بانک پرسش و پاسخ - تاریخ خلفا

پرسش و پاسخ های تاریخ خلفا

آيا فتوحات بعد از پيامبر ـ صلي الله عليه و آله ـ همان انگيزه‌هاي زمان پيامبر ـ صلي الله عليه و آله ـ را دنبال مي‌كرد؟

•

نمایش پاسخ ...

اينكه عمر براي پيامبر قلم و دوات نياورده است قصد مخالفت با امر پيامبر را نداشته است بلكه از شدت حزن و ناراحتي، مرگ پيامبر را باور نداشت؟

•

نمایش پاسخ ...

روايت معروف به واقعة «يوم الخميس«؛ تفسير رخداد روز پنج‌شنبه است. اين رخداد را همة مورخان و محدثان روايت كرده‌اند و از جمله بخاري در چند جاي كتاب صحيح خود از جمله در «كتاب العلم» و «باب قول المريض: قوموا عني...» آورده است.[1] روايت از اين قرار است كه رسول خدا(ص) فرمود: كتاب و دواتي برايم بياوريد تا چيزي بنگارم كه پس از من گمراه نشويد. در اين ميان عمر برخاست و گفت «آن مرد گرفتار تب شده (و هذيان مي‌گويد)؛ كتاب خدا ما را كفايت مي‌كند.[2]» بخاري و ابن سعد، نقل مي‌كنند. ابن عباس در حالي كه اشك چونان سيل بر گونه‌هايش جاري بود، مي‌گفت: تمامي مصيبت و بدبختي همان است كه با اختلاف و شلوغ كاري خود، مانع از نوشتن كتاب، توسط رسول خدا(ص) شدند و گفتند كه رسول خدا(ص) هذيان مي‌گويد.[3] پس از اين مخالفت، رسول خدا(ص) فرمود: «برخيزيد و برويد كه نبايد در حضور پيامبري نداي اختلاف برخيزد. و حتي ابن ابي الحديد به نقل از كتاب «تاريخ بغداد» اثر احمد بن ابي طاهر به طور مستند نقل مي‌كند كه بعد از اينكه ابن عباس براي عمر مي‌گويد كه رسول خدا(ص) علي(ع) را به خلافت منصوب كرده بود و پدرم نيز بر اين باور بود. عمر گفت: آري از رسول خدا(ص) دربارة وي مطلبي بود كه حجت نتواند بود. آن حضرت در هنگام بيماري، سر آن داشت تا به اسم او تصريح كند، اما من به خاطر اسلام از اين كار ممانعت كردم.[4] چنانچه از مطالب نقل شده بدست مي‌آيد اولاً خود عمر اعتراف مي‌كند كه من عمداً قلم و دفتر براي رسول خدا(ص) نبردم و همچنين مي‌گويد من مي‌دانستم كه آن حضرت(ص) قصد داشت اسم علي(ع) را به صراحت به عنوان خليفه بعد از خود بنويسد. ثانياً: در هر حال كار عمر با هر توجيهي كه باشد تخطي از امر رسول الله است كه در قرآن امر به اطاعت آن شده است[5] و به نوعي اجتهاد در مقابل نص مي‌باشد.[6] ثالثاً: تخلف عمر از امر رسول خدا(ص) فقط مختص در اين جريان نمي‌شود بلكه در همان روزها وقتي آن حضرت سپاه اسامه را جهت جنگ با روميان تجهيز كرد و در حالي كه بيمار بود مي‌فرمود: «انفذوا جَيشَ اُسامَه»[7] با اين حال آنان از رفتن سستي كردند تا رسول خدا(ص) رحلت كرد. در اين كه سران صحابه از جمله دو خليفه نخست در سپاه بوده‌اند هيچ ترديدي وجود ندارد.[8] در حالي كه در كلمات امام علي(ع) آمده است كه، هدف از اعزام اين سپاه، تثبيت ولايت آن حضرت بوده است.[9] در صورتي كه در اين قضيه هم عمر، كمي سنّ اسامه را بهانه قرار داده و از امر رسول خدا تمرّد كرد.[10]
--------------------------------------------------------------------------------
[1] . ابوعبدالله محمد بن اسماعيل بخاري، صحيح النجاري، بيروت، دارالمعرفه، كتاب العلم، ج 1، صص 23 - 22، باب جوائز الوفد من كتاب الجهاد، ج 2، ص 120.
[2] . ابن سعد، طبقات الكبري، بيروت، دارالاحياء التراث العربي، 1405 ق، ج 2، صص 245 - 242؛ احمد بن حنبل، المسند، بيروت، دار صادر، ج 1، ص 325؛ عبدالرزاق بن همام الصنعاني الامالي في آثار الصحابه، تحقيق: مجدي، السيد ابراهيم، قاهره، مكتبه القرآن، ص 38؛ براي مصادر بيشتر ر.ك: مكاتيب الرسول، ج 2، صص 626 - 618.
[3] . طبري، تاريخ الطبري، چاپ دوم، بيروت، دارالكتب 1408، ج 3،‌ص 193.
[4] . ابن ابي الحديد، شرح نهج البلاغه، تحقيق محمد ابوالفضل ابراهيم، مصر، دارالاحياء الكتب العربيه، 1378 هـ . ق، ج 12، ص 21؛ ابوسعيد آبي، نثر الدر، مصر،‌الهيئه العامة المصرية للكتب، 1981 م، ج 2، ص 28.
[5] . نساء، آية، 52.
[6] . ابن ابي الحديد، پيشين، ص 83 - 82.
[7] . محمد بن سعد، طبقات الكبري، بيروت، دارالاحياء التراث العربي، 1405 ق، ج2 ، صص 190 - 189.
[8] . الناشي الاكبر، مسائل الامامه و مقتطفات من الكتاب الاُوسط في المقالات، تحقيق، فان إس؛ بيروت، 1971 م، ص 53؛ محمد بن سعد، همان، ص 249؛ احمد بن يحيي البلاذري، انساب الاشراف، تحقيق: محمد باقر المحمودي، بيروت، 1394 ق، مؤسسه الأعلمي، ج 2، ص 384.
[9] . مجلسي،‌بحار الانوار، ج 38، ص 173، (به نقل از خصال شيخ صدوق).
[10] . ابن اثير،‌الكامل في التاريخ، چاپ بيروت، احياء التراث، بي‌تا، ج 2، ص 335.

آيا توهين به خلفاي سه گانه يا بعضي از آنها جايز است؟

•

نمایش پاسخ ...

درباره مسلمان شدن عمر کدام روايت صحيح است؟

•

نمایش پاسخ ...

