در مورد اینكه امام هادی علیه السلام فرزندی به نام جعفر معروف به جعفر كذاب داشته­اند، میان مورخین شیعی و حتی غیر شیعی اختلافی نیست.
در پاسخ سؤال دیگر متذكر می­شویم كه ائمه علیهم السلام بجهت آگاهی كامل­شان به تمام جوانب مسائل تربیتی و رعایت دقیق آنها در مورد فرزندان خود، انسان­های صالحی را تحویل جامعه اسلامی دادند كه در طول تاریخ جوامع اسلامی بهره­های فراوانی از وجود این افراد بردند و هر كدام منشأ خدمات زیادی بودند و حتی امروزه نیز بارگاه و مرقدشان محلی برای جذب قلوب بسوی دین و معنویت است. اما نكته مهم این است كه تربیت صحیح به معنای سلب اختیار و جبر نیست. یعنی حتی برای كسی كه در نهایت تربیت صحیح قرار گرفته، هر لحظه ممكن است در اثر عدم مراقبت و رعایت مسائل تربیتی و بروز عوامل انحراف، به سوی فساد كشیده شود. پس هر چند ائمه علیهم السلام و انبیاء الهی فرزندان خود را تربیت صحیح نموده­اند، ولی ممكن است بعضی از فرزندان در اثر حسادت یا حب جاه و مقام و یا همنشینی با افراد ناباب، دچار انحراف گردند. البته نباید نقش بعضی از مادران را از نظر دور داشت چون بر اساس قانون وراثت، انتقال بعضی از صفات مادر به فرزند، زمینه انحراف را در آنها آماده­تر می­كند.
در پایان تذكر این نكته لازم است كه به همین دلایلی كه بیان شد برخی از فرزندان انبیاء الهی نیز از مسیر حق منحرف شدند و به راه تباهی رفتند، چنانكه خداوند در مورد فرزند نوح می­فرماید: «قَالَ یَنُوحُ إِنَّهُ لَیْس مِنْ أَهْلِك إِنَّهُ عَمَلٌ غَیرُ صلِحٍ فَلا تَسئَلْنِ مَا لَیْس لَك بِهِ عِلْمٌ إِنی أَعِظك أَن تَكُونَ مِنَ الْجَهِلِینَ[1]فرمود: «ای نوح! او از اهل تو نیست! او عمل غیر صالحی است] فرد ناشایسته‏ای است‏[! پس، آنچه را از آن آگاه نیستی، از من مخواه! من به تو اندرز می‏دهم تا از جاهلان نباشی!!«
پی نوشت:
1. سوره هود، آیه 46
منبع: پایگاه حوزه

علامه محدّث سیّد تاج الدین علی بن احمد حسینی عاملی در كتاب التتمة فی تواریخ الائمه علیهم السلام نقل می ‌كند كه حضرت امام هادی(ع) تنها یك كنیز داشتند و لامحاله 5 یا 7 فرزند ایشان از آن یك زن بوده است.1
پی نوشت:
1. ایشان این مطلب را از مصباح كفعمی نقل كرده است.
منبع: پایگاه حوزه

1- امام حسن عسكری علیه السلام بابانویی شایسته به نام «نرجس‏»[1] ازدواج نمودكه به نام‏های دیگری چون «سوسن‏»[2] ، «صیقل‏»[3] یا «صقیل‏» و «ملیكه‏»[4] نیز نامیده شده است .[5]او دختر «یوشعا» پسر قیصر روم و از نوادگان «شمعون‏» یكی از حواریان مسیح علیه السلام بود كه به طریقی معجزه‏آسا از سوی خداوند برای همسری امام یازدهم برگزیده شد.[6] هنگامی كه «نرجس‏» در روم بود خواب‏های شگفت‏انگیزی دید، یك‏بار در خواب پیامبر عزیز اسلام صلی الله علیه و آله و حضرت مسیح علیه السلام را دید كه او را به عقد ازدواج امام حسن عسكری علیه السلام درآوردند، و در خواب دیگری، شگفتی‏های دیگری دید و به دعوت حضرت فاطمه زهرا علیها السلام مسلمان شد، اما اسلام خود را از خانواده و اطرافیان خویش پنهان می‏داشت. تا آنگاه كه میان مسلمانان و رومیان جنگ درگرفت و قیصر خود به همراه لشكر روانه جبهه‏های جنگ شد. «نرجس‏» در خواب فرمان یافت كه به‏طور ناشناس همراه كنیزان و خدمتكاران به دنبال سپاهی كه به مرز می‏روند برود، و او چنین كرد و در مرز برخی از جلوداران سپاه مسلمانان آنان را اسیر ساختند و بی‏آنكه بدانند او از خانواده قیصر است همراه سایر اسیران به بغداد بردند .
این واقعه در اواخر دوران امامت امام دهم حضرت هادی علیه السلام روی داد[7]، و كارگزار امام هادی علیه السلام نامه‏ای را كه امام به زبان رومی نوشته بود، به فرمان آن گرامی در بغداد به نرجس رساند و او را از برده‏فروش خریداری كرد و به سامرا نزد امام هادی علیه السلام برد، امام آنچه را نرجس در خواب‏های خود دیده بود به او یادآوری فرمود، و بشارت داد كه او همسر امام یازدهم و مادر فرزندی است كه بر سراسر جهان مستولی می‏شود و زمین را از عدل و داد پر می‏سازد. آنگاه امام هادی علیه السلام نرجس را به خواهر خود «حكیمه‏» كه از بانوان بزرگوار خاندان امامت ‏بود سپرد تا آداب اسلامی و احكام را به او بیاموزد و مدتی بعد نرجس به همسری امام حسن عسكری علیه السلام درآمد.[8]
2- ممكن است این تعدد اسامی باعث ابهام و حیرت شما شده باشد و ممكن است ابهام در این باشد كه ایشان رومی است و از خانواده‌ سلطنتی، كه این هم چیزی عجیبی نیست مگر زن فرعون از خانواده سلطنتی نبود ولی با ایمان آوردن به حضرت موسی(ع) و كشته شدن در این راه نمونه ای برای مؤمنین شد. و این نشان می‌دهد كه می‌توان از محیط فاسد تأثیر نپذیرفت. اگر انسان خود اراده كند و از خدا كمك بگیرد خدا او را در همان محیط فاسد هم حفظ می‌كند.
پی نوشتها:
[1]«نرجس‏» نام گلی از دره تك‏لپه‏ای‏ها، و سردسته گیاهان تیره نرگسی است، كه گل‏هایش منفرد و در انتهای ساقه قرار دارد . (فرهنگ معین، ج‏4، ص‏4702)
[2] «سوسن‏» نام گلی فصلی و درشت‏به رنگ‏های مختلف است . اصل این گل از اروپا و ژاپن و آمریكای شمالی و هیمالیاست . (همان، ص‏1954)
[3] «صیقل‏» هر شئ نورانی، صیقلی و جلا داده شده را می‏گویند . بنا به گفته شیخ صدوق و شیخ طوسی، پس از آنكه حضرت نرجس خاتون به ولی‏عصر علیه السلام حامله شد او را صیقل نام نهادند . (ر . ك: الصدوق، محمدبن علی‏بن الحسین، همان، ص‏432; الطوسی، محمدبن الحسن، كتاب‏الغیبة، ص‏241).
