------------------
[1] . عماد زاده، زنان پيامبر اسلام ـ صلي الله عليه و آله ـ ، تهران، نشر محمد، بي تا، ص 406.
[2] . قمي، عباس، منتهي الامال، قم، هجرت، چاپ پانزدهم، 1382 ش، ج1، ص7 ـ 1.
[3] . مفيد، الارشاد، ترجمة محمد باقر ساعدي خراساني، ‌اسلاميه، 1351 ش، ج2، ص 491.
[4] . امين، سيد محسن، في رحاب ائمه اهل بيت ـ عليهم السلام ـ ، ترجمه حسين وجداني، سروش، چاپ سوم، 1376 ش، ج4، ص 73.
[5] . علي بن عيسي الاربلي، كشف الغمه، ترجمه، حسين زوارئي، حقيقت، 1381 ق، ج 2، ص 215.
[6] . ابن شهر آشوب، مناقب، قم، انتشارات علامه، ج4، ص 77.
[7] . اربلي، پيشين، ص 214.
[8] . مفيد، پيشين، ج2، ص 491، و مجلسي، محمد باقر، بحارالانوار، بيروت، موسسه وفاء، چاپ دوم، 1403 هـ ، ج45، ص 329.
[9] . ابن شهر آشوب، مناقب، پيشين، ج4، ص 77.
[10] . رباني خلخالي، علي، چهره درخشان امام حسين ـ عليه السلام ـ ، قم، مكتب الحسين، 1379 ش، ص 22، به نقل از جنات الخلود، ص 23.
[11] . همان، و سيد محسن امين، في رحاب ائمه اهل بيت ـ عليهم السلام ـ ، ترجمه حسين وجداني، سروش، چاپ سوم، 1376، ج 4، ص 73، و ابن شهر آشوب، مناقب، قم، موسسه انتشارات علامه، ج 4، ص 77.
[12] . رباني خلخالي، علي، همان، ص 197، به نقل از معالي السبطين، ج 2، ص 214.
[13] . همان، ص 199، به نقل از ابصار العين في انصار الحسين، ص 368.
[14] . قمي، عباس، منتهي الامال، هجرت، چاپ پانزدهم، 1382 ش، ج 2، صص 701 ـ 638.

شعر و موسيقي از نظر شرع مقدس بطور مطلق مذموم نيست و هيچگاه دين اسلام با اين دو ابزار و وسيله هنري بطور همه جانبه مبارزه نكرده و آنها را مردود نمي‌داند بلكه درباره شعر از پيامبر چنين حديثي آمده است: «ان من البيان لَسِحراً و ان من الشعر لَحِكماً...»[1] و همچنين از آن حضرت درباره شعر نقل شده: «الشعر بمنزلة الكلام فَحَسَنُهُ احسن الكلام و قبيحُهُ قبيحُ الكلام»[2] بنابراين دو روايت شريف، اصل شعر گفتن و شعر شناختن در شرع مقدس و از ديدگاه پيامبر اكرم مذموم نيست. امّا هر هنرورزي را، بايد با معيارهاي شرعي بسنجيم، اگر با معيارهاي شرعي مطابق باشد قابل قبول اهل‌شرع مي‌باشد. اشعاري حكمت‌انگيز به ائمه منسوب است و از آنها كه بگذريم بسياري از بزرگان و فقهاي اسلام آثار شعري فراوان داشته و دارند امّا شرايط شرعي را بايد رعايت نمود اشعاري كه از اين خصيصه برخوردار باشند قابل تحسين هستند و بسياري از شعرا در صدر اسلام از پيامبر و ائمه به خاطر سرودن اشعار مذهبي و زيبا و بيان حق در قالب هنري و شعر و دفاع از حق جايزه‌هاي كلاني گرفته‌اند كه در تاريخ مشهودند.[3] بر اين اساس اگر سكينه ـ سلام‌الله عليها ـ دختر امام حسين ـ عليه‌السّلام ـ شعرشناس بوده و يا اگر شعري سروده است قطعاً از چهارچوب شرعي خارج نشده است لذا كاري كه نسبت به شعر و يا تمايز اشعار از هم و رده‌بندي آنها بصورت اشعار درجه اول و دوم اگر انجام داده است هيچ‌گونه خلاف شرع نبوده و هيچكس نمي‌تواند بر او بخاطر اين استعداد و هوش خرده‌گيري كند. زيرا كه امام حسين ـ عليه‌السّلام ـ و حوادث كربلا بيشتر با اشعار و مراثي زند مانده و نام و ياد حسين ـ عليه‌السّلام ـ را براي هميشه در تاريخ زنده داشته است و اين يكي از ابعاد تلاش‌هاي فرهنگي خاندان امام حسين ـ عليه‌السّلام ـ مي‌تواند باشد و هيچ مانع شرعي ندارد. امّا درباره موسيقي، و موسيقي‌دان بودن جناب سكينه دختر امام حسين ـ عليه‌السّلام ـ لازم است بدانيم كه موسيقي نيز همانند شعر از انواع و اقسام مختلفي برخوردار است همانطوري كه شعر خوب ابزاري براي ترويج حق است، موسيقي غيرغنائي و مشروع هم مي‌تواند بعنوان ابزاري براي پيشبرد اهداف مقدس بكار برده شود.
