بانک پرسش و پاسخ - امام صادق علیه السلام

پرسش و پاسخ های امام صادق علیه السلام

من گفتگويي با برخي از برادران سني داشته‌ام، آنان مي‌گويند: كه فقه آنان به امام جعفر صادق (ع) باز مي‌گردد. آنان مي‌گويند: امام جعفر صادق (ع) كتابي در فقه ننوشته‌اند. و ابوحنيفه كار اصليش جمع‌آوري آنچيزهايي بوده است كه از آن حضرت شنيده يا فراگرفته، من مي‌خواهم بدانم آيا اين صحت دارد كه امام جعفر صادق (ع) كتابي در فقه ننوشته‌اند و اگر اين صحت دارد پس چه كسي اولين كتاب فقهي شيعه را نگاشته است؟

•

نمایش پاسخ ...

ابوحنيفه نعمان ثابت بن زوطي بن ماه يا نعمان بن ثابت بن مرزبان (يا طاووس) در سال 80 هجري در كوفه متولد شد و در سال 150 هجري در زندان بغداد درگذشت. ايراني الأصل و از اطراف كابل بوده است. نسبت به اهل البيت و شخص اميرالمؤمنين (ع) ارادت و دلدادگي خاصي داشت و به همين جهت مورد بغض و كينه محدثان اهل سنت قرار گرفت.
شاگرد امام محمد باقر (ع) بود اگر چه ابوعبدالله محدث او را شاگرد امام جعفر صادق (ع) هم دانسته است و جمله معروف ايشان كه"لولا سنتان لهلك نعمان"يعني اگر دو سال شاگردي امام صادق (ع) نبود، ابوحنيفه تباه مي‌شد، بر اين دلالت دارد.
ابوحنيفه سخت در دام قياس (تمثيل منطقي) و استحسان بود و امام صادق (ع) با او مناظراتي داشت و سخت او را از اين عمل بر حذر مي‌داشت.
ابوحنيفه را به لحاظ افراط در عمل به قياس و ظنيات، رأس القياسين ناميده‌اند.
فقه او مبتني بر قياس و استحسان و متأثر از آندو بود ولي فقه صادق آل محمد (ص) مبتني بر قرآن كريم و سنت پيامبر (ص) بود.
اصلاً تاريخ فقه و فقها بسيار واضحتر از آن است كه اينگونه نسبت ها قابل ارائه باشند.
تاريخ و خط فقه اهل البيت كاملاً روشن است و لطفاً از آن برادران اهل سنت بخواهيد كه مدارك و منابع اين نسبت را در اختيار شما بگذارند .
ـ امام صادق (ع) رئيس مذهب و فقه شيعه مي باشد و همين دلالت بر عظمت و سيطره و بلندي جايگاه ايشان در اين مكتب دارد.
رسائلي فراواني به امام صادق (ع) نسبت داده‌اند، در طول حيات مباركش بيش از 4000 شاگرد داشته و بيانات ايشان را مكتوب مي‌نمودند كه آن بيانات به نام اصول اربعه ماده (اصول چهار صدگانه) بعدها جزء مدارك اصلي و منابع مهم فقه شيعه قرار گرفت و جوامع حديثي شيعه پر از آثار ايشان است.[1]