[4]«ملیكه‏» به معنای ملكه و شهبانوست .
[5] ر . ك: الصدوق، محمد بن علی بن الحسین، همان، ص‏432 .
[6] ر . ك: همان، ص‏423 - 417; الطوسی، محمدبن‏الحسن، كتاب‏الغیبة، ص‏128 - 124; المجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، ج‏51، ص‏11 - 6 .
[7]در كتاب تاریخ العرب و الروم آمده است در سال 247 ق . جنگ‏هایی بین مسلمانان و رومیان درگرفت و غنایم بسیاری به چنگ مسلمانان افتاد . در سال 248 ق . نیز «بلكاجور» سردار مسلمانان با رومیان جنگید و طی آن بسیاری از اشراف روم اسیر شدند . (ر . ك: نازیلیف، تاریخ‏العرب و الروم، ترجمه محمد عبدالهادی شعیره، ص‏225) . ابن اثیر نیز طی حوادث سال 249 ق . می‏نویسد: جنگی میان مسلمانان به سركردگی «عمربن‏عبدالله اقطع‏» و «جعفربن‏علی صائقه‏» با قوای روم كه شخص قیصر نیز در آن جنگ شركت داشت روی داد . (به نقل پیشوای دوازدهم حضرت امام حجة بن الحسن المهدی علیه السلام ص‏27 - 26) از: هیئت تحریریه مؤسسه در راه حق،
[8]همان، ص‏27 - 26 . با استفاده از فصلنامه موعود شماره 28 .
منبع: پایگاه حوزه

امام حسن عسکري يازدهمين امام شيعه اثني عشري و سيزدهمين معصوم، فرزند امام هادي ـ عليه السّلام ـ و پدر بزرگوار امام مهدي صاحب الزمان(عج) مي باشد که نام مادرشان «حُدَيثِه» بوده[1] درباره تاريخ تولد و محل تولد آن حضرت بين مورخين اختلاف هست چنان که تاريخ تولد آن حضرت را بين سالهاي 230 تا 233 ذکر کرده اند و همچنين محل تولد آن حضرت را برخي مدينه گفته و برخي معتقدند آن حضرت در سامرا متولد شده است.
اقوال در ولادت حضرت
1. ربيع الثاني سال 232 هـ .ق در مدينه.[2]
2. سال 231 هـ .ق در سامرا.[3]
3. هشتم ربيع الاول 232 هـ .ق.[4]
4. سال 231 روز دوشنبه چهارم ربيع الثاني.[5]
5. سال 233 هـ .ق.[6]
6. رمضان 232 هـ .ق.[7]
به جز يک مورد بقيه بر اين باورند که امام در مدينه متولد شده و مشهور است که حضرت در ربيع الثاني 232 متولد شدند.
دوران طفوليت و کودکي امام ـ عليه السّلام ـ در خاندان وحي، خاستگاه امامت، سرچشمه هدايت و مرجعيت عامه مسلمانان سپري شد و در چنين خانواده اي پرورش يافته و از هر آلودگي و پليدي به دور بوده، از تفضلات الهي اين بود که امام حسن ـ عليه السّلام ـ در خانه نبوت و معدن امامت با بهترين و شايسته ترين شيوه پرورش يافت و از اولين ساعات تولد در مسيري قرار گرفت که رهبري آينده امت به او واگذار شود.
حضرت در کودکي به همراه پدر از مدينه به سامرا منتقل شدند با ظلم و بيدادگري طاغوتيان آشنا شده و در سامرا در منطقه اي به نام (عسکر) سکونت اجباري اختيار کردند و لذا به (عسکري) ناميده شدند.[8] و سن آن حضرت را در هنگام انتقال به سامرا چهار سال و چند ماه گفته اند و اين گفته بر فرضي است که تولد حضرت در مدينه اتفاق افتاده باشد چنان که سيد محسن امين چنين عقيده اي دارد.[9]
البته به اين نکته نيز بايد توجه کرد که امام هادي براي آماده کردن شيعه به غيبت صاحب الزمان (عج) و همچنين حفظ جان امام حسن عسکري ـ عليه السلام ـ از تعرض دشمنان فرزند خود را جز از خواص شيعه و افراد مورد اعتماد مخفي مي کرد و از مقام و عظمت آن حضرت کمتر صحبت مي فرمود و لذا اطلاعات کمي از دوران کودکي حضرت امام حسن عسکري در منابع مشاهده مي کنيم.
امام حسن عسکري ـ عليه السلام ـ از جمله اماماني است که در سنين جواني به شهادت رسيدند ولي با اين حال آن حضرت مدتي از دوره جواني خود را همراه پدر بوده و در حدود 22 سالگي پدر را از دست داد[10] آن حضرت قبل از اينکه داغ پدر ببيند در حدود 20 سالگي برادر بزرگتر خود را نيز از دست داد و فراغ برادر براي آن حضرت سخت بود، چنان که نقل شده حضرت در ماتم برادر خيلي بي تابي مي نمودند[11] و همچنين امام حسن عسکري ـ عليه السلام ـ در دوره اي که نزد پدر بودند برخورد و رفتار خلفا را با پدر بزرگوار خويش مشاهده مي نمودند و از ظلمي که در حق اهلبيت ـ عليهم السلام ـ روا مي داشتند بي خبر نبود و از جمله اينکه از خبر تخريب قبر و بقعه امام حسين ـ عليه السّلام ـ و جسارت طاغوتيان به آن مکان مقدس محزون شد. در مورد ازدواج آن حضرت نيز اختلاف هست برخي مي گويند آن حضرت در زمان پدر با نرجس خاتون ازدواج کردند[12] ولي برخي مي گويند بعد از شهادت پدر اين امر محقق شد.[13] در هر صورت امام با کنيزي ازدواج نمودند که مادر صاحب الزمان (عج) شد.
امام هادي قبل از رحلت، پسرش ابومحمد حسن ـ عليه السّلام ـ را به حضور طلبيد و نور حکمت و مواريث پيامبران و سلاح امامت را بدو سپرد و به امامت وي تصريح کرد و در حضور ياران مورد اعتماد خويش به او وصيت کرد و شهادت آن حضرت در چهل سالگي رخ داد و در سامرا مدفون گرديد.[14] امام حسن عسکري بعد از رحلت پدر به نص صريح آن حضرت و ائمه گذشته به امامت شيعيان اثني عشري رسيد. مدت امامت آن حضرت با توجه به تاريخ شهادت پدر 254 هـ.ق و همچنين تاريخ شهادت خود آن حضرت که 260 هـ.ق گفته شده[15] تقريباً 6 سال بوده[16] و سن آن حضرت در زمان به شهادت رسيدن نيز 28 سال گفته شده است.