نكته ديگري كه درباره موسيقي‌دان بودن حضرت سكينه بايد گفت اين است كه شناختن انواع موسيقي‌ها و برخورداري از علم موسيقي كه بسيار پيچيده است و براي هر كس قابل درك نيست در حقيقت معرفت به علم موسيقي در تمام ابعادش براي كسي كه مي‌خواهد بعنوان كارشناس در علم موسيقي نظر بدهد امر مشروع است مثلاً در فقه شيعه بحث شده است كه سحر و جادو و... فعل حرامي است.امّا اگر كسي اين علوم را بياموزد تا در مقابل مشكلات پاسخ‌گو باشد اين عمل براي هدف عالي مشروع است، و دانستن علم موسيقي براي شبهه‌يابي و پاسخ به شبهات به خاطر كارشناسي وكارداني، هيچ منعي ندارد مثلاً منعي نيست كه يك فقيه اسلام‌شناس براي تشخيص موسيقي غنائي با غير آن علم موسيقي را فرا بگيرد چنانكه سابقاً برخي از فقهاي شيعه در اين علم خُبره بوده‌اند. هيچ منع شرعي براي اين امر (يادگيري) مترتب نيست و في‌نفسه دانستن آن حرام نيست، امّا آنچه را كه شرعاً‌منع شده و مذموم است موسيقي غنائي است كه مخصوص مجالس لهو باشد كه در آن اختلاط زن و مرد صورت گرفته و نوازندگي به جايي برسد كه عمل غير شرعي و خلاف شرع مرتكب شوند كه اين نوع مجالس در شرع مقدس حرام و اين نوع از موسيقي كاملاً غيرمشروع است، چنانكه، پيامبر اكرم فرموده است «الغناء يُنبتُ النفاق في القلب كما يُنبتُ الماء الزَّرعَ»[4] موسيقي غنائي نفاق را در دل مي‌روياند چنانكه آب زراعت را. علاوه بر اين حرمت موسيقي غنائي از جمله موارد اتفاقي در بين فقهاي شيعه است كه هيچ‌گونه اختلافي در بين فقهاء در اين موضوع وجود ندارد. امّا ريشة اتهاماتي كه به جناب سكينه دختر امام حسين ـ عليه‌السّلام ـ زده مي‌شود به دوران حاكميت جهل و ناداني (بني‌اميه) برمي‌گردد زيرا در اين دوران بعد از شهادت امام حسين ـ عليه‌السّلام ـ تمام جامعه اسلامي بويژه مدينه به خاطر آلوده شدن حاكمان به ابتذالات و استفاده از مغنيان زن (كه اشعار شرك‌آميز و شهوت انگيز را با صداي زيبا مي‌خواندند) عموم مردم را به انحراف مي‌كشانيدند و در حقيقت مي‌توان گفت كه اين روزگار از نظر آلودگي به موسيقي غنائي بدترين دوران اسلامي بوده است كه بسياري از بدعت‌هاي تاريخي در اين دوران توسط بني‌اميه در اسلام بوجود آمد در اين روزگار امامت الهي را امام سجاد ـ عليه‌السّلام ـ عهده‌دار بود كه برادر سكينه ـ سلام‌الله عليها ـ مي‌باشند، امام ـ عليه‌السّلام ـ بعد از شهادت پدر و برادران و عموها عزادار بود و مدام مي‌گريست و اساساً خاندان امامت بر اثر اين فاجعه دردناك و عميق عزادار بودند، مخصوصاً آنهائي كه از نزديك شاهد اين فاجعه عظيم