پيرامون علت نامگذاري وجه تسميه دين موسي به يهود چند قول است: عدهاي معتقدند كه چون يكي از فرزندان يعقوب، نامش يهودا بود كه حضرت يعقوب علاقمند بود براي اتحاد بين فرزندانش وي را به عنوان سرپرست ديگر فرزندانش انتخاب كند، لذا دستور داد همه از او پيروي كنند، امّا فرزندان يعقوب با هم نساختند و اختلاف بين آنها ايجاد شد. گروهي به همان آداب و رسوم گذشتة پدري خويش ادامه دادند و گروهي از يهودا پيروي كردند و او را پيشواي خويش ساختند. بعداً ذال كلمة "يهودا" تبديل به دال شد و به پيروان يهودا، يهود اطلاق شد[1].
ولي عده اي معتقدند كه چون به موسي وحي شد كه يَهُوَ يعني پرستش خداي بزرگ را به قومت معرفي كن، لذا دين موسي به يهود نامگذاري شده است[2]. و اين قول به حقيقت نزديكتر است.
امّا تاريخ يهود و بنياسرائيل با ابراهيم شروع ميشود، وي دو هزار سال قبل از ميلاد از شهر اور واقع در بين النهرين به موجب حوادثي به همراه پيروانش راهي كنعان كه همان فلسطين يا اسرائيل امروزي است، شد و اين قوم از طرف ساكنان ديار كنعان به "عبري" يا عبرانيان خوانده شدند.
ابراهيم در كنعان با زني به نام هاجر كه كنيزي مصري بود ازدواج كرد كه حاصل اين ازدواج اسماعيل بود. و قبل از مادر اسماعيل با زني بنام ساره ازدواج كرده بود كه حاصل ازدواجش اسحاق بود.
اسحاق داراي دو پسر به نام عيسو و يعقوب بود، و يعقوب همان كسي است كه بعدها به اسرائيل معروف شد و فرزندان دوازدگانة او نيز به بنياسرائيل معروف شدند.
بني اسرائيل به زودي نسلشان چنان فزوني يافت كه قومي نيرومند و مقتدري را تشكيل دادند، لكن اينها سالهاي بسياري را مورد آزار و اذيت قرار گرفته بودند كه نهايتاً توسط حضرت موسي نجات يافتند.
از زمان حضرت موسي ـ عليه السلام ـ بنياسرائيل به تكاپو تلاش براي تأسيس يك دولت جديدي افتادند و زماني كه دولت تشكيل دادند كه تقريباً مصادف با دورة داود و سليمان نبي بود، از طرف اقوام ديگر به بنياسرائيل يا يهوديان شناخته شدند[3].
امّا يَهُوَه چيست؟ طبق اظهار نظر بعضي از تاريخ شناسان يهو خداي قوم يهود بود كه چندين مراحل را طي كرد. زيرا در يك عصر يَهُوَ خداي قهار بوده است و زماني ديگر يهوَ رب النوع تندر و طوفان بوده است و زماني رب النوع رعد و برق، امّا يهوه بعداً به مقامي كه برتر از خدايان ديگر بود، شناخته شد. لذا يَهُوَ تنها خداي واحد نبوده است.
پيش از زمان اشعياء، يهوديان در اين انديشه نبودهاند كه يهُوَ خداي همة قبائل و حتي همه عبرانيان باشد، بلكه هر قوم خدايي ويژه داشته است و بعداً براي اتحاد سياسي و ديني، يهُوَ را خداي اعظم و بزرگترين خدا معرفي كردند[4].
از آنجا كه قوم يهود به پرستش خدا از اول معتقد بودند و دين آنها هم در مرحلة يهُوَ پرستي از ديگر اديان آن عصر از لحاظ عظمت و نيرو و وحدت فلسفي و استحكام و تأثير اخلاقي برتري داشته است، لذا آن زمان به يهوديان معروف بودند كه به معناي پرستش كنندة خداي بزرگ ميباشد، بنابراين ميتوان گفت كه نام يهود كه امروزه بر سر زبانها است از همين يهوه كه نام خدا در زبان يهوديان ميباشد، اخذ شده است.