در مورد اسلام آوردن عمر اقوال مختلفي نقل شده است، گاهي نيز مطالب اغراق آميزي در اين زمينه بيان شده است. امّا آنچه از اين اقوال صحيح تر به نظر مي رسد، که هم منابع شيعه و هم منابع اهل سنت آن را آورده اند، اين قول هست که سيره ابن هشام آن را نقل کرده است. روابط عمر با مسلمانان در آغاز اسلام بسيار تيره بود، به گونه اي که از دشمنان سرسخت پيامبر ـ صلي الله عليه و آله و سلّم ـ به شمار مي رفت. با هجرت عده اي از مسلمانان به حبشه و اوضاع آشفته مکه، عمر سخت عصباني بود زيرا مي ديد دو دستگي و تفرقه ميان اهل مکه حکمفرما است از اين جهت با خود انديشيد و به اين نتيجه رسيد که ريشة اين اختلافات را با کشتن پيامبر ـ صلي الله عليه و آله و سلّم ـ قطع نمايد. با همين قصد به خانه ارقم بن ابي ارقم که پيامبر ـ صلي الله عليه و آله و سلّم ـ و عده اي از مسلمانان در آن حضور داشتند حرکت کرد. نُعيم بن عبدالله که مسلمان شده بود امّا اسلام خود را از عمر مخفي نگه داشته بود و از بستگان عمر بود، در ميانه راه به او برخورد و سؤال کرد. به کجا مي روي؟ عمر گفت: مي خواهم بروم «محمّد» را که باعث پراکندگي قريش شده، به قتل برسانم. نعيم گفت: غرور تو را گرفته است، گمان مي کني اولاد عبد مناف تو را زنده مي گذارند؟ اگر راست مي گويي بهتر است به فکر خويشان خود باشي، زيرا خواهرت «فاطمه» و شوهر او مسلمان شده اند، عمر وقتي اين خبر را شنيد با عصبانيت به طرف خانه خواهرش حرکت کرد، همين که نزديک خانه آمد زمزمه کسي را شنيد که قرآن مي خواند. افراد خانه همين که متوجه ورود عمر شدند، خباب بن ارت که نزد آنها بود و به آنها قرآن ياد مي داد، را از ترس پنهان کردند، فاطمه هم صفحه اي را که آيات قرآن در آن نوشته شده بود مخفي کرد. عُمر گفت: اين زمزمه اي که به گوش مي رسيد چه بود؟ گفتند: کدام زمزمه؟ عمر گفت: به من اطلاع داده اند که شما دو نفر پيرو دين محمّد ـ صلي الله عليه و آله و سلّم ـ شده ايد. سپس به طرف شوهرخواهرش «سعيد» حمله ور شد و او را زير ضربات خود گرفت، فاطمه به ياري شوهرش برخاست، عمر خواهر خود را نيز مورد حمله قرار داد و سر او را با نوک شمشير سخت مجروح کرد. وقتي کار به اين جا کشيد، خواهر گفت: آري ما مسلمان شده ايم و به خداي يگانه ايمان آورده ايم. هر کاري مي خواهي بکن. عمر چون سر خون آلود خواهرش را ديد از کردة خود پشيمان شد، و به خواهرش گفت: صفحه اي که از روي آن مي خوانديد، نشانم بدهيد. فاطمه گفت: مي ترسم آن را پاره کني. عمر متعهد شد که پاره نکند و آن را برگرداند. پس لوحي را به دست او دادند که در آن آياتي از سوره مبارکه «طه» نوشته شده بود پس از قرائت اين آيات بليغ، فصيح و محکم عمر تحت تأثير قرار گرفت و تصميم گرفت به سوي همان خانه اي که پيامبر ـ صلي الله عليه و آله و سلّم ـ در آن بود برود. وقتي به در خانه ابن ابي ارقم رسيد و در زد، مردي از ياران پيامبر ـ صلي الله عليه و آله و سلّم ـ از روزنة در، عمر را ديد که با خود شمشير به همراه دارد، موضوع را به اطلاع پيامبر ـ صلي الله عليه و آله و سلّم ـ رساند. حمزه گفت: يا رسول الله اجازه بدهيد، وارد شود اگر با حُسن نيت وارد شد او را مي پذيريم و در غير اين صورت او را مي کشيم. هنگامي که عمر وارد شد، گفت: يا رسول الله آمده ام تا به خدا و پيامبرش ايمان بياورم و در محضر گروهي از ياران رسول خدا ـ صلي الله عليه و آله و سلّم ـ اسلام آورد.»[1] امّا اين که با اسلام آوردن عمر مسلمانان تقويت شدند و اسلام خودشان را آشکار ساختند، چنان که از سعيد بن مسيّب نقل شده است که: عمر بعد از چهل مرد و ده زن اسلام آورد (البتّه در اين که عمر چندمين نفر از اسلام آورندگان بود و در چه سالي اسلام آورد اختلاف نظر هست) قبل از او اسلام آشکار نبود، و وقتي عمر اسلام آورد، اسلاممان را آشکار ساختيم.»[2] و يا اين که مسمانان به واسطه شجاعت عمر توانستند بعد از اسلام آوردن او در مسجدالحرام نماز بخوانند، چنان که از محمد بن عبيد نقل شده است که: ما امکان خواندن نماز در بيت (مسجدالحرام) را نداشتيم تا اين که عمر مسلمان شد پس چون عمر اسلام آورد با مشرکين مي جنگيد تا ما نمازمان را مي خوانديم.»[3]، اين مطالب اغراق آميز و خلاف واقع است، چون اوّلا: اين چه جنگي بوده است که در هيچ يک از کتب مغازي، سيره و تاريخ هيچ توضيحي درباره آن وجود ندارد و ثانياً: اگرچه عمر داراي خلقي خشن بوده است امّا شجاعتي که باعث تقويت مسلمانان شود در او نبوده است و شاهد بر اين مطلب فرار او از ميدان جنگ در مواقع حسّاس و به خطر افتادن جان پيامبر ـ صلي الله عليه و آله و سلّم ـ مي باشد، چنان که در جنگ احد به جز تعداد اندکي اکثر مسلمانان و از جمله عمر فرار کردند که در منابع اهل سنت به آن اشاره شده است.»[4] هم چنين در جنگ حنين نيز در موقعيتي حسّاس عمر از جمله فرارکنندگان بود.[5] و اين که پيامبر ـ صلي الله عليه و آله و سلّم ـ هنگام اسلام آوردن عمر دعا کرده است: «خدايا عزت بده دين را به وسيله عمر بن خطاب.»[6] و يا از عبدالله بن مسعود نقل شده است که: ما ذليل بوديم و هنگامي که عمر اسلام آورد عزيز شديم»[7] اين ها هم قابل قبول نيست. چگونه مسلمانان به واسطه اسلام آوردن عمر عزت يافتند در حالي که عمر و قبيله اش داراي جايگاه والايي در بين قريش نبوده اند. و شاهد اين مدّعا گفته عمر است به هنگامي که پيامبر ـ صلي الله عليه و آله و سلّم ـ در زمان صلح حديبيه عمر را به عنوان نماينده خود براي رفتن پيش قريش انتخاب کرد، عمر ضمن ردّ اين پيشنهاد گفت: من از قريش بر جانم مي ترسم و از فاميل من کسي در مکه نيست که از من حمايت کند.»[8] يا جمله اي که ابوسفيان بعد از بيعت با ابوبکر، درباره ابوبکر و دستيارش عمر گفت: شأن خلافت نيست که در کوچک ترين خاندان قريش باشد.» و اين مطلب را ابوسفيان بعد از رحلت پيامبر ـ صلي الله عليه و آله و سلّم ـ و در زمان اوج گيري اسلام و مسلمانان بيان مي کند. و يا هنگامي که عمر دستور داد نصف اموال عمروعاص مصادره شود، عمروعاص گفت: خداوند روزگاري را که من در آن کارگزار و عامل عمر شده ام لعنت کند. به خدا سوگند خودم عمر و پدرش را ديدم که بر تن هر يک عبايي قطواني (نوعي عباي ارزان قيمت از قطوان کوفه) بود که از گودي زانو بلندتر نبود و بر گردن عمر پشتة هيزم بود، در حالي که همان هنگام عاص بن وائل (پدر عمرو) جامه هاي ديباي زربفت بر تن داشت.»[9] لذا اين ها مطالبي خلاف واقع هست، و بيشتر اين فضائلي که در رابطه با خلفاي ثلاث مطرح شده است در زمان حکومت معاويه به جهت دشمني اش با علي ـ عليه السّلام ـ و بني هاشم جَعْل شده است.
چنان که «مدائني» از موّرخين نامدار اهل سنت در اين باره مي نويسد: معاويه در زماني به کارگزاران خويش دستور داد مردم را دعوت کنيد که فضائل صحابه و خلفاي اوليه را روايت کنند و حديثي در فضيلت ابوتراب علي ـ عليه السّلام ـ نباشد مگر آن که روايتي همانند آن را روايت کنيد، اين کار نزد من محبوب تر است و براي شکست دلايل و براهين ابوتراب و شيعيان وي قوي تر و برنده تر است.»[10]
ابن عرفه معروف به نقطويه از بزرگان اهل حديث از اهل سنت نيز در اين باره مي گويد: بيشتر احاديث دروغين که فضائل صحابه را بازگو مي کند در ايام بني اميه ساخته و پرداخته شده است، آن هم به خاطر اين که گوينده و سازنده آن خود را به دستگاه خلافت نزديک سازد.»[11]
پس چگونه مي توانيم اين گونه مطالب را با توجّه به شناختي که از شخصيت و روحيات عمر داريم قبول کنيم و بپذيريم که اين ها مطالبي درست و مطابق با واقع هستند.
معرفي منابع جهت مطالعه بيشتر:
1ـ فروغ ابديت، آيت الله سبحاني.
2ـ نقش ائمه در احياء دين، علامه عسگري.
3ـ پژوهشي پيرامون انصار، آقاي محرمي.
--------------------------------------------------------------------------------
[1] . ابن هشام، السيرة النبويه، قاهره، دارالحديث، چاپ دوم، 1419ق، ج1، ص284ـ281؛ ابن سعد، الطبقات الکبري، بيروت، دارالفکر، چاپ اول، 1414ق، ج2، ص224ـ223؛ بيهقي، دلائل النبوة، بيروت، دارالکتب العلميه، چاپ اول، 1415ق، ج2، ص217ـ216؛ سيوطي، تاريخ الخلفا، قم، منشورات الشريف الرضي، چاپ اول، 1411ق، ص114ـ113؛ سبحاني، جعفر، فروغ ابديت، قم، مرکز انتشارات دفتر تبليغات، چاپ چهاردهم، 1377ش، ج1، ص288ـ285.
[2] . ابن سعد، الطبقات الکبري، بيروت، دارالکتب العلميه، چاپ اول، 1410ق، ج3، ص203.
[3] . ابن سعد، همان.
[4] . واقدي، کتاب المغازي، بيروت، موسسة الاعلمي للمطبوعات، چاپ سوم، 1409ق، ج1، ص238.
[5] . ابن کثير، البداية و النهايه، بيروت، دار احياء التراث العربي، بي تا، ج4، ص376.
[6] . الطبقات الکبري، ج3، ص204ـ202.
[7] . همان، ج3، ص204.
[8] . طبري، تاريخ الامم و الملوک، بيروت، رواتع التراث العربي، بي تا، ج1، ص585.
[9] . ابن ابي الحديد، همان، ج1، ص175.
[10] . ابن ابي الحديد، همان، ج11، ص45؛ عسگري، سيد مرتضي، نقش ائمه در احياء دين، تهران، دانشکده علم اصول، چاپ اول، 1379ش، ج16، ص65، به نقل از کتاب «احداث» مدائني.
[11] . ابن ابي الحديد، همان، ج11، ص46.