تاريخي بودند دلشان پر از خون بود و هرگز اين داغ دل تا آخر عمرشان آرام نگرفت و گداختگي قلبشان از شدت حزن خاموش نشد، چنانكه دل شيعيان بعد از چندين قرن پر از خون است چون مي‌دانند امام عصر (عج) براي اين حادثه دلي خونبار دارد (سلام الله عليهم اجمعين) لذا بانوي عظيم القدر سكينه كه يكي از شاهدان ماجرا بود مانند برادرش امام سجاد هميشه گريه مي‌كرد و با اين گريه پيام عاشورا را زنده مي‌داشت او نيز عزادار بود و هرگز دلخوشي نداشت، و با توجّه به اين‌كه هميشه اين خانواده تحت نظر بودند تا هيچ فعاليت سياسي عليه حكومت نداشته باشند، براي حفظ ارزش‌هاي اسلامي ابتكاري كه امام سجاد ـ عليه‌السّلام ـ بكار برد طريق دعا و بُكاء و عبادت و مناجات با صداي سوزناك بود چنانكه نقل شد، هركس صداي آن حضرت را مي‌شنيد بي‌اختيار جلب صداي او شده و تا آخر به شنيدن مناجات شيفته مي‌شد و گاهي از جذابيت آن بيهوش مي‌شد.[5] با اين اوضاع كه براي خاندان امامت بوجود آمده بود و اوضاع اجتماعي و شيوع فساد كه در دوران بني‌اميه از هر لحاظ حاكم بود، هيچگاه دختر امام به كارهايي كه خلاف شأن اوست نمي‌پرداخت و با مفسدان كه قاتلان پدر و برادرانش بودند همدست نمي‌شد بلكه از كار آنها بيزار و متنفر بود. بنابراين برخي قصد دارند با استناد به كتاب «الاغاني» ابي‌الفرج اصفهاني، دامن بانوي مخدره سكينه ـ سلام‌الله عليها ـ را با اين حرف‌هاي دروغين كه برخاسته از عدم فهم و دقت در اين كتاب است آلوده نمايند در حالي كه ابوالفرج در هيچ جاي كتابش از اين بانو به عنوان موسيقي‌داني كه سرگرم ترويج موسيقي حرام در عصر بني‌اميه باشد ياد نكرده است، امّا اديب بودن و شعرشناسي آن بانو بر تمام شعراي عرب معلوم بود كه اشعار خود را به حضور عرضه نموده و مورد سنجش قرار مي‌دادند و تا حدّي نظرش در شعر و ادبيات نافذ بود كه مورد قبول تمام اُدَبا و شعرا قرار مي‌گرفت چنانكه جد بزرگوارش علي ـ عليه‌السّلام ـ نيز در علم خطابه و ادب صاحب‌نظر و استاد اساتيد بود و چنين مي‌فرمود: «... و اِنّا لَاُمراء الكلام..»[6] ما خاندان نبوت اميران سخن هستيم. پس شايسته است اين علم را بهترين وارث خاندان امامت باشند از جهتي فعاليتي كه سكينه داشته مي‌تواند به نوعي در ترويج انديشه اهل‌بيت در مقابل امويان و تبليغات آنها نتيجه خوبي داشته باشد. بنابراين سكينه هرگز به حمايت از موسيقي نپرداخته است، بلكه به عنوان شعرشناس ماهر درباره اشعار قضاوت مي‌نمود و از پشت پرده شعر شاعران را مي‌شنيد.[7]
معرفي منابع جهت مطالعه بيشتر:
1. نهج البلاغه، ترجمه محمد دشتي.