اميرالمؤمنين علي ـ عليه السّلام ـ :
انديشيدن همانند ديدن نيست، زيرا گاهي چشم‎ها دروغ مي‎نماياند، اما آن كس كه از عقل نصيحت خواهد به او خيانت نمي‎كند.
(نهج‎البلاغه ـ حكمت 281)
--------------------------------------------------------------------------------
[1] . محسن بينا، موسي از ديدگاه قرآن، نشر سازمان تبليغات اسلامي، چ اول، 1370، ص 274، عفيف عبدالفتاح طياره، چهرة يهود در قرآن، ترجمة سيد مهدي آيت اللهي، قم، ص 27.
[2] . جان ناس، تاريخ جامع اديان، ترجمه علي اصغر حكمت، چ سوم، 1354، نشر پيروز، تهران، ص 332.
[3] . هاشم رضي، اديان بزرگ جهان، نشر فروهر، چ پنجم، 1360، تهران، ص 403.
[4] . ويل دورانت، تاريخ تمدن، ج 1، ترجمه احمد آرام و آريان پور، نشر آموزش انقلاب اسلامي، چ سوم، 1370، تهران، ص 365.

صندوق حضرت موسي ـ عليه السّلام ـ و يا تابوت و يا به عبارتي ديگر صندوق عهد، صندوقي بوده است كه در نزد قوم يهود بسيار محترم بوده است. در روايات آمده است كه اين صندوق، همان جعبه‌اي است كه مادر حضرت موسي ـ عليه السّلام ـ او را در آن گذاشت، كه به آن اشاره خواهد شد. علاوه بر اينكه طبق آيه 248 سورة بقره يادگارهاي خاندان موسي و هارون در اين صندوق بوده است.
خداوند متعال مي‌فرمايد: «و پيامبر آنها به آنها گفت كه نشانه حكومت او اين است كه صندوق عهد به سوي شما خواهد آمد، همان صندوقي كه يادگارهاي خاندان موسي و هارون در آن است. در حالي كه فرشتگان آن را حمل مي‌كنند. در اين موضوع نشانه روشني براي شما است اگر ايمان داشته باشيد.»[1]
در رابطه با اين صندوق در تفاسير مختلف مطالب گوناگوني ذكر شده است. يكي از مشهورترين ديدگاه‌ها در اين رابطه مطلبي است كه در تفسير نمونه ذكر شده است: «در احاديث اهل بيت ـ عليهم السّلام ـ و گفته‌هاي بعضي مفسران مانند ابن عباس آمده است كه: تابوت همان صندوقي بود كه مادر موسي ـ عليه السّلام ـ او را در آن گذاشت و به دريا افكند. و هنگامي كه به وسيله عمال فرعون از دريا گرفته شده و موسي را از آن بيرون آوردند، همچنان در دستگاه فرعون نگهداري مي‌شد. و سپس به دست بني اسرائيل افتاد. بني اسرائيل اين صندوق خاطره‌ انگيز را محترم مي‌شمردند و به آن تبرك مي‌جستند. موسي ـ عليه السّلام ـ در واپسين روزهاي عمر خويش، الواح مقدس كه احكام خدا بر آن نوشته بود، به ضميمة زره خود و يادگارهاي ديگري در آن نهاد، و به وصي خود «يوشع بن نون» سپرد. و به اين ترتيب اهميت اين صندوق در نظر بني اسرائيل بيشتر شد. و لذا در جنگ‌هايي كه ميان آنان و دشمنان ايشان واقع مي‌شد، آن را با خود مي‌بردند و اثر رواني و معنوي خاصي در آنها مي‌گذارد. و لذا گفته‌اند تا زماني كه اين صندوق خاطره انگيز با آن محتويات در ميانشان بود، با سربلندي زندگي مي‌كردند. ولي تدريجاً مباني ديني آنها ضعيف شد و دشمنان بر آنها چيره شدند و آن صندوق را از آنها گرفتند. اما اشموئيل طبق آيات مورد بحث به آنها وعده داد كه به زودي صندوق عهد به