ـ تاريخ شيعه پر از درد و آلام و مظلوميتهاي شيعه وستمگريهاي حاكمان است كشتارهاي دسته جمعي و غارتها و حبس‌هاي طويل المده عباسيان كه تا قرن هفتم در قلب جهان اسلام حكومت مي‌كردند، مجالي براي حيات آنان نگذاشته بود، ائمه شيعه يا در زندانها و يا تحت نظارت حاكمان بودند و بالأخره مسموم مي‌گشتند، اين در حالي بود كه مذاهب اهل سنت با پشتيباني حاكمان وقت گسترش مي‌يافت و تبليغ مي‌شد، مناصب قضا و كرسي‌هاي تدريس در دست آنان بود و بلاد فتح شده در اختيار آنان، و اسم شيعه قدغن و جرم بزرگي محسوب مي‌شد.
وقتي كه حسنك وزير را خواستند بكشند براي او جرم تراشي كردند ولي چه جرمي مناسب حالش باشد، يكي از نديمان خليفه گفت: بهترين اتهام و جرم رافضي بودن است!! و به اين طريق براحتي او را به كام مرگ فرستادند، آري رجوع به تاريخ است كه اين وقايع دردناك و كشتار علويان و شيعيان را براي ما روشن مي‌كند.
با ذكر اين مقدمه مي‌گوئيم كه زمينه و بستر رشد علوم و تحقيقات براي شيعه جز در پرده تقيه امكان نداشت و حوصله و امكانات و امنيت و عامل تشويقي نمانده بود تا شيعيان به فكر تدوين و تأليف باشند، در عين حال علماي بزرگ و خدا مدار شيعه به استقبال خطر رفته و به تدوين فقه شيعي و فقه اهل البيت پرداختند.
سير نگارش فقه در شيعه به صورت ذيل بوده است:
الف: فقه منصوص: يعني متن اخبار و روايات اهل البيت را ذكر مي‌كردند كه اين خود دو حالت داشت 1. حالت ابتدايي و نقل متون 2. حالت پيشرفته و تنظيم و باب‌بندي روايات در ابواب مختلف فقهي ـ بسياري از شاگردان اهل البيت در اين زمينه تأليفاتي داشته‌اند كه تعيين اولين مكتوب و اولين نويسنده شايد ميسور نباشد.
ب: فقه غير منصوص: بدين گونه كه با استنباط از الفاظ روايت متن كتاب به قلم نويسنده باشد، همان چيزي كه حالت پيشرفته‌اش الآن در بين فقهاي ما مرسوم است، اولين كسي كه چنين كتابي را با اين خصوصيت تأليف نمود، علي بن بابويه قمي (صدوق اول) (متوفاي 329) بوده است و نام كتاب خود را “الشرايع”‌گذاشت كه بعداً فرزند ايشان با همين نوع نگارش كتاب دوم فقهي يعني “المقنع” را نوشت[2].
پی نوشتها:
[1] براي آشنائي با مؤلفات امام صادق (ع) مي‌توانيد به دائره المعارف الاسلاميه الشيعه، حسن الأمين، ج 1 ص 455 ـ 456 رجوع فرمائيد.
[2] دائره المعارف الاسلاميه الشيعه حسن الأمين ج 1 ص 455 ـ 456
موسوعه طبقات الفقها، ج 2، ص 585 (آيه الله سبحاني)
موسوعه طبقات الفقها، المقدمه القسم الثاني ص 192 و ص 234
منبع: پايگاه حوزه