2. الاغاني، الوالفرج اصفهاني.
--------------------------------------------------------------------------------
[1] . پاينده، ابوالقاسم، نهج‌الفصاحه، تهران، انتشارات جاويدان، چاپ اول، 1374، ص 339.
[2] . همان، ص540.
[3] . مانند كميت بن زيد اسدي، فرزدق، و دعبل خزاعي.
[4] . همان، ص 586.
[5] . حرّ عاملي، محمد بن حسن، وسائل الشيعه، ‌ج 6، ص 211، و فيض كاشاني، محمد حسن، مفاتيح الشرايع، ج 2، ص 21.
[6] . نهج‌البلاغه، ترجمه دشتي، خ 233.
[7] . اصفهاني، ابوالفرج، الاغاني، بيروت، داراحياء التراث العربي، بي‌تا، ج 16، صص 163، 170 و 171.

بنابر نظر مشهور، تاريخ‌نگارانِ معروف نام ده فرزند را براي امام حسين ـ عليه‌السّلام ـ ذكر مي‌كنند كه شش تن آنها پسر و بقيه دختر مي‌باشند. دختران حضرت ـ عليه‌السّلام ـ عبارت بودند از زينب، سكينه، فاطمه و رقيه. همان نخستين روزي كه امريءالقيس بن عدي، رئيس قبيله بكر بن وائل اسلام آورد،[1] اميرالمؤمنين علي ـ عليه‌السّلام ـ دو فرزندش حسن و حسين ـ عليهما‌السّلام ـ را نزد وي برد و فرمود: «يا عم؛ من علي بن ابي‌طالب پسر عمو و داماد رسول خدا هستم و اين دو نيز فرزندزادگان اويند. ما ميل داريم كه با تو پيوند خويشاوندي برقرار كنيم.»
امريءالقيس در پاسخ گفت: ياعلي، من سه دختر دارم. نخست «محيات» كه او را به تو تزويج مي‌كنم و ديگر «سلمي» كه وي را به نكاح حسن در مي‌آورم و بعد «رباب» كه او را با پيوند با حسين خرسند مي‌سازم.[2]
از پيوند امام حسين ـ عليه‌السّلام ـ با رباب، (آن بانوي جليل‌القدر) حضرت سكينه خاتون به دنيا آمد، و نام مادر گرامي رسول‌ خدا ـ صلي الله عليه و آله ـ حضرت آمنه ـ عليها‌السّلام ـ را بر او نهادند.[3]
حضرت سكينه ـ عليها السّلام ـ سيدة النساء عصر خويش بود و روز پنج‌شنبه، پنجم ماه ربيع‌الاول سال 117 ه‍ ق در مدينه وفات كرد.[4] اينك پس از شناخت مختصري از حضرت سكينه ـ عليها السّلام ـ به بررسي شرح احوال مصعب و خاندان او مي‌پردازيم.