منظور از لقب «مرد بيمار اروپا» چيست؟

•

نمایش پاسخ ...

امپراتوري عثماني يكي از پايدار‌ترين دولت‌هاي مسلمان است كه بيش از شش قرن در صحنه سياست اسلامي، در جهت ايجاد اتحاد داخلي ميان سرزمينهاي اسلامي و دفاع از آنها در برابر دولتهاي اروپايي نقش ايفا كرد.[1] از اواخر قرن هيجدهم ميلادي اين امپراتوري روز به روز به سوي انحطاط و سقوط پيش مي‌رفت. و در قرن نوزدهم ميلادي كاملاً ضعيف شده بود در تاريخ اسلام كمبريج آمده است: «امپراتوري عثماني مدتي بيش از 300 سال جهان مسيحيت را به وحشت انداخته بود از قرن هيجدهم، از اينكه قدرتي مهاجم باشد، باز ايستاد. از اين پس در عقب جبهه با قدرتهاي اروپايي مسيحي مي‌جنگيد. با اين همه مدت دو قرن ديگر در حالي كه مرزهاي آن پيوسته به داخل پيش مي‌رفت، زيست. دلايل اين سر سختي متعدد است از جمله آنها رقابت قدرتهاي بزرگ است»[2] «از زماني كه دولت عثماني راه زوال را در پيش گرفت، اذهان سياستمداران اروپايي متوجه آثار اين زوال و تقسيم سرزمينهاي آن شد»[3]
كشورهاي اروپايي در اين دوره لقب «مرد بيمار اروپا» را به اين كشور دادند. امپراتوري روسيه خواهان اين بود كه اين مرد بيمار بميرد تا بتواند مناطقي از اين كشور را كه مي‌خواهد به راحتي تصرف كند و به آبهاي گرم دست پيدا كند. اما غالب كشور هاي اروپايي و در رأس آنها انگليس به علت منافعي كه در ارتباط با اين كشور داشتند خواهان ابقاي آن بودند. «در خلال ربع قرن پاياني قرن نوزدهم سياست دولت‌ها بجز روسيه و فرانسه بر محور محافظت از اساسِ دولت عثماني بود.»[4] در جواب اين سؤال مذكور ابتدا به ضعف دولت عثماني اشاره مي كنيم سپس سياست كشورهاي مرتبط با عثماني را بررسي خواهيم كرد.
ضعف دولت عثماني: از اواخر قرن 18 به بعد ضعف دولت عثماني كاملاً آشكار شد. به گونه‌اي كه برتري دريايي عثماني در درياي مديترانه از بين رفت. روسها با شكست دادن عثماني حق كشتي راني در درياي سياه و عبور از كانالهاي سفر و داردانل را پيدا كردند. مناطق «كريمه» از تسلط عثماني خارج شد[5] «از طرفي در متصرفات اروپايي عثماني اكثريت بسيار عظيمي از عناصر غير ترك و غير مسلمان وجود داشت كه اينها هرگز مجذوب تركان و آميخته با آنان نشدند ... قدرتهاي مسيحي آنان را به جنگيدن براي رسيدن به آزادي ملي تشويق مي‌كردند. به عنوان نمونه «يونان» در سال 1821 م بر عليه عثماني شورش كرد. و در سال 1830 م. سلطان عثماني به خواسته شورشيان تسليم شد و با اكراه تمام استقلال يونان را به رسميت شناخت»[6] كشورهاي زيادي به استقلال رسيدند و از تحت سلطه عثماني خارج شدند. بلغارستان اعلام استقلال كرد. اتريش، بوسني و هرزگوين را به خود ملحق ساخت. كِرِت وحدت خود را با يونان اعلام كرد. ملتهاي بالكان كه تا اين زمان دشمن يكديگر بودند اتحاديه‌اي تشكيل دادند و اعلان جنگ كردند، نيروهاي عثماني را بيرون راندند و در نتيجه آلبانيِ خود مختار را به وجود آوردند.[7]
سياست روسيه: اين دولت در طول قرن نوزدهم همواره تلاش مي‌كرد تا كشور عثماني نابود شود و يا به گونه‌اي ضعيف شود كه قدرت مقابله با امپراتوري روسيه را نداشته باشد. تا روسها به اهداف توسعه طلبانه خويش دست يابند. «در قرن نوزدهم سياست تزار روسيه بر جاي نگاه داشتن يك امپراتوري عثماني غير متمركز و ضعيف و در زير حمايتِ روسيه و ميل به تقسيم كردن آن و ضميمه كردن قسمتي از متصرفات عثماني به روسيه و تأسيس دولتهايي در شبه جزيره بالكان در حال نوسان بود. هدفي كه هرگز از نظر تزار روسيه دور نمي‌شد، تسلط بر درياي سياه بود»[8] روسها جنگ‌هاي زيادي با كشور عثماني به راه انداختند. به عنوان نمونه در سال 1828 م هر چند نيروي دريايي عثماني مقاومت سختي از خود نشان داد اما سر انجام اين مقاومت در هم شكست و روسها مناطقي از قلمرو عثماني را متصرف شدند.[9]
سياست انگليس: كشور انگليس چون مصالح اقتصادي مهمي در امپراتوري عثماني داشت لذا خواستار ابقاء اين امپراتوري بود. اسماعيل احمد ياقي مي‌نويسد: «در اين زمان (قرن 19) دولت انگليس بر آن بود تا سياستي را در پيش گيرد كه بر اساس آن در برابر طرح‌هاي روسيه و فرانسه كه اساس دولت عثماني را در دهه سوم قرن نوزدهم تهديد مي‌كردند، آن را حفظ كند.»[10] به عنوان نمونه يكي از منافع اقتصادي انگليس در ارتباط با عثماني تجارت با اين كشور بود. «در قرن نوزدهم انگلستان در بازرگاني خارجي عثماني مقام اوّل را به دست آورد»[11] بنابراين انگليس با سياستي كه اتخاذ كرد سعي مي‌كرد اين مرد بيمار زنده بماند تا منافع كشور انگليس تأمين شود در همين دوره بود كه اصطلاح مرد بيمار اروپا رايج شد سلطان عبدالحميد دوم (1876 ـ 1909) در خاطراتش مي‌نويسد: «ضعف امپراتوري عثماني در نتيجه عظمت و وسعت كشور حاصل آمده است ... از دست دادن كشورهاي بالكان كه اداره آنها سخت بود و نيروي ملي ما را مي‌خورد، تأسف مرا موجب نگرديده است هر اندازه كوچك و فشرده باشيم به همان اندازه قدرت يافته و از «بيماري» نجات خواهيم يافت. روزي كه در داخل كشور به قدرت رسيديم آن وقت دولتهاي اروپا خواهند ديد «آدم بيماري» كه با او استهزا مي‌كردند نيرو يافته و به صورت «آدم نيرومندي» در آمده است.»[12]
اسماعيل احمد ياقي در ارتباط با لقب مرد بيمار اروپا مي‌نويسد: «به جز سه دولت بزرگ انگليس روسيه و فرانسه دولتهاي ديگري مانند اتريش و آلمان نيز به آينده دولت عثماني مي‌انديشيدند، دولتي كه زوال آن قريب الوقوع بود و به همين دليل آن را «مرد بيمار اروپا» مي‌ناميدند.
نتيجه گيري: اصطلاح «مرد بيمار اروپا» بعد از ضعف امپراتوري عثماني، توسط كشورهاي اروپايي به اين كشور داده شد. برخي از اين كشورها همانند روسيه خواستار اين بودند كه اين مرد بيمار بميرد تا مناطقي از اين كشور را مي‌خواهند به راحتي تصرف كنند و برخي ديگر از كشورها چون منافعي در ارتباط با اين كشور داشتند همانند انگليس سياستي در پيش گرفتند تا اين كشور هر چند ضعيف باشد اما باقي بماند.
منابع براي مطالعه بيشتر
1. دولت عثماني از اقتدار تا انحلال، اسماعيل احمد ياقي.
2. تاريخ امپراتوري عثماني، استانفورد جي.
--------------------------------------------------------------------------------
[1] . اسماعيل احمد ياقي، دولت عثماني از اقتدار تا انحلال، ترجمه رسول جعفريان، قم، پژوهشكده حوزه و دانشگاه، 1379، ص 13، مقدمه به قلم رسول جعفريان.
[2] . آربري، برتولد اشپو لر و ديگران، تاريخ اسلام، ترجمه احمد آرام، تهران، امير كبير، 1378، ص 469.
[3] . اسماعيل احمد ياقي، پيشين، ص 122.
[4] . همان، ص 124.
[5] . آربري، برتولد اشپو لر و ديگران، پيشين، ص 471 ـ 469.
[6] . همان، ص 474 ـ 473.
[7] . همان، ص 478.
[8] . آربري، برتولد اشپو لر و ...، پيشين، ص 472.
[9] . استانفورد جي شاو، ازل كورال شاو، تاريخ امپراتوري عثماني و تركيه جديد، ج 2، ترجمه محمود رمضان زاده، مشهد، معاونت فرهنگي آستان قدس، 1370، ص 72 ـ 71.
[10] . اسماعيل احمد ياقي، پيشين، ص 123.
[11] . آربري، برتولد اشپولر و ...، پيشين، ص 473.
[12] . سلطان عبدالحميد دوم و ديگران، افول اقتدار عثمانيان، ترجمه اصغر دلبري پور، چاپ 1، تهران، مؤسسه فرهنگي هنري ضريح، 1377، ص 112 ـ 111.