اگر امام مالك و امام ابوحنيفه فقه را از امام جعفر صادق(ع) ياد گرفته بودند، چرا نظري غير از نظر امام جعفر صادق داشتند؟ آيا مالك و ابوحنيفه شيعه بودند؟ اگر اينگونه است پس امام صادق هم شيعه نبوده است؟

•

نمایش پاسخ ...

مشهور است كه ابوحنيفه، شاگرد امام صادق(ع) بوده است. چگونه چنين اختلافات محسوسي بين دو رسالة‌ شاگرد و استاد، مي توانسته وجود داشته باشد؟

•

نمایش پاسخ ...

از تاریخ نگاران رسیده است كه امام صادق (ع) اسماعیل را بعنوان جانشین خود معرفی كرد اما وقتی دریافت كه اسماعیل شراب نوشید، نظرش را تغییر داد و امام موسی كاظم را بعنوان جانشین معرفی كرد، این رفتار و حركت بر چه اساس و پایه‌ای بوده است؟ (معنای این عمل چیست؟)

•

نمایش پاسخ ...

آیا امام جعفر صادق(ع) هیچ وقت اسماعیل را به عنوان جانشین معرفی كرده اند؟ آیا در امامت اسماعیل بداء حاصل شده و امام موسی كاظم (ع) بعدا به جای ایشان به امامت رسیده اند؟احادیثی را كه در این زمینه وجود دارد چگونه توجیه می كنید؟

•

نمایش پاسخ ...

آیا كتابی با نام " امام صادق (ع) از دیدگاه دانشمندان جهان امروز" نوشته مجموعه ای از دانشمندان وجود دارد؟

•

نمایش پاسخ ...

لطفاً جريان شهادت امام صادق ـ عليه السّلام ـ را به طور مفصّل توضيح دهيد؟

•

نمایش پاسخ ...