و شيخ مفيد گفته: امام حسن عسکري در يکم ربيع الاول سال 260 هـ.ق مريض شد و در روز هشتم همان ماه در روز جمعه در سن 28 سالگي شهيد و در خانه خودش در سامرا مدفون گرديد.[17]
و براساس روايتي که از امام صادق ـ عليه السّلام ـ نقل است که فرمودند: همه ما يا کشته مي شويم و يا مسموم.
لذا درباره اماماني که روايتي درباره شهادتشان در دست نيست بر اين باوريم که خلفاي جور آنان را به شهادت رسانده اند.[18]
معرفي منابع جهت مطالعه بيشتر:
1. سيره پيشوايان، مهدي پيشوائي.
2. حيات سياسي امامان شيعه، رسول جعفريان.
3. زندگاني امام حسن عسکري، باقر شريف قرشي.
4. منتهي الامال، شيخ عباس قمي، ج 2.
--------------------------------------------------------------------------------
[1] . شيخ مفيد، الارشاد، قم، آل البيت، 1413ق، ج2، ص313.
[2] . همان.
[3] . سبط بن جوزي، تذکرة الخواص، قم، مؤسسه اهل البيت (بي تا)، ص 324.
[4] . محمد بن طولون، الائمه الاثنا عشر، بيروت، منشورات رضي، ص 113.
[5] . مجلسي، محمدباقر، بحارالانوار، بيروت، مؤسسه الوفا، 1403ق، ج 5، ص 238.
[6] . محمد بن جرير طبري، دلائل الامامة، نجف، مکتبة حيدرية، ص 223.
[7] . کليني، اصول کافي، تهران، انتشارات مسجد (بي تا) ج 2، ص 430.
[8] . شيخ صدوق، علل الشرايع، قم، مکتبة طباطبائي (بي تا) ج 1، ص 176 و 230.
[9] . عاملي، محسن امين، اعيان الشيعه، ج 2، ص 40.
[10] . مفيد، همان، ص311.
[11] . طبسي، محمد جواد، با خورشيد سامرا، ترجمه عباس جلالي، قم، دفتر تبليغات اسلامي، 1379، ص 62.
[12] . مجلسي، همان، ج 51، ص 11.
[13] . طبسي، همان، ص 71.
[14] . مجلسي ، همان، ج 50، ص 210، به نقل از عيون المعجزات، ص 133.
[15] . کليني، همان، ج 2، ص 430.
[16] . ابن صباغ مالکي، الفصول المهمة في معرفة الائمه، قم، دارالحديث للطباعة و النشر، ج 2، ص109.
[17] . شيخ مفيد، همان، ج 2، ص 336.
[18] . مجلسي، همان، ج 50، ص 238.

امام يازدهم ما شيعيان حضرت امام حسن عسکري ـ عليه السّلام ـ در سال 232 هـ . ق، در ماه ربيع الاول در شهر مدينه به دنيا آمد.[1] آن حضرت با چند تن از خلفاي عباسي معاصر بود از جمله مهتدي و معتمد عباسي.[2] هر چند برخي از نويسندگان نام چند فرزند براي امام حسن عسکري ـ عليه السّلام ـ ذکر کرده اند اما قول مشهور اين است که: از ايشان تنها يک فرزند، هم نام و هم کنيه با رسول خدا ـ صلّي الله عليه و آله ـ متولد شده است. علاوه بر اين که تقسيم ميراث آن حضرت ميان مادر و برادر ايشان نيز مي تواند مؤيد قول مشهور باشد، که به آن اشاره خواهيم کرد.
گفته شد برخي از نويسندگان چند فرزند براي امام حسن عسکري ـ عليه السّلام ـ ذکر کرده اند از جمله اين فرزندان «محمد، موسي، فاطمه، عايشه، حسين و...»[3] اما به نظر مي رسد اين اقوال صحيح نباشد، چرا که:
اولاً علماي شيعه تنها فرزند امام حسن عسکري ـ عليه السّلام ـ را حضرت مهدي (عج) مي دانند و نام ديگري را ذکر نکرده اند. در اين رابطه شيخ مفيد که کتابش از اعتبار خاصي برخوردار است، مي نويسد: «امام بعد از امام حسن عسکري ـ عليه السّلام ـ فرزندش بود که هم نام و هم کنيه رسول خدا ـ صلّي الله عليه و آله ـ بود و امام حسن ـ عليه السّلام ـ به جز او فرزندي نداشت نه ظاهراً و نه باطناً مادر اين فرزند کنيزي به نام نرجس بوده است.[4] کليني در کافي مي نويسد: فرزندي براي امام حسن عسکري ـ عليه السّلام ـ به دنيا آمد و او را محمد نام نهادند[5] طبرسي در اعلام الوري همين قول را ذکر کرده است ومي نويسد فردي از امام حسن عسگري ـ عليه السّلام ـ سؤال کرد: آقاي من آيا براي شما فرزندي هست؟ حضرت فرمود بله. سؤال کرد، اگر امري اتفاق بيفتد در کجا از او مي توانم سؤال کنم؟ حضرت فرمود: در مدينه.[6]
علامه مجلسي در بحارالانوار مي نويسد: اينکه حضرت مهدي (عج) برادري به نام موسي داشته باشد. اين خبر غريب است.[7]
ثانياً يک دليل تاريخي هم وجود دارد که قول مشهور را تأييد مي کند. کليني مي نويسد: معتمد عباسي چون شنيده بود که از حضرت عسکري ـ عليه السّلام ـ فرزندي باقي مانده درصدد يافتن او برآمد و دستور داد عدّه اي از قابله ها، زنان و کنيزان آن حضرت را معاينه نمايند و اگر آثار حمل در آنها مشاهده شد گزارش کنند. نقل شده است که يکي از قابله ها به کنيزي شک کرد، از طرف خليفه دستور داده شد که آن کنيز را در محلي تحت نظر قرار بدهند... سرانجام چون اثري از حمل ظاهر نشد آن کنيز آزاد گرديد.[8] معتمد براي آنکه وانمود کند که از امام حسن عسکري ـ عليه السّلام ـ فرزندي باقي نمانده و شيعيان از وجود امام بعدي نوميد گردند، دستور داد، ميراث آن حضرت ميان مادر و برادر امام حسن عسکري ـ عليه السّلام ـ تقسيم شود: اين تقسيم ارث دلالت بر اين دارد که امام حسن عسکري ـ عليه السّلام ـ فرزند ديگري نداشته اند و با توجه به اينکه خليفه نتوانسته بود امام مهدي ـ عليه السّلام ـ را پيدا کند بنابراين دستور مي دهد که ارث امام تقسيم شود. علي بن عيسي اربلي مي نويسد: شيعيان عقيده داشتند که از امام فرزندي باقي مانده است که امامت را بر عهده دارد.[9] زيرا تعدادي از آنان فرزند خردسال امام را قبلاً ديده بودند.