کيفيت تأسيس و گستره جغرافيايي خلافت عثماني را نوشته و فرجام آن را بيان کنيد.

•

نمایش پاسخ ...

نظر شما در مورد تشيّع كه در اثر رقابت صفويه با دولت عثماني در ايران جايگزين و گسترش يافت، چيست؟

•

نمایش پاسخ ...

آيا با زمينه‌چيني حيله‌گرانه از سوي مأمون (در جهت از بين بردن خاندان مطهر تشيع و همراهان) حضرت معصومه ـ سلام الله عليها ـ و ساير امام‌زادگان و همراهان، ناغافل به اين سفر دست زدند؟ اگر فرضاًَ چنين بوده است اين سفر در موضوع دكترين ائمه اطهار و تنوير و تحكيم مشيّت الهي در چه وجوهي تبيين و تفسير يافته است؟ در اين رابطه خط هجرت امام‌زادگان ـ عليهم السّلام ـ به ايران چگونه تشريح و تفسير مي‌گردد؟

•

نمایش پاسخ ...

داستان خلق قرآن چه بوده و از زمان كدام خليفه و در كدام مقطع تاريخي بوجود آمده و رواج يافته است؟ لطفاً توضيح دهيد

•

نمایش پاسخ ...

اوضاع خلافت و منطقه جغرافيايي جهان اسلام در عصر امام رضا ـ عليه السّلام ـ چگونه بود؟

•

نمایش پاسخ ...

آيا در زمان امويان و عباسيان ممالكي به دامنه‏ي حكومت اسلامي اضافه شد؟ و در صورتي‏كه جواب مثبت است، در زمان كدام يك از خلفاء اين كشورگشائي انجام شده است؟

•

نمایش پاسخ ...

جواب اجمالي:
بله در زمان امويان امپراتوري اسلامي وسعت بيشتر يافت و از اندلس (اسپانيا)، فارس، خراسان گذشت و تا مرز هند گسترش يافت و از جهات ديگر هم گسترش يافت به طوري كه تقسيمات كشورهاي اسلامي آن زمان به شكل زير تشكيل يافته: 1 - شام يا چهار بخش 2 - كوفه 3 - بصره كه فارس و سيستان و بحرين و عمان نيز ضميمه آن بود 4 - ارمنستان 5 - مكه 6 - مدينه 7 - قسمت افريقا 8 - مصر 9 - يمن 10 - خراسان و همين طور در زمان خلفاي عباسي وسعت ممالك اسلامي تمامي مناطق بين اقيانوس اطلس و رودخانه سند و بحر خزر و آبشار نيل را دربر مي‏گرفت.
جواب تفصيلي :
كشور اسلامي در سال اوّل هجرت در مدينه تأسيس گرديد و حدود كشور اسلامي از دروازه‏ي مدينه تجاوز نمي‏كرد تا آنكه مسلمانان در سال چهارم هجري سرزمين بني نضير را به اين كشور اسلامي اضافه نمودند.
سپس مسلمانان، خيبر، فدك، وادي القري، تيماء و سرانجام مكه و طائف ، تباله و جرش را گشودند و ازشمال تا تبوك و ايلم در اردن فعلي و از جنوب تا نجران و يمن و عمّان و بحرين و يمامه پيش رفتند. همين كه در سال ده هجري، پيغمبر درگذشت، سراسر شبه جزيره‏ي عربستان تحت نفوذ مسلمانان بود و پيغمبر (صلي اللَّه عليه وآله) در حيات خويش مشاهده فرمود كه حكومت اسلامي از شمال، به تبوك و ايلم و از جنوب به كرانه‏هاي يمن و از مشرق به خليج فارس و از مغرب به درياي احمر توسعه يافته است.
ابوبكر به شام و عراق لشكر كشيد. در زمان عمر فتوحات شام، عراق و مصر پايان يافت و بيشتر فتوحات اسلام در زمان عمر واقع شد. عثمان نيز ممالكي را گشود و در زمان معاويه شامات، مصر، نوبه، قسمتي از آفريقاي شمالي، عراق، فارس، ارمنستان، آذربايجان، كرمان، مازندران، خوزستان و ... به زير پرچم اسلام درآمده بود.
در زمان بني‏اميه امپراتوري اسلامي وسعت بيشتري يافت و اندلس (اسپانيا) نيز به تصرف آنان درآمد. سپاهيان اموي از اسپانيا گذشته و به كوه‏هاي پيرنه رسيدند.
به هر حال در زمان بني اميه فتوحات اسلامي از فارس و خراسان تجاوز كرده تا مرز هند رسيد و تقسيمات كشورهاي اسلامي در زمان امويان چنين بود.
1 - شام كه به چهار بخش تقسيم مي‏شد. 2 - كوفه. 3 - بصره كه فارس و سيستان و بحرين و عمان نيز ضميمه‏ي آن بود. 4 - ارمنستان. 5 - مكه. 6 - مدينه. 7 - قسمت افريقا. 8 - مصر. 9 - يمن. 10 - خراسان.
بنابراين؛ از زمان امويان، مسلمانان پس از فتح مصر كه در سال 20 هجري اتفاق افتاده بود، بر تمام سواحل بربر مسلط شدند و به شهر كارتاژ رسيدند و اين شهر در سال 74 هجري سقوط كرد. مسلمانان سرزمين‏هاي خويش را تا اقيانوس اطلس وسعت بخشيدند. و در سال 92 بر اسپانيا وارد شدند و بر طليطله استيلا يافتند.
بين سال‏هاي 99 و 100 هجري مسلمانان از كوه‏هاي پيرنه گذشتند و منطقه‏ي فاربون (برتات) را در فرانسه اشغال كرده و از فاربون به تولوز (طلاشه) رهسپار شدند و بالاخره بين دو رودخانه دوراديني و كاردنا بر جنوب فرانسه مسلط شدند.[1]
سلسله‏ي بني اميه چهارده خليفه بودند مقرّ حكومت‏شان در دمشق قرار داشت در سال 132 عباسيان جاي امويان را گرفتند. در زمان خلفاي عباسي كه مجموعاً 37 تن بودند و مركز حكومت‏شان ابتدا شهر هاشميه، واقع در شمال كوفه بود، سپس به بغداد منتقل گشت ممالك اسلامي مناطق بين درياي آتلانتيك و رودخانه‏ي سند و بحر خزر و آبشار نيل را دربر گرفت.
به دين صورت تقسيمات كشورهاي اسلامي‏اي كه در زمان عباسيان صورت گرفت به لحاظ وسعت به قرار زير است:
1 - كوفه باسواد (اراضي ميان دجله و فرات.) 2 - بصره، مهرگان قباد تا نواحي دجله تا بحرين و عمان. 3 - حجاز و يمامه. 4 - يمن. 5 - اهواز (خوزستان و شوش.) 6 - فارس. 7 - خراسان. 8 - موصل. 9 - جزيره (شمال عراق.)، ارمنستان، آذربايجان. 10 - شام. 11 - مصر و قسمتي از آفريقا. 12 - سند و حدود هند. 13 - اندلس.
در زمان عباسيان حكومت وسعت ممالك اسلامي به منتهي درجه‏ي وسعت رسيد، به طوري كه شمار استان‏هاي آن به چهل و چهار استان مي‏رسيد.[2]
--------------------------------------------------------------------------------
[1] . منابع: استانلي. لين پُل و همكاران، تاريخ دولت‏هاي اسلامي و خاندان‏هاي حكومت‏گر، مترجم، صادق سجادي، تهران، نشر تاريخ ايران.
[2] . منابع: جرجي زيدان، تاريخ تمدن اسلامي، مترجم، علي جواهركلام، تهران، اميركبير.