وقتي منصور دوانقي در سال 136 هجري به خلافت رسيد و حكومت خود را تثبيت كرد، دوران اختناق شديد بر شيعيان شروع شد وي قصد داشت كه همه شخصيت‎هاي برجسته خاندان علي ـ عليه السّلام ـ را از سر راه خود بردارد به همين خاطر، بارها امام صادق ـ عليه السّلام ـ را بحضور طلبيده و او را مورد بازجوئي قرار داد. تا اين‎كه بالاخره در سال 148 هـ ق بوسيله عامل خود در مدينه آن امام را مسموم و به شهادت رسانيد.
امام صادق ـ عليه السّلام ـ در سال 114 به امامت رسيد. دوران امامت آن حضرت مصادف بود با اواخر حكومت امويان كه در سال 132 به عمر آن پايان داده شد و اوايل حكومت عباسيان كه از اين تاريخ شروع شد.
در ميان ائمه اطهار ـ عليهم السّلام ـ عصر امام صادق ـ عليه السّلام ـ منحصر بفرد بوده. زيرا آن دوره از نظر سياسي، دوران ضعف حكومت بني‎اميه و قدرت بني‎عباس بوده است با قدرت گرفتن بني‎عباس، آنها از وجود مبارك امام صادق ـ عليه السّلام ـ بيمناك بودند و در صدد شهادت آن حضرت برآمدند. هنگامي كه ابوالعباس (اولين خليفه عباسي) از دنيا رفت برادرش منصور دوانقي كه مردي ستمگر و خونريز بود به مقام خلافت رسيد. وي پس از اين‎كه به مقام خلافت رسيد از كثرت شيعيان و پيروان امام صادق ـ عليه السّلام ـ اطلاع يافت. منصور بخوبي مي‎دانست كه پيشواي ششم شيعيان، مركز ثقل مبارزات اسلامي، به شمار مي‎روند، لذا چندين مرتبه تصميم به قتل آن حضرت مي‎گيرد ولي هربار بنابه عللي از قتل آن حضرت منصرف مي‎شود. وي همواره از فعاليت امام صادق ـ عليه السّلام ـ سخت نگران بود. محبوبيت عمومي و عظمت علمي امام ـ عليه السّلام ـ بر اين بيم و نگراني مي‎افزود.[1] بعلاوه منصور شيعيان را نيز در مدينه به شدّت تحت كنترل و مراقبت قرار داده بود به طوري كه در مدينه جاسوساني داشت كه گزارش آنها را به او مي‎دادند و كساني را كه با امام صادق ـ عليه السّلام ـ رفت و آمد داشتند، گردن مي‎زدند».[2] امام ـ عليه السّلام ـ نيز ياران خود را از همكاري با دربار خلافت منع مي‎كرد تا كمكي به ستمگران نشود. لذا مي‎فرمود: «من دوست ندارم كه براي آنها (بني‎عباس) گرهي بزنم يا درِ مشكي را ببندم، هر چند در برابر آن پول بسياري بدهند. زيرا كساني كه به ستمگران كمك كنند در روز قيامت در سراپرده‎‎اي از آتش قرار داده مي‎شوند تا خدا ميان بندگان خود حكم كند.»[3] «روزي منصور دوانقي به امام صادق ـ عليه السّلام ـ نوشت: چرا مانند ديگران نزد ما نمي‎آيي؟ امام در پاسخ نوشت: ما (از لحاظ دنيوي) چيزي نداريم كه براي آن از تو بيمناك باشيم و تو نيز از جهات اُخروي چيزي نداري كه به خاطر آن به تو اميدوار گرديم و... منصور نوشت: بياييد ما را نصيحت كنيد. امام پاسخ داد: اگر كسي اهل دنيا باشد تو را نصيحت نمي‎كند واگر هم اهل آخرت باشد نزد تو نمي‎آيد».[4]