نتيجه گيري: عقيدة علماي شيعه بر اين است که تنها فرزند امام حسن عسکري ـ عليه السّلام ـ حضرت مهدي (عج) مي باشد، که در سال 255 هـ، متولد شده است و هم اکنون غايب هستند و به امر الهي ظهور مي کند وجهان را پر از عدل و داد خواهند کرد. اقوال ديگري که در اين رابطه هست مبني بر داشتن فرزنداني ديگر، مورد قبول علماي شيعه نيست.
معرفي منابع جهت مطالعه بيشتر:
1. ارث، شيخ مفيد، ج 2.
2. اعلام الوري، طبرسي، ج 2.
--------------------------------------------------------------------------------
[1] . شيخ مفيد، الارشاد، قم، مؤسسه آل البيت(ع)، 1413ق، ج 2، ص 313.
[2] . طبرسي، اعلام الوري، قم، مؤسسه آل البيت(ع)، 1417ق، ج 2، ص 131.
[3] . حسيني، سيد محمد رضا، تاريخ اهل البيت(ع)، قم، مؤسسه آل البيت(ع)، 1410ق، ص112 به نقل از هداية المخطوطه.
[4] . شيخ مفيد، پيشين، ص 339.
[5] . کليني، کافي، تهران، مکتبه الصدوق، 1381، ج 1، ص 264.
[6] . طبرسي، پيشين، ص 251.
[7] . سيد محمد رضا حسيني، همان، ص 112 به نقل از بحارالانوار، ج 13، ص 116.
[8] . کليني، پيشين، ج 1، ص 505.
[9] . علي بن عيسي اربلي، کشف الغمه، مکتبه بني هاشمي، 1381ق، ج 3، ص 199.

امام حسن عسکري ـ عليه السّلام ـ چه در زمان حيات پدر گرامي شان و چه در دوران امامت خويش در شهر سامراء به شدت تحت نظر بودند از اين روي ارتباط با ياران به سختي صورت مي گرفت و به همين علت ياران و شاگردان حضرت معمولاً به طور ناشناس با امام مرتبط بودند؛ به چند تن از ياران ايرشان اشاره مي کنيم:
1. عثمان بن سعيد ثمري: وي که از قبيله بني اسد بود و به علت سکونت در شهر سامرا به عسکري نيز مشهور بود از ياران و اصحاب خاص امام هادي و امام حسن عسکري و همچنين به عنوان نائب اول از نواب اربعه امام زمان (عج) به حساب مي آيد.[1] از او در محافل شيعي به نام (سمّان) روغن فروش نيز ياد شده است زيرا به منظور استتار فعاليت هاي سياسي، روغن فروشي مي کرد و اموال متعلق به امام را که شيعيان به وي تحويل مي دادند، در ظرف هاي روغن قرار داده به محضر امام عسکري ـ عليه السّلام ـ مي رساند.[2] او مورد اعتماد و احترام عموم شيعيان بود.[3] پس از رحلت امام حسن عسکري مراسم تغسيل و تکفين و خاکسپاري آن حضرت را درظاهر، عثمان بن سعيد انجام داد[4] در مورد تاريخ وفات وي اختلاف است در برخي منابع 267 و در برخي 280ق ذکر شده است.[5]
2. محمد بن عثمان بن سعيد ثمري: وي نيز همچون پدر از بزرگان شيعه و از نظر تقوي و عدالت و بزرگواري مورد اعتماد و احترام شيعيان بود و از ياران مورد اعتماد امام عسگري ـ عليه السّلام ـ بود چنانچه امام عسگري در جواب (احمد بن اسحاق) که سوال کرده بود به چه کسي از شيعيان و معتمدين حضرت مراجعه کند حضرت فرمود: عمري (عثمان بن سعيد) و پسرش هر دوي آنها امين و مورد اعتماد من هستند، آنچه به تو برسانند از جانب من مي رسانند و آنچه به تو بگويند از طرف من مي گويند. سخنان آنان را بشنو و از آنان پيروي کن زيرا اين دو تن مورد اعتماد و امين من هستند وي که به عنوان نايب دوم امام زمان (عج) نيز بوده در تاريخ 304 يا 305 هجري قمري وفات يافت.[6]
3. احمد بن ابراهيم بن اسماعيل: ايشان يکي از خواص و نزديکان امام حسن عسکري بود که آثار ارزنده اي در علوم مختلف از خود به يادگار گذاشت کتاب (اسماء الجبال و المياه و الاوديه) در علم جغرافيا بوده و همچنين در علم لغت تبحر داشته و از کاتبان و همنشينان امام بوده[7] وي در سال 291 هجري قمري وفات يافت.[8]
4. فضل بن شاذان بن خليل مکني به ابو محمد: که از مشايخ و ثقات و معتمدين و محدثين اواسط قرن سوم هجري است وي فقيه متکلم جليل القدر و از اصحاب حضرت جوادـ عليه السّلام ـ و امام هادي و امام حسن عسگري عليهم السلام بوده و حدود يکصد و هشتاد کتاب به او منسوب است که در موضوعات مختلف نگاشته از جمله (اثبات الرجعة) (اربع مسائل في الامامية)، (الرد علي الباطنية و القرامطة)، (حدوث العالم) و... او را متوفاي 260 هجري مي دانند.و همچنين کتاب الايضاح في الرد علي سائر الفرق از اوست.[9]
5. احمد بن محمد بن خالد برقي (متوفاي 274 يا 280هـ): وي نيز از ياران و اصحاب امام حسن عسکري بوده و همچنين پدرش محمد نيز از ياران امام محسوب مي شد ولي احمد شهرتي بيش از پدر داشته او داراي آثار علمي بود از جمله المحاسن که حاوي بسياري از احاديث ائمه است.
6. حسين بن اشکيب سمرقندي (مروزي) از اصحاب و ياران امام حسن عسکري و در نقل روايت از جانب رجاليون ثقه توصيف شده مدتي در قم خادم حرم حضرت معصومه(س) بوده سپس در سمرقند مقيم و به نشر معارف تشيع پرداخت.[10]
7. حسن بن موسي الخشاب از بزرگان و علماي شيعه و از ياران امام عسگري بود و آثار علمي در موضوعات مختلف داشته از جمله: کتاب(الرد علي الواقفه) و (النوادر) و... .