آيا معاويه پسر ابوسفيان بود يا فرد ديگر؟

•

نمایش پاسخ ...

مادر معاويه از جمله زنان بد نام عرب بود كه سابقه چندان موجهي در تاريخ اسلام و قبل از آن نمي‎توان براي او يافت در اينكه هند مادر معاويه در امر ترويج دين اسلام و نسبت به شخص پيامبر دشمني‎هاي شديد نموده است در بين تمام مورخان اتفاق و اجماع قولي وجود دارد زيرا كه سوابق او در تاريخ اسلام بسيار روشن است و رفتارهاي نارواي او در حق عموي پيامبر حمزه در جنگ احد مشهور است علاوه بر آنكه اهانتهاي زيادي به پيامبر و تازه مسلمانان نموده است. بنابراين معاويه از لحاظ مادر وضعي بسيار آشفته دارد چنانكه در برخي از منابع اين زن را بدسابقه و زناكار دانسته‎اند، چون مورخين معتقدند كه اساساً هند در مكه به تمايلات نامشروع شهرت داشت.[1]
بنابراين چندان بي‎اساس نيست كه معاويه را به غير از آنچه كه مشهور شده است كه فرزند ابوسفيان است نسبت داده‎اند اساس شايعات و يا اساس گفتارهاي مردم از يك علت واقعي سرچشمه مي‎گيرد.
درباره پدر معاويه، درباره ازدواج هند با ابوسفيان گفته شده كه مافربن عمرو يكي از افراد بني اميه سخت دلباخته هند بود تا آنجا كه داستان روابط آنها در كوي و برزن بر سر زبانها افتاد، هند از وي بار گرفت! هنگامي كه بارداريش آشكار شد و يا اينكه نزديك بود ظاهر گردد، مافربن عمرو از مكه فرار كرد و به نزد نعمان بن منذر پادشاه مشهور عرب حيره رفت تا اينكه از وي در كار خود كمك بخواهد در غياب او بود كه ابوسفيان با هند ازدواج نمود.[2]
هشام بن محمد كلبي نسب شناس مشهور و زبردست عرب در كتاب مثالب و اصمعي اديب گفته‎اند: معاويه در دوران جاهليت به چهار نفر منسوب مي‎شد كه نام آنها بدين قرار است:
1. عمارة بن الوليد از بني مخزوم 2. مافربن عمرو از بني اميه 3. ابوسفيان از بني اميه 4. عباس بن عبدالمطلب از بني هاشم.[3]
بيشتر مورخان فرزندي معاويه را به يكي از اين مردان نوشته‎اند[4] آري در عصر جاهليت اين گونه بوده است كه او را براي چندين مرد نسبت مي‎دادند اما بعد از اسلام اين گونه رفتار ناهنجار از بين رفت.
پيامبر اكرم وقتي مكه را فتح نمود هند مادر معاويه را به خاطر ارتكاب جنايات سزاوار مرگ دانسته بود[5] اما او با زيركي در ميان زنان مخفي شده و خود را به حضرت رسانيد و اسلام آورد و به پيامبر ـ صلّي الله عليه و آله ـ گفت ما بر چه چيزي با تو بيعت كنيم رسول خدا فرمود: بر اينكه زنا نكنيد.[6]
امّا آنچه بعد از اسلام شهرت يافت معاويه پسر ابوسفيان محسوب گشت چون هند بعد از ابي‎سفيان كه با او ازدواج كرده بود قبل از اسلام شوهر رسمي غير از او نداشت فلذا معروف بود كه زن ابي‎سفيان شده و معاويه هم بعد از ازدواج آنها و در خانه ابي‎سفيان تولد يافت لذا معروف به فرزند ابوسفيان بوده است.
--------------------------------------------------------------------------------
[1] . علامه عسكري، عايشه در اسلام، ج 1، ص 10 و محمد بن عقيل علوي حضرمي، النصايح الكافيه لمن يتولي معاويه.
[2] . ابي الفرج اصفهاني، الاغاني، ج 9، چاپ بيروت، ص 53 ـ 50.
[3] . ابن جوزي، تذكرة الخواص، چاپ بيروت، ص 116.
[4] . زمخشري، ربيع لابرار، ج 3 باب القربات و لانساب و شرح نهج البلاغه، ج 1، ص 336 و الاغاني، ج 9، ص 49 و 50.
[5] . تاريخ اسلام، دكتر آيتي، چاپ ششم، تهران دانشگاه، 78، ص 463.
[6] . علامه عسكري، عايشه در اسلام، ج 1، ص 12.

آيا در ميان خاندان بني‌اميه هيچ مسلماني وجود نداشته است كه همگي مستحق لعن و نفرين شده‌اند؟ افرادي مثل عمر بن عبدالعزيز و معاويه بن يزيد چگونه بوده اند؟

•

نمایش پاسخ ...

عده اي از علماي اسلام اسپانيايي بودند ولي چرا اكنون در آنجا خبري از اسلام خبري نيست؟

•

نمایش پاسخ ...

آيا عمر بن عبدالعزيز تصميم گرفت حكومت را به امام سجاد ـ عليه السّلام ـ بدهد؟

•

نمایش پاسخ ...