به همين علّت، منصور دوانقي به تكريم و احترام ديگران پرداخت تا امام را تحقير كند. «سخنگوي بني‎عباس در شهر مدينه اعلام كرد كه: جز مالك بن انس و ابن ابي ذئب كسي حق ندارد در مسائل اسلامي فتوا بدهد».[5] بدنبال اين جريان حكومت وقت با تمام امكانات خود به طرفداري از مالك و ترويج و تبليغ وي پرداخت تا از اين رهگذر، مردم را از مكتب امام صادق ـ عليه السّلام ـ دور كند. روزي منصور به مالك گفت: اگر زنده بمانم فتاواي تو را مثل قرآن نوشته به تمام شهرها خواهم فرستاد و مردم را وادار خواهم كرد به آنها عمل كنند».[6] مي‎توانيم بگوييم كه دوران منصور يكي از پر اختناق‎ترين دوره‎هاي تاريخ اسلام بود و امام صادق ـ عليه السّلام ـ ده سال از اواخر عمر خود را در چنين دوراني سپري ساخت، منصور بعد از اين‎كه متوجه شد كه نمي‎تواند از نظر علمي و شخصيتي امام صادق ـ عليه السّلام ـ را مغلوب سازد به فكر حذف و شهادت آن حضرت افتاد، تا اين‎كه بعد از چندين مرتبه كه شبانه به منزل آن حضرت يورش بردند و در دل شب از منزل بيرون كشيدند و به تبعيد مجبور ساختند، بالاخره در سال 148 (بيست و پنجم شوال) بوسيله سمّ آن امام بزرگوار را مسموم و به شهادت رسانيدند».[7]
مرحوم مطفر در كتاب الامام الصادق ـ عليه السّلام ـ بعد از بيان شهادت آن حضرت در سال 148 هـ ق مي‎گويد: «تمام نويسندگان شيعه بر اين عقيده مي‎باشند كه منصور توسط عامل خود در مدينه بوسيله سمّ آن حضرت را به شهادت رسانيد و علاوه برتمام موّرخين، و نويسندگان شيعه عدّه‎اي از بزرگان اهل سنت نيز شهادت آن حضرت را بوسيله سمّ مي‎دانند از جمله آنها صاحب كتاب «نورالابصار»[8] «تذكرة الخواص» و «الصواعق المحرقه» و... را مي‎توان نام برد».[9] (بعلاوه مسعودي در مروج الذهب جلد 2، ص 212، ابن الصباغ مالكي در الفصول المهمه ص 120 و... به موضوع مسموم شدن امام صادق ـ عليه السّلام ـ اشاره كرده‎اند).
معرفي منابع جهت مطالعه بيشتر:
1. سيره پيشوايان، مهدي پيشوايي.
2. دور نمايي از زندگاني امام جعفر صادق(ع)، عقيقي بخشايشي.
3. منتهي الامال، شيخ عباس قمي.
4. الارشاد، شيخ مفيد، ترجمه رسولي محلاتي.
--------------------------------------------------------------------------------
[1] . مجلسي در بحارالانوار، فصل مستقلي را به برخوردهاي ميان امام صادق ـ عليه السّلام ـ و منصور اختصاص داده است. ر.ك: ج47، ص162ـ212.
[2] . طوسي، اختيار معرفة الرجال (معروف به رجال)، تحقيق، حسن مصطفوي، مشهد، دانشگاه مشهد، ص 282.
[3] . حر عاملي، وسائل الشيعه، بيروت، داراحياء التراث العربي، ج12، ص129.
[4] . مجلسي، بحارالانوار، ج47، ص184.
[5] . ابن خلكان. وفيات الاعيان، تحقيق: دكتر احسان عباس، قم، منشورات الرضي، چاپ 2، ج4، ص135.
[6] . ذهبي، شمس‎الدين محمد، تذكرة الحفاظ، بيروت، داراحياء التراث العربي، ج1، ص212.
[7] . عقيقي بخشايشي، دورنمائي از زندگاني امام جعفر صادق ـ عليه السّلام ـ ، انتشارات نسل جوان، ص 309.
[8] . نورالابصار، شبلنجي، ص 144، ابن حجر هيثمي مكي در الصواعق المحرقه، ص 120.
[9] . مطفري، محمدحسين، الامام صادق ـ عليه السّلام ـ النجف، انتشارات حيدريه، ج2، ص112.