زبير بن عوام بن خويلد بن اسد بن عبدالغري يكي از شخصيت‌هاي برجسته تاريخ اسلام است، كه بعدها دچار انحرافاتي شد. وي محرم اسرار اهل‌بيت ـ عليهم‌السّلام ـ بود و تحت تعليمات و بركات اين خاندان بود، تا آنكه فرزندش عبدالله به دنيا آمد. اميرالمؤمنين ـ عليه‌السّلام ـ مي‌فرمايند: «ما زال الزبير يعدّ منا اهل‌البيت حتي نشأ ابنه عبدالله.»[5]
برادر كوچكتر عبدالله، مصعب است كه به ابا عيسي يا ابا عبدالله ملقب بود. وي به شخصيت امام حسين ـ عليه‌السّلام ـ ارادت ويژه‌اي داشت و همواره او را اسوة خود قرار داده بود اما متأسفانه جاه‌طلبي او مانع از آن مي‌شد كه به ياري امام ـ عليه‌السّلام ـ بشتابد. وي پيوسته به دنبال كسب خلافت عراق بود. مصعب پس از قتل مختار، مدتي از سوي برادرش عبدالله امير كوفه گرديد بارها با سپاهيان عبدالملك بن مروان جنگيد تا آن‌كه سرانجام در ذي‌قعدة 72 ه‍ ق[6] به دست محمد بن مروان برادر و فرماندة لشكر عبدالملك در نبردي ناجوانمردانه به قتل رسيد.[7]
مصعب پيش از نبرد با عبدالملك به مزار اباعبدالله ـ عليه‌السّلام ـ آمد و اين بيت را زمزمه مي‌كرد:
و إن الألي باللطف من آل هاشم
تأسوا فسنوا للكرام التأسيا[8]
شعبي ماجرايي را نقل مي‌كند كه بيان آن خالي از لطف نيست. مي‌گويد من و عبدالله بن زبير و عبدالملك بن مروان و مصعب بن زبير در برابر كعبه نشسته بوديم و سخن مي‌گفتيم. پس از پايان سخن قرار شد هريك از ما برخيزد، ركن يماني را بگيرد و حاجتش را بخواهد. وي سپس مفصل مي‌گويد كه هر كدام چه دعايي كردند و چه حاجتي خواستند و جالب آن كه همه به خواسته‌هايشان رسيدند. امّا آنچه مصعب خواسته بود اين بود كه خداوندا مرا نميران تا آن‌كه امير عراق گردم و نيز با سكينه بنت‌الحسين ـ عليه‌السّلام ـ پيوند زناشويي ببندم.[9]
اكنون با آنچه بيان كرديم پاسخ سؤال روشن مي‌گردد كه مصعب دشمن اهل‌بيت ـ عليهم‌السّلام ـ نبود بلكه شخصيتي جاه‌طلب بود كه لغزش‌هايي بزرگ داشت.
پاسخ ديگري كه مي‌توان به اين سؤال داد آن است كه بگوييم چه بسا اين ازدواج به رضايت حضرت سكينه نبوده است و تنها از روي مصالح سياسي ـ اجتماعي صورت پذيرفته. چنان‌كه شواهد تاريخي بسياري بر اين‌گونه ازدواج‌ها وجود دارد مانند بسياري از همسران پيامبر ـ صلي الله عليه و آله ـ ، امام حسن مجتبي ـ عليه‌السّلام ـ و برخي ديگر از ائمه ـ عليهم‌السّلام ـ كه حتي كمر به قتل آن پيشوايان مي‌بستند و قطعاً آن پيوندها به رضايت آنان نبوده است. در اينجا نيز چه بسا حضرت سكينه ـ عليها السّلام ـ به اين پيوند خرسند نبوده است امّا از روي مصلحت تن در داده است. شاهد آن‌كه وقتي حضرت سكينه ـ عليها السّلام ـ سر از اطاعت ابن زبير برمي‌گيرد و نشوز مي‌كند، رملة بنت‌الزبير خواهر مصعب نزد عبدالملك مي‌رود و مي‌گويد: «اگر چنين نبود كه ما مي‌خواهيم پوششي بر كارهاي خود بگذاريم، هرگز نسبت به كسي كه رغبتي در ما ندارد، رغبتي به او نداشتيم.»[10] با توجّه به اين جمله و تصريحي كه در آن وجود دارد، به راحتي مي‌توان واقعيت اين پيوند را دريافت و به اهداف پشت پردة آن پي برد.
معرفي منابع جهت مطالعه بيشتر:
1. سفينه البحار، شيخ عباس قمي.
2. نفس المهموم، شيخ عباس قمي.
3. تاريخ يعقوبي، يعقوبي.
4. لهوف، سيد بن طاووس.
--------------------------------------------------------------------------------
[1] . امريء و القيس از شعرا و اديبان بي‌نظير عصر جاهليت بود كه سروده‌هايش سال‌ها در زمرة معلقات سبعه بر ديوارهاي كعبه آويخته مي‌شد. وي نصراني بود و در عهد عمر بن خطاب اسلام آورد.
[2] . قمي، عباس، نفس المهموم و نفثه المصدور، ص 276.
[3] . همان.
[4] . محدث قمي، سفينة البحار، ج 4، ص 214.