8. ابراهيم بن ابي حفص: کنيه اش ابو اسحاق، کاتب و از اصحاب بزرگ امام حسن عسگري ـ عليه السّلام ـ به شمار مي رود و مردي ثقه و موجه است و همچنين او کتابي در رد اهل غلو و ابي الخطاب نوشت.[11]
9. احمد بن ادريس قمي معروف به معلم، از اصحاب و ياران امام عسگري ـ عليه السّلام ـ به شمار مي رود او فقيهي ثقه و مورد اعتماد شيعه بود که روايات زيادي نقل کرده و رواياتش صحيح است داراي اثري به نام نوادر بوده ـ در سال 306 در گذشت.[12]
10. داود بن قاسم بن اسحاق از اهالي بغداد که در نزد ائمه عليهم السلام داراي مقام و منزلتي عالي بود و در نقل حديث او را ثقه دانسته اند و از اصحاب خاص امام جواد و هادي و عسگري و حضرت صاحب الزمان عليهم السلام محسوب و از همه آنها نقل روايت کرده است.
معرفي منابع جهت مطالعه بيشتر:
1. زندگاني امام حسن عسگري، باقر شريف قرشي، ترجمه سيد حسن اسلامي.
2. حياة الامام العسکري، محمد جواد طبسي.
3. خورشيد سامرا، محمد جواد طبسي.
4. حياة فکري سياسي امامان شيعه، رسول جعفريان.
--------------------------------------------------------------------------------
[1] . طوسي‏، الغيبة، تهران، مکتبة نينوي الحديثة بي تا ص 216.
[2] . همان ص 214.
[3] . همان ص 216.
[4] . همان .
[5] . حسين جاسم، تاريخ سياسي غيبت امام دوازدهم، ترجمه سيد محمد تقي آيت اللهي، تهران ، اميرکبير، 1367 ش، ص 155.
[6] . طوسي پيشين ص 219 - 223 .
[7] . شيخ طوسي، الفهرست. تحقيق شيخ جواد قيومي، بيروت، موسسه نشر الفقاهة، ص72؛ رجال نجاشي، ص92 .
[8] . تهراني، آقا بزرگ، الذريعه، بيروت، دارالاضواء چاپ دوم، 1403ق ج 2 ص 66.
[9] . فضل بن شاذان الايضاح. تحقيق جلال الدين حسيني (بي جا ) (بي تا) ص 1 .
[10] . احمد بن علي نجاشي، تحقيق آيت الله شبيري زنجاني، قم، جامعة مدرسين، 1413ق، ص 76، ش 182.
[11] . باقر شريف قرشي، حياه الامام الحسن العسکري، ترجمه سيد حسن اسلامي، قم، جامعه مدرسين، 1371، ص139 .
[12] . احمد بن علي نجاشي، همان ص 143.

امام حسن عسکري، يازدهمين امام شيعيان است، آن حضرت در ماه ربيع الثاني سال 232ق در مدينه ديده به جهان گشود، و در هشتم ربيع الاول سال 260ق در سن بيست و هشت سالگي دار فاني را وداع گفت.[1]
از آنجا که پيشواي يازدهم به دستور خليفه عباسي در سامرا، در محله «عسکر» سکونت (اجباري) داشت به همين جهت عسکري ناميده مي شود.[2] فشار و اختناق در مورد پيشواي يازدهم فوق العاده شديد بود و از هر طرف آن حضرت را تحت کنترل و نظارت داشتند. حکومت عباسي به قدري از نفوذ و موقعيت مهم اجتماعي امام نگران بود که امام را ناگزير کرده بود، هر هفته روزهاي دوشنبه و پنجشنبه در دربار حاضر شود.[3]
امام حسن عسکري با وجود همه اين فشارها و کنترلها و مراقبتهاي بي وقفه حکومت عباسي، رابطه خود را با شيعيان و نقاط شيعه نشين از طريق امور زير برقرار مي کرد:
1. ايجاد شبکه ارتباطي وکالت
در زمان امام حسن عسکري ـ عليه السّلام ـ تشيع در مناطق مختلف و شهرهاي متعددي گسترش و شيعيان در نقاط فراواني تمرکز يافته بودند. شهرها و مناطقي مانند، کوفه، بغداد، نيشابور، قم، آبه (آوه) مدائن، خراسان، يمن، ري، آذربايجان، سامرا، جرجان و بصره از پايگاه هاي شيعيان به شمار مي رفتند.[4]
گستردگي و پراکندگي مراکز تجمع شيعيان، وجود سازمان ارتباطي منظمي را ايجاب مي کرد تا پيوند شيعيان را با حوزه امامت از يک سو و ارتباط آنان را با همديگر از سوي ديگر برقرار سازد، اين نياز از زمان امام نهم احساس مي شد و شبکه ارتباطي وکالت و نصب نمايندگان در مناطق گوناگون، به منظور برقراري چنين سيستمي، از آن زمان به مورد اجرا گذاشته مي شد. اين برنامه در زمان امام عسکري نيز تعقيب گرديد؛ به گواهي اسناد و شواهد تاريخي، امام حسن عسکري نمايندگاني از ميان چهره هاي درخشان و شخصيتهاي برجسته شيعيان، برگزيده، در مناطق متعدد منصوب کرده و با آنان در ارتباط بود و از اين طريق پيروان تشيع را در همه مناطق زيرنظر داشت.
از جمله اين نمايندگان مي توان به «ابراهيم بن عبده»، نماينده امام در نيشابور و «احمد بن اسحاق بن عبدالله قمي اشعري» در قم اشاره کرد.[5] در رأس سلسله مراتب وکلاي امام «محمد بن عثمان عَمَري» قرار داشت که وکلاي ديگر، به وسيله او با امام در ارتباط بودند، آنان نوعاً اموال و وجوه جمع آوري شده را به وي تحويل مي دادند و او به محضر امام مي رساند.[6]
2. ارتباط از طريق پيک ها و نامه ها
علاوه بر شبکه ارتباطي وکالت، امام از طريق اعزام پيکها نيز با شيعيان و پيروان خود ارتباط برقرار مي ساخت و از اين رهگذر مشکلات آنان را برطرف مي کرد. در اين زمينه به عنوان نمونه مي توان از فعاليت هاي «ابو الاديان»، يکي از نزديکترين ياران امام ياد کرد. او نامه ها و پيام هاي امام(ع) را به پيروان آن حضرت مي رساند و متقابلا نامه ها، سؤالها، مشکلات، خمس، و ديگر وجوه ارسالي شيعيان را دريافت نموده و در سامرا به محضر امام عسکري مي رساند.[7] گذشته از پيک ها، امام از طريق مکاتبه نيز با شيعيان ارتباط برقرار مي ساخت و از اين رهگذر آنان را زير چتر هدايت خويش قرار مي داد. نامه اي که امام حسن عسکري به «ابن بابويه» نوشته نمونه اي از اين نامه ها است.[8]
3. ارتباط از طريق فعاليتهاي سري و مخفي
امام حسن عسکري ـ عليه السّلام ـ نوع ديگر ارتباط خود را با شيعيان از طريق فعاليتهاي مخفي نزديک ترين ياران خود برقرار مي کرد. از جمله «عثمان بن سعيد عمري» که از نزديکترين و صميمي ترين ياران امام بود، زير پوشش روغن فروشي فعاليت مي کرد. شيعيان و پيروان حضرت عسکري اموال و وجوهي را که مي خواستند به امام تحويل دهند به او مي رساندند و او آنها را در ظرفها و مشکهاي روغن قرار داده و به حضور امام مي رساند.[9]
4. ارتباط از طريق نمايندگان مردم
تماس مستقيم با امام، با فرستادن افرادي از طرف شيعيان به محضر آن حضرت، نوع ديگري از وجود ارتباط ميان امام و دوستانش بود.[10] از جعفر بن شريف جرجاني نقل شده است که گفت: به زيارت خانه خدا مشرف شدم و در سامرا به خدمت امام حسن عسکري رسيدم، خواستم اموالي را که دوستان به وسيله من فرستاده بودند به آن حضرت بدهم، پيش از آنکه بپرسم، به چه کسي بدهم امام فرمود: آنچه را همراه آورده اي به مبارک، خادم من بسپار.[11]
بنابراين با وجود همه تنگناها و محدوديت هايي که خلافت عباسي براي امام(ع) به وجود آورده بود آن حضرت همواره با شيعيان خود در ارتباط بوده و از اين طريق به امور مختلف ايشان رسيدگي مي فرمود.