آيا اين مطلب صحت دارد كه 900 تن از شاگردان امام صادق ـ عليه السّلام ـ نقل حديث مي‌كردند و حديث مي‌گفتند امام صادق ـ عليه السّلام ـ چند شاگرد داشتند و هر كدام در چه زمينه‌اي كار مي‌كردند؟

•

نمایش پاسخ ...

«مالك» پيشواي فرقة مالكي مي‌گفت: مدتي نزد جعفر بن محمد رفت و آمد مي‌كردم، او را همواره در يكي از سه حالت ديدم: يا نماز مي‌خواند يا روزه بود و يا قرآن تلاوت مي‌كرد، و هرگز او را نديدم كه بدون وضو حديث نقل كند. در علم و عبادت و پرهيزگاري، برتر از جعفر بن محمد، هيچ چشمي نديده و هيچ گوشي نشنيده و به قلب هيچ بشري خطور نكرده است.[1]
«ابوحنيفه، پيشواي مشهور فرقة حنفي مي‌گفت: من دانشمند‌تر از جعفر بن محمد نديده‌ام.[2]
وسعت دانشگاه امام صادق ـ عليه السّلام ـ: «حسن بن علي بن زياد و شاء» كه از شاگردان امام رضا(ع) و از محدثان بزرگ بوده (و طبعاً سال‌ها پس از امام صادق(ع) زندگي مي‌كرده)، مي‌گفت: در مسجد كوفه نهصد نفر استاد حديث مشاهده كردم كه همگي از جعفر بن محمد(ع) حديث نقل مي‌كردند.[3]
تعداد شاگردان امام صادق(ع):
امام صادق(ع) با توجه به فرصت مناسب سياسي كه به وجود آمده بود، و با ملاحظة نياز شديد جامعه و آمادگي زمينة اجتماعي، دنبالة نهضت علمي و فرهنگي پدرش امام باقر(ع) را گرفت و حوزة وسيع علمي و دانشگاه بزرگي به وجود آورد و شاگردان بزرگ و برجسته‌اي همچون: هشام بن حكم، محمد بن مسلم، ابان بن تغلب، هشام بن سالم، مؤمن طاق، مفضّل بن عمر، جابربن حيّان و... تربيت كرد كه تعداد آنها را بالغ بر چهار هزار نفر نوشته‌اند.[4]
تخصص شاگردان امام صادق(ع):
هر چند وسعت علوم امام جعفر صادق قابل شمارش نيست چنانچه شيخ مفيد مي‌نويسد: به قدري علوم از آن حضرت نقل شده كه زبانزد مردم گشته و آوازة آن همه جا پخش شده است و از هيچ يك از افراد خاندان او، به اندازة او علم و دانش نقل نشده است.[5] اما امام صادق(ع) بنابر نياز زمان خويش و توسعه علوم ديني و دفع شبهات از حوزه دين هر كدام از شاگردان خود را در يكي از رشته‌هايي چون: علم قرائت قرآن، علم تفسير، علم حديث، علم فقه، علم كلام، علم طب، علوم طبيعي، فلسفه، نجوم، رياضيات، علم اصول فقه، ادبيات و.. تربيت كرد و هنگام مراجعه بعضي از دانشمندان فرق، مذاهب و اديان ديگر جهت مناظره و پرسش و پاسخ به يكي از شاگردان خود ارجاع مي‌دادند. مثلاً هشام بن حكم در علم كلام، جابربن حّيان در كيميا، زراره بن اعين و محمد بن مسلم در فقه مشهورند. همچنين هشام بن سالم، حمران بن اعين، مومن الطاق و... را هم مي توان نام برد كه به ترتيب متخصص در علم توحيد، كلام و مناظره و... بودند.[6]
--------------------------------------------------------------------------------
[1] . حيدر اسد، الإمام الصادق والمذاهب الاربعه، بيروت، دارالكتاب العربي، چاپ 2، ‌1390 هـ . ق، ج 4، ص 335.
[2] . ذهبي، شمس الدين محمد، تذكره الحفاظ، بيروت، دار احياء التراث العربي، ج1، ص 166.
[3] . نجاشي، فهرست مصنفي الشيعه، تحقيق: سيد موسي شبيري زنجاني، قم، دفتر انتشارات اسلامي وابسته به جامعه مدرسين، ص 40 - 39.
[4] . مفيد، الإرشاد، قم، مكتبه بصيرتي، ص 271؛ حيدر، اسد، همان كتاب، ج1، ص 69.
[5] . مفيد، همان كتاب، ‌ص270.
[6] برنجكار، رضا، فرق و مذاهب اسلامي، موسسه فرهنگي طه، قم، 1381، ص73-74.