در كتاب«اعيان الشيعة» آمده است:«امام سجاد ـ عليه السّلام ـ در سال 36 يا 37 يا 38 هـ در مدينه تولد يافت. و در سال 94 يا 95 هـ وفات يافت. در وقت وفات 55 يا 56 يا 57 يا 58 يا 59 سال داشت. دوران امامت ايشان مصادف است با حاكميت يزيد سپس معاوية بن يزيد و بعد هم مروان بن حكم، سپس عبدالملك مروان و در نهايت در زمان وليد بن عبدالملك به شهادت رسيد و در بقيع مدفون شد»[1]«علامه مجلسي» در «جلاء العيون» آورده است:«در روز وفات آن جناب اختلاف كرده اند بعضي گفته اند در 18 محرم سال 94 هـ. واقع شد.
«شيخ طوسي» 25 محرم همين سال را ذكر كرده است و برخي سال 95 را گفته اند.
«كليني» اين قول را اختيار كرده و «ابن شهر آشوب» گفته است: وفات آن حضرت در روز 11 يا 12 محرم سال 95 واقع شد.
«كفعمي» 24 محرم همين سال را ذكر كرده است. در مدت عمر آن جناب نيز اختلاف است و اكثراً 57 سال را گفته اند. كليني به سند معتبر از امام صادق ـ عليه السّلام ـ روايت كرده كه امام سجاد ـ عليه السّلام ـ در وقت وفات 57 سال داشت و وفات آن جناب در سال 95 هـ واقع شد.»[2]
همان گونه كه مشاهده مي شود بيشترين اختلاف در مورد سال 94 يا 95 هـ مي باشد. «طبري» سال وفات«امام سجاد ـ عليه السّلام ـ » را سال 96 هـ .ق ذكر كرده است.[3]
«مسعودي» در«مروج الذهب» مي نويسد:«در سال 95 هـ علي بن حسين بن علي بن ابيطالب در پادشاهي وليد وفات كرد و در مدينه در بقيع دفن شد. و پنجاه و هفت ساله بود و به قولي در 94 هـ درگذشت.»[4] حال كه اقوال مشهور را در اين در حالي است كه يعقوبي مي نويسد:«عمر بن عبدالعزيز ده روز گذشته از صفر سال 99 هـ .ق به زمامداري رسيد.»[5]
اين تاريخ تقريباً مورد اتفاق همه مورخان است. بنابراين با مقايسه اي كه بين تاريخ شهادت امام سجاد ـ عليه السّلام ـ با دوران حكومت عمر بن عبدالعزيز انجام مي دهيم احتمال واگذاري حكومت از طرف عمر بن عبد العزيز به امام سجاد ـ عليه السّلام ـ منتفي مي شود. از طرفي اكثر مورخان زمان شهادت امام سجاد ـ عليه السّلام ـ را در دوران وليد بن عبدالملك ذكر كرده اند كه از سال 86 تا 96 هـ خلافت داشته است.[6] پس اگر شهادت امام سجاد ـ عليه السّلام ـ در سال 94 يا 95 و يا 96 هـ صورت گرفته باشد، كه اكثر مورخين بر اين امر اتفاق دارند، بايد در دوران وليد بن عبدالملك صورت گرفته باشد. درحالي كه دوران عمر بن عبدالعزيز تقريباً 3 سال بعد از وليد بن عبدالملك بوده است. دركتاب «زندگاني امام سجاد ـ عليه السّلام ـ» نوشته«عبدالرزاق موسوي مقرم» آمده است:«مورخان اتفاق بر اين دارند كه آن حضرت به فرمان وليد بن عبدالملك مسموم شد و در ماه محرم به شهادت رسيد.»[7]
اگر قول غير مشهور را هم درباره شهادت امام سجاد ـ عليه السّلام ـ بپذيريم[8] باز هم چيزي در مورد واگذاري حكومت از طرف عمر بن عبدالعزيز به امام سجاد ـ عليه السّلام ـ نقل نشده است. علاوه اينكه «عبدالله بن عطاء تميمي گويد: روزي با علي بن الحسين ـ عليه السّلام ـ در مسجد نشسته بودم ناگهان عمر بن عبدالعزيز كه آن روز جواني زيبا و عياش بود و حتي بند نعلينش نقره بود از آنجا گذشت حضرت به من فرمود: اي عبدالله اين جوان عياش را مي بيني وي روزي بر اين مردم حكومت كند و چون بميرد اهل آسمان او را لعن كنند. و اهل زمين بر او رحمت فرستند.» و اين مطلب با ادعاي فوق در تناقض آشكاري است.[9]
معرفي منابع جهت مطالعه بيشتر:
1. زندگاني امام زين العابدين، عبدالرزاق موسوي.
2. بحارالانوار، جلد 46.
--------------------------------------------------------------------------------
[1] . امين، محسن، اعيان الشيعة، بيروت، دارالتعارف للمطبوعات، 1403، ج1، ص629.
[2] . علامه مجلسي، جلاء العيون، تهران، كتاب فروشي اسلاميه، 1348ش، ص673.
[3] . طبري، محمد بن جرير، الرسل و الملوك، ترجمه ابوالقاسم پاينده، تهران، نشر اساطير، چاپ چهارم، 1375، ج5، ص362.
[4] . مسعودي، مروج الذهب، بيروت، انتشارات دارالاندلس، چاپ دوم، ج3، ص160.
[5] . يعقوبي، تاريخ يعقوبي، ترجمه محمد ابراهيم آيتي، تهران، مركز انتشارات علمي و فرهنگي، چاپ سوم، 1362، ج2، ص261 و طبري، محمد بن جرير، پيشين، ج9، ص3947.
[6] . خواجويان، محمدكاظم، تاريخ تشيع، مشهد، انتشارات دانشگاهي، چاپ چهارم، 1374، ص64.
[7] . موسوي مقرم، عبدالرزاق، زندگاني امام زين العابدين ـ عليه السّلام ـ ترجمه حبيب روحاني، مشهد، بنياد پژوهش هاي اسلامي آستان قدس رضوي، چاپ اوّل، ص 1374، ص 601.
[8] . يعقوبي، ابن واضح، تاريخ يعقوبي، ج2 ص 263، شهادت امام سجاد ـ عليه السّلام ـ را در سال 99 و يا 100 هـ ذكر شده است.
[9] . مجلسي، بحارالانوار، بيروت، موسسه الوفاء، سال 1403، چاپ دوم، ج46، ص 23.

اگر كفر معاويه به خاطر جنگ با علي -عليه السلام- ثابت شود، پس چرا امام حسن -عليه السلم- با وي صلح نمود؟

•

نمایش پاسخ ...