[5] . «زبير پيوسته در زمرة ما اهل‌بيت بود تا آن‌كه فرزندش عبدالله به دنيا آمد.» عبدالله از دشمنان كينه‌توز اهل‌بيت ـ عليهم‌السّلام ـ بود كه عايشه را براي خروج و حضور در جنگ جمل تحريك كرد و صلوات بر اهل‌بيت و پيامبر را از خطابه‌اش حذف كرد و... وي در سال 64 ه‍ ق به خلافت رسيد و در زمان عبدالملك بن مروان توسط حجاج بن يوسف به قتل رسيد.
[6] . تاريخ يعقوبي، بيروت، مؤسسة الاعلمي للمطبوعات، ج 2، ص 265.
[7] . ابن ابي الحديد، شرح نهج‌البلاغه، ج 3، ص 297 (ايضاً نك: ج 20، ص 102، ج 9، ص 324).
[8] . ايمان ژرف و عميق در طف و از مردان بني‌هاشم است، آنان را اسوه برگزينيد و سنت آن گراميان را به الگو برپا داريد: ابن ابي الحديد، شرح نهج‌البلاغه، ج3، ص298.
[9] . ابن ابي الحديد، شرح نهج‌البلاغه، بيروت، داراحياء التراث العربي، ج20، ص135.
[10] . بلاغات، النساء، ابن طيفور، ص191.

درباره ي چگونگي شير خوردن حضرت سيدالشهدا(ع) در دوران كودكي، سه احتمال وجود دارد:
الف ـ آن حضرت از مادر خويش حضرت فاطمه(س) شير خورده باشد؛ مثل ديگر كودكان كه به هنگام تولد از سينه ي مادر شير مي خورند؛
ب ـ آن حضرت (به سبب اختلاف سنّي كمي كه با برادرش امام مجتبي(ع) داشته است ـ مرحوم محدث قمي آن را به مقدار اقل مدت حمل دانسته و اقل مدت حمل شش ماه است ـ از دايه شير خورده باشد. مرحوم محدث قمي در تأييد اين مطلب روايتي را از اصول كافي از حضرت رضا(ع) نقل مي كند كه: "ما بين امام حسن و امام حسين(ع) يك طهر و شش ماه و ده روز واقع شده است)؛[1]
ج ـ آن حضرت از هيچ زني چه حضرت فاطمه(س) چه غير حضرت فاطمه(س) شير ننوشيده است؛
اما آن‌چه بررسي روايات به دست مي دهد، احتمال اول را منتفي مي سازد؛ چون حضرت فاطمه(س) در آن ايام بيمار بودند و شير در سينه ي آن حضرت خشكيده بود و به اين مطلب در روايات تصريح شده است؛ ليكن بعضي از روايات، ارتضاع آن حضرت از هر زني، چه حضرت فاطمه(س) و چه غير آن حضرت، را منكر شده اند؛ از جمله ي اين روايات كه ابن شهرآشوب و شيخ صدوق در علل الشرايع و مرحوم محدث قمي در منتهي الآمال آورده اند، اين است كه: هنگام ولادت امام حسين(ع)، حضرت فاطمه(س) بيمار گشت و شير ايشان خشك شد، تا اين كه از شير دادن ناتوان گشت؛ از اين رو پيامبر اكرم(ص) مُرضِع و دايه اي طلب كردند، ولي يافت نشد؛ پس خود آن حضرت به حجره ي حضرت فاطمه(س) آمدند و انگشت ابهام خويش را در دهان حضرت سيدالشهدا(ع) گذاردند و او هم مي مكيد و حتي بعضي نقل كرده اند كه زبان مبارك را در دهان امام حسين(ع) مي گذاشت و آن حضرت مي مكيد. نقل شده است كه خداوند متعال تا چهل شبانه روز رزق و روزي امام حسين(ع) را در زبان پيغمبر اكرم(ص) قرار داده بود، پس گوشت و خون امام حسين(ع) از گوشت و خون پيامبر اكرم(ص) روييد.[2]
مرحوم كليني در اصول كافي از امام صادق(ع) نقل مي كند كه امام حسين(ع) از انگشت ابهام پيامبر اكرم(ص)شير نوشيده است و او مدت آن را دو يا سه روز مي داند و در ادامه مي نويسد: هيچ فرزندي جز حضرت عيسي بن مريم(ع) و حسين بن علي(ع) شش ماهه متولد نشد كه بماند.[3] مرحوم سيد بحرالعلوم در اين باره مي فرمايد:
لله مرتضع لم يرتضع ابداً من ثدي انثي و من طه مَراضِعهُ[4]
براي خداوند شيرخورده اي است كه از سينه ي هيچ زني شير نخورده است، در حالي كه از دست پيامبر اكرم(ص) شير نوشيده است.