ياران و شاگردان بزرگ حضرت امام صادق ـ عليه السّلام ـ را نام برده و به اختصار توضيح دهيد.

•

نمایش پاسخ ...

نام فرزندان امام صادق ـ عليه السّلام ـ و همسران آن حضرت را ذكر كنيد و خلاصه اي از شرح حال فرزندان آن حضرت را بنويسيد.

•

نمایش پاسخ ...

امام صادق ـ عليه السّلام ـ ده فرزند داشته؛ 1. اسماعيل 2. عبدالله 3. ام فروه که مادر اين سه نفر فاطمه دختر حسين بن علي السجاد بوده 4. موسي 5. اسحاق 6. محمد كه مادرشان كنيزي بوده به نام حميده بربريدد 7. عباس 8. علي 9. اسماء 10. فاطمه اينها از مادران متعدد بوده اند.
اينک به اختصار به زندگي برخي از ايشان مي پردازيم:
1. اسماعيل در ميان برادران از همه بزرگتر بود و حضرت صادق ـ عليه السّلام ـ او را از ساير فرزندان دوستتر مي داشت و بهتر از همه به او مهرباني مي كرد و عده اي از شيعيان خيال مي كردند او پس از پدرش امام است. اسماعيل در روزگار پدر بزرگوارش در عريض وفات يافت ارادتمندان حضرت صادق ـ عليه السّلام ـ جنازه او را بدوش گذارده در مدينه حضور پدر آورده و در بقيع مدفون ساختند.[1]
2. عبدالله پس از اسماعيل بزرگترين فرزند حضرت صادق ـ عليه السّلام ـ بود ليكن چنانچه بايد پدرش به او احترام نمي كرد و با پدربزرگوارش از نظر عقيده و مرام مخالفت داشت و با حشويه رفت وآمد مي كرد و به مذهب مرجئه تمايل مي ورزيد و پس از پدرش ادعاي امامت كرد و مي گفت چون من اكبر اولادم، امامت حق منست و به همين مناسبت عده‌اي از ياران حضرت صادق ـ عليه السّلام ـ به او گرويدند و خوشبختانه طولي نکشيد عده زيادي از آنها از وي برگشته و به امامت حضرت موسي بن جعفر سيدي بزرگوار و امامي عاليمقدار گردن نهاده و حقانيت و براهين امامت او بر همگان آشكار شد و در عين حال عده كمي به عقيده خود باقيمانده عبدالله را به پيشوائي برگزيده و آنان به عنوان فطحيه شهرت يافتند، زيرا عبدالله مردي پهن پا بود و آدمي را كه چنين باشد افطح مي نامند.[2]
3. اسحق بن جعفر: مردي دانشمند و نيكوكار و متقي و مجتهد بود و مردم احاديث و آثاري از او روايت كرده اند. ابن كاسب هرگاه روايتي از او نقل مي كرد مي گفت حدثني الثقة الرضي اسحاق بن جعفر؛ اسحاق برادرش حضرت موسي بن جعفر را به امامت مي‌ شناخت و از پدرش بر تصريح امامت حضرت روايت مي‌ كرد.
4. محمد بن جعفر: مردي دلاور و با سخاوت بود روزي را روزه مي گرفت و روزي را افطار مي كرد و هم عقيده بازيديه بود و معتقد به قيام و مبارزه بود.
5. علي بن جعفر: احاديث بسياري روايت كرده و همواره با احتياط سروكار داشت و بزرگي پرهيزگار و دانشمند بود و هميشه با برادرش حضرت موسي بن جعفر ـ عليه السّلام ـ ملازم بود. و اخبار بسياري از آن حضرت روايت كرده است.
6. عباس بن جعفر: مرد فاضل و بزرگواري بود.
7. موسي بن جعفر: بزرگوارترين فرزند حضرت صادق ـ عليه السّلام ـ بود و قدر و عظمتش از همه بيشتر و شهرت عمومي داشت و در عصر آن حضرت به سخاوت و كرامت او نبود و از همه مردم پارساتر و پرهيزگارتر و داناتر بود.
نام مادرش حميده بربريه[3]
پس نتيجه مي گيريم امام صادق ـ عليه السّلام ـ ده تا فرزند داشته كه هفت تا پسر و سه تا دختر. اسماعيل و عبدالله و ام فروه كه مادر آنها فاطمه دختر حسين بن علي بن الحسين بود. و موسي و عباس و اسحاق و فاطمه و محمد كه از كنيزي بنام حميده البربريه متولد شده اند و عباس و علي و اسماء كه هر كدام از مادري متولد گرديده اند.
معرفي منابع جهت مطالعه بيشتر:
1ـ امام صادق(ع)، عمادزاده اصفهاني.
2ـ الارشاد، شيخ مفيد، ترجمه ساعدي.
--------------------------------------------------------------------------------
[1] . شيخ مفيد، الارشاد، ترجمه محمد باقر ساعدي، انتشارات اسلاميه، 1380ش، ص553؛ امين الاسلام طبرسي، إعلام الوري بأعلام الهدي، ترجمه عزيزالله عطاردي، انتشارات اسلاميه، چاپ دوم، 1377ش، ص398؛ مجلسي، محمدباقر، بحارالانوار، مترجم محمد جواد نجفي، انتشارات اسلاميه، 1396ق، ج11، ص215ـ216؛ مغنيه، احمد، زندگاني امام جعفر صادق(ع)، ترجمه سيد جعفر غضبان، ناشر دنياي كتاب، چاپ اول، 1383ش، ص63؛ سحاب، ابوالقاسم، زندگاني امام جعفر صادق(ع)، چاپخانه دانش، ج1، ص80.
[2] . مجلسي، محمدباقر، بحارالانوار، بيروت، موسسه الوفاء. 1404ق، ج37، ص11.
[3] . الارشاد، همان، ص553ـ558؛ إعلام الوري بأعلام الهدي، همان، ص398ـ400؛ بحارالانوار، همان، ص216؛ الارشاد، همان، 1413ق، ج2، ص215.