معرفي منابع جهت مطالعه بيشتر:
1. حيات فکري و سياسي امامان شيعه، رسول جعفريان.
2. سيره پيشوايان، مهدي پيشوائي.
--------------------------------------------------------------------------------
[1] . شيخ مفيد، الارشاد، ترجمه رسولي محلاتي، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامي ، چاپ ششم، 1383 ش، ج 2، ص 442.
[2] . شيخ صدوق، معاني الاخبار، تهران، مکتبه الصدوق، 1379 هـ.ق، ص 65.
[3] . ابن شهر آشوب، مناقب، قم، کتاب فروشي مصطفوي، ج 4، ص 434.
[4] . شيخ محمد جواد طبسي، حياة الامام العسکري، طبقة الاولي، قم، دفتر تبليغات اسلامي، 1371ش، ص 223ـ226.
[5] . مهدي پيشوايي، سيره پيشوايان، قم، مؤسسه تحقيقاتي امام صادق ـ عليه السّلام ـ ، چاپ اول، 1372ش، ص 632 و 634.
[6] . شيخ طوسي، اختيار معرفة الرجال، مشهد، دانشکده الهيات و معارف اسلامي، 1348 ش، ص 532.
[7] . مهدي پيشوايي، پيشين، ص 636.
[8] . ابن شهر آشوب، پيشين، ج 4، ص 425.
[9] . شيخ طوسي، الغيبه، تهران، مکتبة نينوي الحديثه، ص 214.
[10] . رسول جعفريان، حيات فکري و سياسي امامان شيعه، قم، انصاريان، چاپ هفتم، 1383ش، ص 551.
[11] . اربلي، کشف الغمه، تحقيق: سيد هاشم رسولي، تبريز، ج 2، ص 427.

شايد بتوان گفت كه هيچ يك از امامان - عليهم السلام - همانند امام حسن عسكري ـ عليه السلام ـ در فشار طاغوتهاي عصر و در زندانها نبوده است، تا آن‌جا كه حتي در زندان، جاسوسي را بر او گماشته بودند، تا گفتار و رفتار او را گزارش دهد، چنان‌كه ابو جعفر هاشمي مي‌گويد: با چند نفر در زندان بودم ناگاه امام حسن عسكري ـ عليه السلام ـ را وارد زندان كردند، در زندان شخصي بودو ادعا مي‌كرد از علويان است، امام ـ عليه السلام ـ در غياب او به يارانش فرمود: «اين مرد از شما نيست، از او بر حذر باشيد، آن‌چه گفته ايد در نامه‌اي نوشته و در داخل لباسهايش مي‌باشد تا به خليفه گزارش دهد.» يكي از حاضران لباسهاي او را وارسي كرد، همان نامه را يافت كه مطالب خطرناكي را در مورد زندانيان نوشته بود[1].
اين همه فشار براي چه بود؟ در جواب بايد گفت: طاغوتهاي بني‌عباس از چند جهت در مورد امام حسن عسكري ـ عليه السلام ـ ترس و نگراني داشتند و حساس بودند:
1ـ جمعيت شيعيان در آن عصر، به خصوص در عراق، بسيار بود، طاغوت‎ها ترس آن داشتند كه آن‌ها قدرت را به دست گيرند و با زعامت و رهبري امام حسن عسكري ـ عليه السلام ـ تاج و تخت عباسيان را واژگون نمايند؛ شيعيان در اين عصر به قدري نيرومند بودند كه: احمد بن عبيد الله ابن خاقان مي‌گويد: جعفر كذاب (برادر امام حسن عسكري ـ عليه السلام ـ كه به دروغ ادعاي امامت مي‌كرد) نزد پدرم عبيدالله ـ كه داراي مقام عالي در دربار خليفه بود ـ آمد و گفت: « مقام برادرم را به من بده، در عوض، من سالي بيست هزار دينار براي تو مي‌فرستم» پدرم به او گفت: «يا احمق السلطان جرد سيفه في الذين زعموا أن اباك و اخاك[2] ...الخ»
ترجمه: اي احمق نادان! خليفه، به روي معتقدين به امامت پدر و برادرت (امام حسن عسكري ـ عليه السلام ـ) شمشير كشيد، تا آن‌ها را از اين اعتقاد برگرداند، نتوانست، بنا بر اين اگر آن‌ها (شيعيان) امامت تو را قبول دارند نياز به خليفه و غير او نداري و اگر آن‌ها تو را به امامت قبول ندارند، به وسيله ما هرگز نمي‌تواني به اين مقام برسي. پدرم از آن پس، اصلاً به جعفر اعتنا نكرد و تا زنده بود اجازه نداد كه جعفر به نزدش بيايد[3].
2ـ از سوي ديگر بايد به اين مسئله مهم نيز توجه داشت كه شيعيان توجه خاصي به امام حسن عسكري ـ عليه السلام ـ داشتند و اموال بسياري به مجضرش مي‌رساندند، به عنوان مثال، آن حضرت صد هزار دينار (يعني صد هزار مثقال طلا) به يكي از نمايندگان مورد اطمينان خود به نام علي‌‌بن جعفر همّاني داد تا بين مستمندان و شيعيان در مراسم حج تقسيم كند، بار ديگر صد هزار دينار براي او فرستاد، بار سوم سي هزار دينار براي او حواله كرد.[4]
تلاش‌هاي سياسي اما حسن عسكري ـ عليه السلام ـ ، نامه و پيك‌هاي او، فعاليت شاگردان و نمايندگان او، حوزه علميه طاغوت برانداز او، گفتار سازنده و حركت‌بخش او و ... همه و همه نشان مي‌داد كه او نه تنها تسليم دستگاه طاغوتي بني‌عباس نيست، بلكه زمينه سازي فرهنگي و سياسي عميق و گسترده‌اي بر ضد آن دستگاه مي‌كند.