كفر معاويه نه تنها به خاطر جنگ با علي-عليه السلام- بلكه به دلائل مختلف ديگري نيز ثابت شده است و از مسلّمات است، كه در ذيل به بعضي از آن دلائل اشاره مي‌شود.
1- خداوند در قرآن كريم مي‌فرمايد: «و ما جعلنا الرؤيا التي أرَيْنك الا فتنةً للناس و الشجرة الملعونة في القرآن و نُخوِّفُهم فما يزيدهم الاّ طغياناً كبيرا»[1] يعني: «و ما آن رويايي كه به تو نشان داديم فقط براي آزمايش مردم بود، همچنين شجرة ملعونه (= درخت نفرين شده) را كه در قرآن ذكر كرده‌ايم، ما آن‌ها را بيم داده و (انذار) مي‌كنيم، اما جز طغيان عظيم چيزي برآنها نمي‌افزايد.» در مورد تفسير اين آيه، مفسرين، از جمله فخر رازي و سيوطي در ذيل آورده‌اند كه، يعني: «پيامبر -صلي الله عليه و سلم- در عالم رؤيا ديد كه بني‌اميّه مانند بوزينگان بر منبر آن حضرت بالا و پايين مي‌روند، در اين هنگام جبرئيل آية مذكور را بر پيامبر -صلي الله عليه و سلم- نازل كرده است.» پس وقتي خداوند متعال نژاد بين‌اميه را شجرة ملعونه خطاب مي‌كند و قطعاً معاويه اصلي‌ترين شاخه اين درخت مي‌باشد، ملعون است و مورد لعن الهي واقع مي‌شود، چگونه مي‌تواند از كفر و شرك به خداوند منزه باشد.
2- خداوند مي‌فرمايد: «و مَنْ يقتل مُومناً متعمداً فجزائُهُ جهنّم خالدين فيها و غضب الله عليه و لعنه و اَعَدَّ له عذاباً عَظيماً.»[2] يعني: «هر كس فرد با ايماني را از عمد به قتل برساند، مجازات او دوزخ است،‌در حالي كه جاودانه در آن مي‌ماند، و خداوند بر او غضب مي‌كند و او را از رحمتش دور مي‌سازد و عذاب عظيمي براي او آماده ساخته است. و مي دانيم معاويه كه خود را خليفة مسلمين مي‌دانست سمّي را براي جعده فرستاد و گفت: اگر حسن بن علي-عليه السلام- را به قتل برساني، يك صد هزار درهم به تو مي دهم و همسر فرزند خود،‌يزيد مي نمايم؛ و چون جعده دست خود را به خون آن حضرت آلوده كرد و سمّ را به ايشان خورانيد، معاويه يكصد هزار درهم را به او داد، ولي او را به ازدواج پسرش يزيد درنياورد.[3] آيا به شهادت رسانيدن امام حسن-عليه السلام- كه پيامبر -صلي الله عليه و سلم- دربارة او و برادرش امام حسين-عليه السلام- فرمود: «ان الحسن و الحسين سيداشباب اهل الجنة»[4] موجب كفر و مشمول آيه فوق نمي‌شود؟ آيا پيامبر -صلي الله عليه و سلم- در حديثي نفرمود: «اِنَّ الله حَرَّم الجنة من ظلم اهل بيني او قاتلهم او أغار عليهم اَوْ سَبَّهم»[5] و « حرمت الجنة علي من ظلم اهل بيتي و آذاني في عترتي»[6]يعني: «همانا خداوند حرام كرد بهشت را بر كسي كه ظلم روا دارد نسبت به اهل بيت من يا آن‌ها را به قتل برساند يا آن‌ها را غارت كند يا دشنام بدهد.» و «بهشت حرام شده است بر كسي كه بر اهل بيتم ظلم روا دارد و مرا به واسطة اذيت رسانيدن به عترتم، اذيت نمايد.» آيا قتل حجر بن عدي و هفت نفر از ياران و اصحاب او كه به امر معاويه موجب كفر و لعن او نمي‌شود؟[7]
3- در كتب اهل سنّت آمده است كه پيامبر اكرم -صلي الله عليه و سلم- فرمود: «اذا رأيتم معاويه علي منبري فاقتلوه.»[8] يعني: «هنگامي كه ديديد معاويه بر منبر من نشسته است پس او را بكُشيد.» منظور از منبر در اين روايت دو چيز مي تواند باشد؛ مطلق منبر يعني هر منبري كه معاويه برآن بالا برود و دعواي اسلام كند و خطبه بخواند آن منبر از براي رسول خدا -صلي الله عليه و سلم- محسوب مي‌شود و منبر پيامبر -صلي الله عليه و سلم- و اسلام است. و اگر خاص منبر رسول خدا در مسجد النبي باشد، نيز بنا به نقل ابن سعد در طبقات معاويه به مدينه آمده و بر منبر رسول خدا -صلي الله عليه و سلم- بالا رفته است و قسم ياد كرد كه ابن عمر را خواهم كشت.[9] پس در هر دو صورت معاويه واجب القتل بوده است و مسلمين در اين موضوع مسامحه كرده اند و كسي را كه پيامبر -صلي الله عليه و سلم- دستور قتلش را صادر كند،‌مرتد است و كافر و موجب لعن او مي‌شود.
4- از جمله دلائل واضحه بر كفر معاويه، سبّ و دشنام دادن بر اميرالمؤمنين علي-عليه السلام- بود؛ معاويه دستور داده بود در قنوت نماز، خطبه هاي نماز جمعه، منبرها و مجالس، علي بن ابي‌طالب-عليه السلام- را سبّ نمايند، و بطور قطع آن كسي كه، امام الموحدين، برادر رسول خدا، زوج البتول، اميرالمؤمنين علي بن ابي‌طالب را در حيات و ممات آن بزرگوار سبّ نمايد، يا به آن امر كند، ملعون و كافر است، زيرا پيامبر -صلي الله عليه و سلم- فرمود: «مَن سَبَّ عَليّاً فقد سَبَّن» «و من سبّني الله فَقَد سبَّ.»[10] يعني: «هر كس سب و دشنام دهد علي-عليه السلام- را در واقع مرا دشنام داده است و هر كس مرا دشنام دهد همانا خداوند را دشنام داده است.» و باز پيامبر -صلي الله عليه و سلم- در خصوص علي بن ابي‌طالب-عليه السلام- مي‌فرمايد: يا علي انت سيّد في الدنيا و سيد في الاخرة، حبيبك حبيبي، و حبيبي حبيب الله و عدوّك عدوّي و عدوّي عدوّالله والويل لمن ابغضك بعدي.»[11] يعني: «اي علي تو آقا هستي در دنيا و آخرت، دوستدار تو، دوست من است و دوستدار من دوست خداست و دشمن تو، دشمن من است و دشمن من، دشمن خداست و واي بر كسي كه بغض تو را بعد از من داشته باشد.» و يا روايت ديگر كه پيامبر -صلي الله عليه و سلم- فرمود: «مَن احبني فليحب عليّاً و من أبغض عليّاً فقد أبغضني، و من أبغضني فقد أبغض الله عزّوجل و من أبغض الله ادخله النار.»[12] يعني: «كسي كه دوست بدارد مرا، بايد دوست بدارد علي را و كسي كه نسبت به علي بغض روا دارد مرا مورد بغض قرار داده و كسي كه بغض مرا داشته باشد خدا را مورد بغض قرار داده كه نتيجه اش آتش جهنّم است.» و يا در روايت ديگر كه پيامبر -صلي الله عليه و سلم- فرمود: «لا يبغض عليّاً مؤمن، و لا يحبّه منافق»[13] يعني: «مؤمن بغض علي-عليه السلام- را ندارد و منافق هم او را دوست نمي‌دارد.» و مثل اين روايات و مضامين بسيار است كه قطعاً كفر معاويه را اثبات مي‌كند.
معرفي منابع جهت مطالعه بيشتر:
1. النصايح الكافيه لمن يتولي معاويه» نوشته سيد ابي عقيل حضرمي.
--------------------------------------------------------------------------------
[1]- اسراء /60.
[2]- نساء/93.
[3]- هيثمي، ابن حجر، صواعق المحرقه، مصر، مطبعة ميمينيه، 83 و ابي نعيم، حلية الاولياء، مصر، مطبعة سعادت، ج2، ص38.
[4]- صحيح ترمذي، مطبعه بولاق، ج 2، ص302، و مستدرك الصحيحين، حيدرآباد، مطبعة دايرهَ المعارف، ج3، ص167.
[5]- محب طبري، ‌ذخائر العقبي، مكتبه قدسي، ص20.
[6]- شبلنجي، نور الابصار، مصر، مطبعه ميمنيّه، ص100.
[7]- ابن اثير، الكامل في التاريخ، بيروت، دار صادر، ج 3، ص484، تا ص486.
[8]- المناوي، كنوز الحقائق، مطبعه اسلامبول، ص9 و عسقلاني، ابن حجر، تهذيب التهذيب، دايره المعارف، حيدرآباد، ج8، ص74 و ج 5 ص110 و ذهبي، ميزان الاعتدال، مصر، چاپ سعادت، ج 2، ص7، 129.
[9]- ابن سعد كاتب واقدي، طبقات الكبري، مطبعة بريل، ج 4، ‌قسم اول، ص136.
[10]- مستدرك الصحيحين، همان، ج1، ص121 و احمد بن حنبل، المسند، مصر، ميمنية، ج 6، ص323، و نسائي،‌ خصائص اميرالمؤمنين علي بن ابي‌طالب، مصر، مطبعة التقدم العلميه، ص24 و محب طبري،‌ذخائر العقبي، مكتبه قدسي، ص66 و محب طبري، الرياض النضره، مصر، مطبة اتحاد، ج 2، ص167.
[11]- مستدرك الصحيحين، همان ج 3، ص127 و خطيب بغدادي، تاريخ بغداد، مطبعة سعادت، ج 4، ص40 و محب طبري، الرياض النضره، همان، ج 2، ص166، 167.
[12]- تاريخ بغداد، همان، ج 13، ص32.
[13]- متقي هندي، كنزالعمّال، حيدر آباد دكن، مطبعة دايرةالمعارف، ج 6، ص 158.

آيا در ميان خاندان بني‌اميه هيچ مسلماني وجود نداشته است كه همگي مستحق لعن و نفرين شده‌اند؟ در حالي كه كساني مثل عمر بن عبدالعزيز و معاويه بن يزيد در بين آنها بوده است؟

•

نمایش پاسخ ...

آيا ابوبكر عمر را پس از خود به خلافت تعيين نمود (برخلاف پيامبر) نظر حضرت علي در مورد عمر چه بود؟

•

نمایش پاسخ ...

اذان دوم نماز جمعه را كه بدعت خليفه سوم مي‏باشد را اثبات كنيد.

•

نمایش پاسخ ...

محدثين و بزرگان اهل سنت در كتب خود بر اين مطلب تصريح كرده‏اند كه:
"در عصر پيامبر گرامي اسلام (ص) سنت الهي بر اين بود كه براي نماز جمعه يكبار اذان مي‏گفتند و اين سنت در زمان خلافت ابوبكر و عمر هم دامه داشت، ولي وقتي كه عثمان به خلافت رسيد دستور داد كه اذان ديگري اضافه شود و اين دستور را در تمام بلاد اسلامي اِعمال كردند و اين شيوه همين طور باقي ماند[1] و برخي از بزرگان اهل سنت در توجيه اين كار عثمان مي‏گويند: "چون تعداد مردم در زمان عثمان زياد شده بود، عثمان دستور داد يك اذان ديگر هم در روز جمعه گفته شود".[2]
مرحوم علامه اميني در كتاب شريف الغدير در ردّ اين توجيه سه دليل مي‏آورند:
1. آنها مي‏گويند كثرت مردم باعث شد تا خليفه سوم دستور بدهد اذان ديگري ندا داده شود. اين مطلب درست نيست، زيرا آيا اين كثرت مردم پديده‏اي بود كه ناگهان در هفتمين سال از خلافت عثمان روي داد؟ و يا از همان هنگام كه اين شهر، پايتخت مسلمانان گرديده بود؟
2. اگر واقعاً تعداد انبوه مردم باعث دستور عثمان شده بود، پس چرا در بلاد كم جمعيت هم اين شيوه را پيش گرفتند؟ و چرا دستور نداد كه اين حكم مختص به شهرهاي بزرگ است؟ و يا چرا تعداد مؤذنين را زياد نكرد كه همه آنها همزمان در يك گوشه‏اي از مصليها اذان بدهند، چنانكه پيامبر همين كار را مي‏كرد؟
3. و اگر انبوه جمعيت ملاك براي زياد كردن اذان بشود (نه مؤذنين) الآن بايد تعداد اذان خيلي بيشتر مي‏شد، در حاليكه چنين نشده است".[3]
مرحوم امام خميني (ره) در تحرير الوسيله فرموده: «اذان دوم در روز جمعه بدعت و حرام است.» [4]
--------------------------------------------------------------------------------
[1] . صحيح بخاري، (چاپ بيروت، انتشارات دار الكتب العلميه)، ج1 ص219، و كتاب الام ابن ادريس شافعي، (چاپ بيروت، انتشارات دار المعرفه)، ج1 ص195، سنن ابي داود ج1 ص 655، باب 225، چاپ اول حمص. صحيح ترمذي ج1 ص68. سنن ابن ماجد ج1 ص 348. سنن نسائي ج3، ص100. سنن بيهقي ج1 ص 429 و ج3 ص 192. تاريخ طبري، ج5، ص68. كامل ابن اثير ج3، ص48.
[2] . صحيح بخاري، (چاپ بيروت، انتشارات دار الكتب العلميه)، ج1 ص219، و كتاب الام ابن ادريس شافعي، (چاپ بيروت، انتشارات دار المعرفه)، ج1 ص195، سنن ابي داود ج1 ص 655، باب 225، چاپ اول حمص. صحيح ترمذي ج1 ص68. سنن ابن ماجد ج1 ص 348. سنن نسائي ج3، ص100. سنن بيهقي ج1 ص 429 و ج3 ص 192. تاريخ طبري، ج5، ص68. كامل ابن اثير ج3، ص48.
[3] . ترجمه الغدير علامه اميني، ج15، ص206 تا 213.
[4] . تحرير الوسيله امام خميني (ره) ج1، ص217 (مرحوم مقدس اردبيلي، در مجمع البيان ج2 ص376 فتوا به تحريم داده است).