امام صادق ـ عليه السّلام ـ چه علومي را تدريس مي كرد آيا آن حضرت كتاب هم نوشته اند؟ و آيا شرايط زماني وي مثل شرايط زماني امام محمد باقر ـ عليه السّلام ـ مساعد بود براي نشر اسلام؟

•

نمایش پاسخ ...

خاندان رسالت و اهل بيت نبوّت، محور دانش و ذخاير تمام علوم بوده اند، حرمتشان در ميان امّت اسلامي، نه فقط از جهت خويشاوندي با پيامبر اكرم ـ صلّي الله عليه و آله ـ بلكه بر اساس ارزشهاي معنوي و اخلاقي و علمي آنان بوده و هست.
امام صادق ـ عليه السّلام ـ در حدود سي و پنج سال را با پدر گراميش امام باقر ـ عليه السّلام ـ بنيانگذار دانشگاه اهل بيت گذراند .... حلقه هاي درسي را كه در مسجد مدينه و بيرون از آن زير نظر پدر بزرگوارش امام باقر ـ عليه السّلام ـ داير بود درك كرد در اين حلقه هاي درس همچنانكه منابع موثق تأكيد دارند صدها طالب علم و دانشمند از نقاط مختلف بلاد اسلامي، حضور مي يافتند و او در كنار پدر علوم دين و اسرار هستي و هر آنچه را كه از پدرانش و آنها از پيامبر ـ صلّي الله عليه و آله ـ به ارث برده بودند مي آموخت.[1]
محضر درس امام محمّد باقر ـ عليه السّلام ـ و امام جعفر صادق ـ عليه السّلام ـ مسجد شهر مدينه بود و علومي، مانند فقه، تفسير قرآن، ادب و شعر، رجال و حديث، جغرافيا و ستاره شناسي و فيزيك و .... توسط امام محمّد باقر و امام جعفر صادق ـ عليهما السّلام ـ تدريس مي شد.[2]
ابو زهره درباره امام صادق ـ عليه السّلام ـ مي گويد:«علماي اسلام با تمام اختلاف نظرها و تعدد مشربهايشان در فردي غير از امام صادق ـ عليه السّلام ـ و علم او اتفاق نظر ندارند.» و يا ابو حنيفه درباره امام مي گويد:«دانشمندترين مردم كسي است كه به آراء و نظرهاي مختلف علماء در مسائل، احاطه داشته باشد.» و امام صادق ـ عليه السّلام ـ نيز همچون جدش اميرالمؤمنين مي فرمود:«قبل از آنكه مرا نيابيد بپرسيد.»[3]
دوره امام باقر و صادق ـ عليهما السّلام ـ عصر گسترش علوم اهل بيت ـ عليهم السّلام ـ در زمينه هاي مختلف بود، اين مسأله دربارة امام صادق ـ عليه السّلام ـ بيشتر صدق مي كند و اين به دليل مصادف شدن بخشي از دوران امامت آن حضرت، با فضاي باز سياسي بود كه در نتيجه درگيري سياسي كه منجر به انقراض امويان از يك سو و روي كار آمدن بني عباس از سوي ديگر به وجود آمده بود.[4]
شاگردان سرشناس آن حضرت از احاديث و پاسخ هاي آن حضرت به مسائل تعداد چهارصد كتاب به رشته تحرير در آوردند كه در دوران پس از وي به اصول اربعة حاءة معروف شده است و كليني و شيخ صدوق و طوسي در نوشتن كتب چهارگانه خود آنها را مرجع خود قرار دادند.[5]
و ابن قتيبه در كتاب ادب الكاتب گفته كه كتاب جفر را امام صادق نوشته و در آن است آنچه مردم به آن احتياج دارند و ..... و روايت شده كه آن حضرت محلّي داشت براي عامّه و خاصّه كه مردم از اقطار عالم به خدمتش مي رسيدند.[6]
البته ناگفته نماند كه برخي از كتابها به آن حضرت منتسب است كه توسط شاگردانش تاليف شده است مثل توحيد مفضل و ...
اينگونه مي توان نتيجه گيري كرد كه در زمان امام صادق ـ عليه السّلام ـ حركت علمي جان تازه اي گرفت و اين خيزش علمي به دورترين نقاط نيز راه يافت و علوم مختلف با توجه به نياز اجتماع و ظرفيتهاي موجود توسط امام صادق تدريس شد و كتابهاي زيادي توسط شاگردان امام به رشته تحرير درآمد.
جهت كسب اطلاع بيشتر به كتاب هاي عماد زاده اصفهاني كه درباره زندگاني امام صادق نگاشته است و به كتاب آقاي فضل الله كمپاني مراجعه فرمائيد.
--------------------------------------------------------------------------------
[1] . المعروف الحسيني، هاشم، سيرة الائمة اثني عشر، ترجمه محمّد رخشنده، تهران، انتشارات امير كبير، 1373ش، ج2، ص257.
[2] . مركز مطالعات استراسبورگ، مغز متفكر جهان شيعه، ترجمه ذبيح الله منصوري، تهران، انتشارات جاويدان، چاپ سوم، 1356، ص26 الي 28؛ جعفريان، رسول، حيات فكري امامان معصوم، قم، انتشارات انصاريان، چاپ ششم، 1381ش، ص332.
[3] . حيات فكري و سياسي امامان شيعه، همان، ص331.
[4] . همان، ص345.
[5] . سيرة الائمة اثني عشر، همان، ج2، ص260.
[6] . قمي، شيخ عباس، منتهي الامال، قم، انتشارات هجرت، چاپ يازدهم، بي تا، ج2، ص237.

برخورد خلفاي معاصر امام صادق ـ عليه السّلام ـ با آن حضرت چگونه بود؟

•

نمایش پاسخ ...

امام جعفر صادق ـ عليه‎السلام ـ را پايه گذار مذهب شيعه مي نامند؟

•

نمایش پاسخ ...

در دوره امامت امام صادق ـ عليه السّلام ـ اوضاع سياسي جهان اسلام چگونه بود ؟

•

نمایش پاسخ ...

برخورد خلفاي معاصر امام صادق ـ عليه السّلام ـ با آن حضرت چگونه بود؟

•

نمایش پاسخ ...

درباره ولادت، كودكي و نوجواني امام صادق ـ عليه السّلام ـ تا دورة امامت آن حضرت توضيح دهيد؟

•

نمایش پاسخ ...