4 ـ طبق روايات متعدد و متواتر، همه مسلمانان مي‌دانستند كه قائم آل محمد ـ صلي الله عليه و آله ـ حضرت مهدي ـ عجل الله تعالي فرجه الشريف ـ ظهور مي‌كند و واژگوني تاج و تخت شاهان و سلاطين جور در سراسر جهان به دست اوست، از طرفي دريافته بودند كه اين مصلح جهاني از نسل امام حسن عسكري ـ عليه السلام ـ است، لذا در مورد آن حضرت، بسيار حساس بودند و احساس خطر مي‌كردند و بر همين اساس حضرت مهدي ـ عجل الله تعالي فرجه الشريف ـ از هنگام ولادت (در سال 255 ه‍.ق) حتي در عصر پدر (تا سال 260 يعني 5 سال) جز از ياران بسيار مخصوص، مخفي بود.
مرحوم محدث قمي در اين‌باره مي‌نويسد: « سه نفر از خلفاي بني عباس خواستند امام حسن عسكري ـ عليه السلام ـ را بكشند، زيرا به آنها خبر رسيده بود كه حضرت مهدي ـ عجل الله تعالي فرجه الشريف ـ در صلب اوست، آن‌ها آن حضرت را چندين بار زنداني نمودند.[5]»
و نيز روايت شده امام حسن عسكري ـ عليه السلام ـ هنگام ولادت حضرت مهدي ـ عجل الله تعالي فرجه الشريف ـ فرمود: «ظالمان پنداشتند كه مرا مي‌كشند تا نسل مرا قطع نمايند، آن‌ها قدرت خداوند قادر را چگونه ديده‌اند».[6]
اين عوامل و نظير آن، موجب شد كه طاغوتيان بني‌عباس سخت ترين فشار و اختناق و سانسور را بر امام حسن عسكري ـ عليه السلام ـ و يارانش وارد ساختند، امام حسن عسكري ـ عليه السلام ـ براي حفظ ياران خود، به پنهان‌كاري و راز پوشي تأكيد مي‌كرد، تا آن‌جا كه عثمان بن سعيد عمري، يار مخصوص آن‌ حضرت، (اولين نائب خاص امام مهدي ـ عجل الله تعالي فرجه الشريف ـ) زير پوشش روغن فروش مطالب را محرمانه از امام حسن عسكري ـ عليه السلام ـ به شيعيان و به عكس گزارش مي‌داد، از اين رو به او سمّان (روغن فروش) مي‌گفتند[7].
كوتاه سخن آن‌كه: از بررسي تلاشهاي امام حسن عسكري ـ عليه السلام ـ و يارانش فهميده مي‌شود كه آن بزرگ‌مردِ علم و كمال و سياست، در هفت مورد، تلاش عميق و چشم‌گيري داشته است كه عبارتند از:
1ـ تشكيل حوزة علميه و كوشش‌هاي علمي و انقلاب فرهنگي.
2 ـ ايجاد شبكه ارتباطي با شيعيان توسط پيك‌ها و نامه‌ها و تعيين نمايندگان، و تلاش‌هاي آن‌ها و ارتباط با آن‌ها.
3 ـ تلاش‌هاي سري و محرمانه سياسي.
4 ـ پشتيباني مالي شيعيان از امام و حمايت مالي آن حضرت از مستضعفان، براي حفط كيان تشيع.
5 ـ تقويت و توجيه سياسي رجال و عناصر مهم شيعه، و روحيه دادن به آن‌ها و سفارش آن‌ها به مقاومت و استقامت در برابر ستمگران.
6ـ استفاده گسترده از آگاهي‌هاي غيبي و قدرت‌هاي ملكوتي و معنوي.
7 ـ آماده سازي شيعيان براي دوران غيبت[8].
امام حسن عسكري ـ عليه السلام ـ در راستاي اين اصول تا سرحد شهادت ايستادگي كرد و تحت شديد ترين شكنجه‌ها و فشارها در زندان‌ها و خانه و بيرون خانه رسالت خود را به جهانيان ابلاغ فرمود و سرانجام با نيرنگ معتمد عباسي، در سن 28 يا 29 سالگي مسموم و به شهادت رسيد.
خدايا ما را از پيروان و شيعيان واقعي آن حضرت و از منتظران واقعي فرزندش حجة‌بن الحسن العسكري قرار بده.
معرفي منابع جهت مطالعه بيشتر:
1. خورشيد سامرا، محمد جواد طبسي، ترجمه عباس جلالي.
2. حيات فكري و سياسي امامان شيعه، رسول جعفريان.
3. زندگاين چهارده معصوم، عماد زاده.
4. منتهي الآمال، ج2، شيخ عباس قمي.
5. سيره ائمه اثني عشر معروف الحسني.
--------------------------------------------------------------------------------
[1] . طبرسي، حسن، اعلام الوري، تهران، دارالكتب الاسلاميه، 1390ه‍.ق، ص 354.
[2] . كليني، اصول كافي، ج 1، ص 505 و 506.
[3] . كليني، اصول كافي، ج 1، ص 505 و 506.
[4] . طوسي، الغيبة، تهران، انتشارات نينوي، بيتا، ص212.
[5] . انوار البهيّه، ص 490.
[6] . مجلسي، محمدباقر، بحارالانوار، بيروت، موسسه الوفاء، 1403، ج50، ص 214.
[7] . مجلسي، سفينة البحار، تهران، انتشارات دارالاسوه للطباعة و النشر، 1416ق، ج 6، ص143 و 144،.
[8] . پيشوايي، مهدي، سيره پيشوايان، قم، موسسه امام صادق(ع)، 1377، ص626 تا 650.

امام حسن عسکري يازدهمين امام شيعه اثني عشري و سيزدهمين معصوم، فرزند امام هادي ـ عليه السّلام ـ و پدر بزرگوار امام مهدي صاحب الزمان(عج) مي باشد که نام مادرشان «حُدَيثِه» بوده[1] درباره تاريخ تولد و محل تولد آن حضرت بين مورخين اختلاف هست چنان که تاريخ تولد آن حضرت را بين سالهاي 230 تا 233 ذکر کرده اند و همچنين محل تولد آن حضرت را برخي مدينه گفته و برخي معتقدند آن حضرت در سامرا متولد شده است.
اقوال در ولادت حضرت
1. ربيع الثاني سال 232 هـ .ق در مدينه.[2]
2. سال 231 هـ .ق در سامرا.[3]
3. هشتم ربيع الاول 232 هـ .ق.[4]
4. سال 231 روز دوشنبه چهارم ربيع الثاني.[5]
5. سال 233 هـ .ق.[6]
6. رمضان 232 هـ .ق.[7]
به جز يک مورد بقيه بر اين باورند که امام در مدينه متولد شده و مشهور است که حضرت در ربيع الثاني 232 متولد شدند.