اما در مورد احتمال دوم كه آن حضرت از دايه شير خورده باشد، رواياتي نقل كرده اند كه آن حضرت دايه اي داشته است به نام ام الفضل بنت حارث ـ زن عباس بن عبدالمطلب ـ و اين روايات به اين مضمون است:
صاحب "مستدرك الصحيحين" به سند خود از ام الفضل نقل مي كند:
"همانا ام الفضل بر رسول خدا(ص) وارد شد؛ پس گفت: اي پيامبر خدا، من ديشب خوابي ديدم كه بسيار سخت و دشوار بود! پيامبر اكرم(ص) دوباره فرمودند: چه ديدي؟ گفت: همانا سخت و ترسناك بود! پيامبر اكرم(ص) دوباره فرمودند: آن چه بود؟ گفت: ديدم مثل اين كه قطعه اي از جسم و بدن شما جدا شد و در دامن من افتاد! پس، پيامبر(ص) فرمودند: خوابي كه ديده اي خير باشد؛ به خواست خدا دخترم فاطمه(س) پسري به دنيا مي آورد، آن گاه در دامان تو قرار مي گيرد؛ سپس فاطمه(س) حسين(ع) را به دنيا آورد، و او در دامان من قرار گرفت و دايه اش شدم".
ابن سعد نيز در "طبقات الكبري" به سند خود از سماك بن حرب نقل مي كند:
"به درستي كه ام الفضل همسر ـ عباس بن عبدالمطلب ـ گفت: اي پيامبر خدا، من در خواب ديدم مثل اين كه عضوي از اعضاي بدن شما در خانه ي من است، پيامبر(ص) فرمودند: آنچه ديده اي خير باشد! دخترم فاطمه(س) پسري به دنيا مي آورد و تواو را شير مي دهي به شير فرزندت "قُثَم" سماك بن حرب گفت: پس فاطمه(س) حسين(ع) را به دنيا آورد؛ سپس كفالت و دايگي او را به ام الفضل سپرد...."
بنابراين بررسي روايت گوناگون به دست مي دهد كه امام حسين(ع) با توجه به اعجاز گونه بودن تمام خصوصيات آن حضرت از انگشت ابهام پيامبر(ص) شير نوشيده است و اين موضوع از نظر علماي شيعه صحيح و قابل اعتماد است، اگر چه علماي اهل سنّت آن را ذكر نكرده اند.
بنابراين، در مقام پذيرش اين موضوع و در تعارض بين اين روايات اين گونه مي توان جمع نمود كه: امام حسين(ع) ابتدا دو يا سه يا حتي چهل روز از انگشت پيامبر شير خورده است و سپس بقيه ي مدت را در دامان ام الفضل گذرانيده، او پرورش و تربيت امام حسين(ع) را عهده دار بوده است؛ چرا كه اين اعجاز پيامبر(ص) مانع از شير خوردن آن حضرت در دو سال تمام (حولين كاملين) ـ كه از اسباب و علل عادي مي باشد ـ نمي گردد.
-----------------------------------------
[1] . اصول كافي، كليني، ج 1، ص 366 ، مترجم سيد جواد مصطفوي، كتاب فروشي علمية اسلاميه.
[2] . منتهي الآمال، شيخ عباس قمي، ص 206، چ: كتابفروشي علميه اسلاميه.
[3] . اصول كافي، كليني، ج 2، ص 366، مترجم: سيد جواد مصطفوي، كتابفروشي علميه اسلاميه.
[4] . منتهي الآمال، همان.
( اندیشه قم )