در كدام يک از آيات و روايات ازدواج موقت آمده؟ و چرا در زمان خليفه دوّم منع شد؟ و اگر درست و صحيح مي‏باشد چرا افراد اعتراض نكردند و در مقابل اين كار مقاومت نكردند؟

•

نمایش پاسخ ...

يكي از قوانين درخشان اسلام از ديدگاه مذهب جعفري اين است كه ازدواج به دو صورت مي‏تواند انجام بگيرد دائم و موقت. ازدواج موقت و دائم در پاره‏اي از آثار با هم يكي هستند و در قسمتي اختلاف دارند، تفاوت اصلي و جوهري ازدواج موقت با دائم در اين است كه ازدواج موقت از لحاظ حدود و قيود "آزاد" است يعني وابسته به اراده و قرارداد طرفين است. در قرآن كريم آيه‏اي كه در مورد متعه (ازدواج موقت) نازل شده، آيه 24 از سوره نساء مي‏باشد كه اكثر قدماي مفسرين و تابعين آنها معتقدند كه آيه مورد نظر درباره ازدواج موقت مي‏باشد:[1]... فما ستمتعتم به منهن فأتوهنّ اجورهنَّ فريضة... يعني و زماني را كه متعه (ازدواج موقت) مي‏كنيد، واجب است مَهر آنها را بپردازيد.
رواياتي كه در مورد متعه در منابع روائي شيعه وارد شده بسيار است، علامه شيخ حرّ عاملي در كتاب وسائل الشيعه تقريباً 46 باب براي متعه ذكر كرده‏اند كه هر كدام از آن بابها در بيان چگونگي متعه اعم از اباحه، يا استحباب آن؟! در برخي موارد مي‏باشد و ما به عنوان نمونه به چند مورد از آن احاديث اشاره مي‏كنيم: 1- ابي‏بصير مي‏گويد از امام جعفر صادق (ع) درباره متعه پرسيدم: فرمودند آيه 24 سوره نساء فما ستمتعتم به منهن... دلالت بر حلال بودن متعه مي‏كند. 2- عبداللّه بن سليمان مي‏گويد از امام جعفر صادق (ع) شنيدم كه فرمودند: اگر عمر سبقت نمي‏گرفت و متعه را تحريم نمي‏كرد احدي، جز افراديكه سرشتشان منحرف است زنا نمي‏كرد.[2]
مسلمانان اتفاق نظر دارند كه در صدر اسلام ازدواج موقت مجاز بوده است[3] و رسول اكرم (ص) در برخي از سفرها كه مسلمانان از همسران خود دور ميافتادند و در ناراحتي بسر مي‏بردند به آنها اجازه ازدواج موقت مي‏داده است، و همچنين مورد اتفاق مسلمانان است كه خليفه دوم در زمان خلافت خود نكاح منقطع را تحريم كرد.[4] در مورد تصميم خليفه دوم احتمالات مختلف و تحليل‏هاي متعددي ممكن است ابراز شود، در اين ميان توجيهي كه علامه كاشف الغطاء بيان كرده‏اند قابل توجه است. ايشان مي‏فرمايند: خليفه از آن جهت به خود حق داد اين موضوع را تحريم كند كه، تصور مي‏كرد اين مسئله داخل در حوزه اختيارات ولي امر مسلمين است، و هر حاكم و ولي امري مي‏تواند با اختيارات خود بحسب مقتضاي عصر و زمان در اين‏گونه امور دخل و تصرف كند.[5] به عبارتي ديگر، نهي خليفه، نهي سياسي بود نه شرعي و قانوني، طبق آنچه از تاريخ استفاده مي‏شود، خليفه در دوره زعامت، نگراني خود را از پراكنده شدن صحابه در اقطار كشور تازه وسعت يافته اسلامي و اختلاط با ملل تازه مسلمان پنهان نمي‏كرد، تا زنده بود مانع پراكنده شدن آنها از مدينه بود، بطريق اولي از امتزاج خوني آنها با تازه مسلمانان قبل از آنكه تربيت اسلامي عميقاً در آنها اثر كند ناراضي بود و آن را خطري براي نسل آينده بشمار مي‏آورد و بديهي است كه اين علت امر موقتي بيش نبود، و علت اينكه مسلمين آن وقت زير بار اين تحريم خليفه رفتند اين بود كه فرمان خليفه را بعنوان يك مصلحت سياسي و موقتي تلقي كردند نه به عنوان يك قانون دائم. و الّا ممكن نبود خليفه وقت بگويد پيغمبر چنان دستور داده است و من چنين دستور مي‏دهم و مردم هم سخن او را بپذيرند.
ولي بعدها در اثر جريانات بخصوصي، سيره خلفاي پيشين، بالاخص دو خليفه اول يك برنامه ثابت تلقي شد و كار تعصب به آنجا كشيد كه شكل يك قانون اصلي بخود گرفت. به هر حال نفوذ و شخصيت خليفه و تعصب مردم در پيروي از سيره و روش كشور داري او سبب شد كه اين قانون در محاق نسيان و فراموشي قرار گيرد و اين سنّت كه مكمّل ازدواج دائم است و تعطيل آن ناراحتيها بوجود ميآورد براي هميشه متروك بماند.[6]
منابع ديگر جهت مطالعه بيشتر:
1. ترجمه تفسير الميزان، ج5 ذيل آيه 24 سوره نساء.
2. نظام حقوق زن در اسلام - شهيد مطهري.
3. زن در آئينه جمال و جلال - استاد جوادي آملي.
--------------------------------------------------------------------------------
[1] . علامه سيّد محمد حسين طباطبائي، تفسير الميزان، زيل آيه 24 سوره نساء - ترجمه: سيد محمدباقر موسوي همداني، ج5، انتشارات اسلامي وابسته به جامعه مدرّسين، طبع 1346 هـ.
[2] . الشيخ محمد بن الحسن الحرّ العاملي - وسائل الشيعه الي تحصيل مسائل الشريعه، متوفي 1104 ه ج14 باب متعه دار احياء التراث العربي - بيروت، لبنان. علامه مجلسي، روضة المتقين في شرح من لا يحضر الفقيه، ج8، ص453، ناشر: بنياد فرهنگ اسلامي حاج محمد حسين كوشانپور المطبعة العلميه بقم المقدسه - و علق عليه و اشرف علي طبعه: سيد حسين موسوي كرماني، شيخ علي پناه اشتهاردي.
[3] . الفصول المهمه في تأليف الامد - الامام عبدالحسين شرف الدين الموسوي - ص 67و 66 و 62 - ويليها الكلمة الغراء في تفضيل الزهراء "عليها السلام" - چاپ مكتبة الداوري، قم، ايران. صحيح مسلم - الامام ابي الحسين مسلم بن الحجاج القشيري النيشابوري - ج2، ص 28 باب متعه - دار احياء التراث العربي - بيروت، لبنان.
[4] . الفصول المهمه ص66 / صحيح مسلم ج 2 ص 28 / تاريخ مفصل اسلام از طلوع اسلام تا عصر حاضر ج 1 ص 135 - نگارش و اقتباس عماد الدين حسين اصفهاني - چاپ كتابخانه اسلام 1337 هـ.
[5] . الفصول المهمه - ص 66 و 67.
[6] . نظام حقوق زن در اسلام - شهيد مرتضي مطهري ص 47 تا 51 - دفتر نشر فرهنگ اسلامي مهرماه1353 خورشيدي - رمضان 1394 قمري.

1 2 ->