دوران طفوليت و کودکي امام ـ عليه السّلام ـ در خاندان وحي، خاستگاه امامت، سرچشمه هدايت و مرجعيت عامه مسلمانان سپري شد و در چنين خانواده اي پرورش يافته و از هر آلودگي و پليدي به دور بوده، از تفضلات الهي اين بود که امام حسن ـ عليه السّلام ـ در خانه نبوت و معدن امامت با بهترين و شايسته ترين شيوه پرورش يافت و از اولين ساعات تولد در مسيري قرار گرفت که رهبري آينده امت به او واگذار شود.
حضرت در کودکي به همراه پدر از مدينه به سامرا منتقل شدند با ظلم و بيدادگري طاغوتيان آشنا شده و در سامرا در منطقه اي به نام (عسکر) سکونت اجباري اختيار کردند و لذا به (عسکري) ناميده شدند.[8] و سن آن حضرت را در هنگام انتقال به سامرا چهار سال و چند ماه گفته اند و اين گفته بر فرضي است که تولد حضرت در مدينه اتفاق افتاده باشد چنان که سيد محسن امين چنين عقيده اي دارد.[9]
البته به اين نکته نيز بايد توجه کرد که امام هادي براي آماده کردن شيعه به غيبت صاحب الزمان (عج) و همچنين حفظ جان امام حسن عسکري ـ عليه السلام ـ از تعرض دشمنان فرزند خود را جز از خواص شيعه و افراد مورد اعتماد مخفي مي کرد و از مقام و عظمت آن حضرت کمتر صحبت مي فرمود و لذا اطلاعات کمي از دوران کودکي حضرت امام حسن عسکري در منابع مشاهده مي کنيم.
امام حسن عسکري ـ عليه السلام ـ از جمله اماماني است که در سنين جواني به شهادت رسيدند ولي با اين حال آن حضرت مدتي از دوره جواني خود را همراه پدر بوده و در حدود 22 سالگي پدر را از دست داد[10] آن حضرت قبل از اينکه داغ پدر ببيند در حدود 20 سالگي برادر بزرگتر خود را نيز از دست داد و فراغ برادر براي آن حضرت سخت بود، چنان که نقل شده حضرت در ماتم برادر خيلي بي تابي مي نمودند[11] و همچنين امام حسن عسکري ـ عليه السلام ـ در دوره اي که نزد پدر بودند برخورد و رفتار خلفا را با پدر بزرگوار خويش مشاهده مي نمودند و از ظلمي که در حق اهلبيت ـ عليهم السلام ـ روا مي داشتند بي خبر نبود و از جمله اينکه از خبر تخريب قبر و بقعه امام حسين ـ عليه السّلام ـ و جسارت طاغوتيان به آن مکان مقدس محزون شد. در مورد ازدواج آن حضرت نيز اختلاف هست برخي مي گويند آن حضرت در زمان پدر با نرجس خاتون ازدواج کردند[12] ولي برخي مي گويند بعد از شهادت پدر اين امر محقق شد.[13] در هر صورت امام با کنيزي ازدواج نمودند که مادر صاحب الزمان (عج) شد.
امام هادي قبل از رحلت، پسرش ابومحمد حسن ـ عليه السّلام ـ را به حضور طلبيد و نور حکمت و مواريث پيامبران و سلاح امامت را بدو سپرد و به امامت وي تصريح کرد و در حضور ياران مورد اعتماد خويش به او وصيت کرد و شهادت آن حضرت در چهل سالگي رخ داد و در سامرا مدفون گرديد.[14] امام حسن عسکري بعد از رحلت پدر به نص صريح آن حضرت و ائمه گذشته به امامت شيعيان اثني عشري رسيد. مدت امامت آن حضرت با توجه به تاريخ شهادت پدر 254 هـ.ق و همچنين تاريخ شهادت خود آن حضرت که 260 هـ.ق گفته شده[15] تقريباً 6 سال بوده[16] و سن آن حضرت در زمان به شهادت رسيدن نيز 28 سال گفته شده است.
و شيخ مفيد گفته: امام حسن عسکري در يکم ربيع الاول سال 260 هـ.ق مريض شد و در روز هشتم همان ماه در روز جمعه در سن 28 سالگي شهيد و در خانه خودش در سامرا مدفون گرديد.[17]
و براساس روايتي که از امام صادق ـ عليه السّلام ـ نقل است که فرمودند: همه ما يا کشته مي شويم و يا مسموم.
لذا درباره اماماني که روايتي درباره شهادتشان در دست نيست بر اين باوريم که خلفاي جور آنان را به شهادت رسانده اند.[18]
معرفي منابع جهت مطالعه بيشتر:
1. سيره پيشوايان، مهدي پيشوائي.
2. حيات سياسي امامان شيعه، رسول جعفريان.
3. زندگاني امام حسن عسکري، باقر شريف قرشي.
4. منتهي الامال، شيخ عباس قمي، ج 2.
------------------------------------------
[1] . شيخ مفيد، الارشاد، قم، آل البيت، 1413ق، ج2، ص313.
[2] . همان.
[3] . سبط بن جوزي، تذکرة الخواص، قم، مؤسسه اهل البيت (بي تا)، ص 324.
[4] . محمد بن طولون، الائمه الاثنا عشر، بيروت، منشورات رضي، ص 113.
[5] . مجلسي، محمدباقر، بحارالانوار، بيروت، مؤسسه الوفا، 1403ق، ج 5، ص 238.
[6] . محمد بن جرير طبري، دلائل الامامة، نجف، مکتبة حيدرية، ص 223.
[7] . کليني، اصول کافي، تهران، انتشارات مسجد (بي تا) ج 2، ص 430.
[8] . شيخ صدوق، علل الشرايع، قم، مکتبة طباطبائي (بي تا) ج 1، ص 176 و 230.
[9] . عاملي، محسن امين، اعيان الشيعه، ج 2، ص 40.
[10] . مفيد، همان، ص311.
[11] . طبسي، محمد جواد، با خورشيد سامرا، ترجمه عباس جلالي، قم، دفتر تبليغات اسلامي، 1379، ص 62.
[12] . مجلسي، همان، ج 51، ص 11.
[13] . طبسي، همان، ص 71.
[14] . مجلسي ، همان، ج 50، ص 210، به نقل از عيون المعجزات، ص 133.
[15] . کليني، همان، ج 2، ص 430.
[16] . ابن صباغ مالکي، الفصول المهمة في معرفة الائمه، قم، دارالحديث للطباعة و النشر، ج 2، ص109.
[17] . شيخ مفيد، همان، ج 2، ص 336.
[18] . مجلسي، همان، ج 50، ص 238.
( اندیشه قم )