عنوان يك نشانه بر صدق گفتار او به آنها باز خواهد گشت. و آرامش از دست رفته خود را خواهيد يافت. در حقيقت صندوقي كه علاوه بر جنبة معنوي و تاريخي چيزي بالاتر از پرچم و شعار براي بني اسرائيل بود و وجود آن را نشانه استقلال و موجوديت خود مي‌دانستند و با مشاهده آن به ياد تجديد دوران عظمت پيشين مي‌افتادند به آنها باز مي‌گردد. در تواريخ آمده است هنگامي كه صندوق عهد به دست بت‌پرستان فلسطين افتاد و آن را به بت‌خانه خود بردند، دچار گرفتاري و ناراحتي فراوان شدند. لذا تصميم گرفتند آن را از شهر و ديار خود بيرون بفرستند، چون كسي حاضر به بيرون بردن آن نبود، ناچار آن را به دو گاو بستند و آن را در بيابان سر دادند. اتفاقاً اين جريان درست همزمان با نصب طالوت به فرماندهي بني اسرائيل بود. فرشتگان خدا مأموريت يافتند كه اين دو حيوان را به سوي شهر اشموئيل برانند هنگامي كه بني اسرائيل صندوق عهد را در ميان خود ديدند، آن را به عنوان آيت و نشانه‌اي از طرف خداوند بر مأموريت طالوت تلقي كردند.»[2]
در تفسير روض الجنان به نقل از مفسران و اهل اخبار مي‌نويسد: «اين صندوق تابوتي است كه از طرف خداوند بر حضرت آدم ـ عليه السّلام ـ فرستاده شد و در آن، صورتِ پيامبران و صورت خانه‌هاي ايشان بوده است.[3] سپس نسل به نسل پيامبران را نقل مي‌كند كه اين صندوق به آنها رسيد، تا اينكه به دست حضرت موسي ـ عليه السّلام ـ مي‌رسد، آن حضرت تورات و وسائلي از خودش را در آن قرار مي‌دهد. سپس بعد از وفات او به اشموئيل مي‌رسد. در همين تفسير به نقل از ساير مفسران آمده است كه در آن عصاي موسي ـ عليه السّلام ـ و پاره‌اي از الواح بوده است همچنين نعلين موسي و عمامه هارون.»[4]
«علي بن ابراهيم در تفسيرش از امام محمّد باقر ـ عليه السّلام ـ نقل كرده است كه آن حضرت فرمود: مراد از تابوت آن صندوقي است كه خداوند براي مادر موسي ـ عليه السّلام ـ فرستاد كه موسي را در آن گذاشت و به دريا انداخت و اين تابوت نزد بني اسرائيل بسيار محترم و با ارزش بود ... .»[5]
مكان فعلي تابوت: در اين رابطه مفسران كمتر بحث كرده‌اند. در تفسير روض الجنان آمده است: «عبد الله بن عباس گفت: تابوت و عصاي موسي در بحيره طبريه است در درياي طبرستان و پيش از قيامت از آن‌جا بيرون آورده مي‌شود و اين در عهد صاحب الزمان باشد»[6]
نتيجه‌گيري: مطالبي كه در رابطه با اين صندوق از تفاسير مختلف نقل شد، نشان دهندة تقدس و اهميت اين صندوق مي‌باشد. و نه تنها در نزد يهوديان اين تقدس وجود دارد، بلكه نزد همة اديان بايد مقدس شمرده شود. «صندوقي كه با بدن موسي و الواح تورات تماس داشته مقدس و آرام بخش است.»[7] علاوه بر اينكه نام اين صندوق در قرآن نيز ذكر شده است. و طبق فرمايش قرآن كريم «فيه سكينة من ربكم» در آن آرامشي است از جانب پروردگار شما.
معرفي منابع جهت مطالعه بيشتر:
1. تاريخ انبيا، تاليف سيد هاشم رسولي محلاتي.
2. تاريخ انبيا، تاليف رواندي.
3. تفسير نمونه، جلد2، ناصر مكارم شيرازي.
4. ترجمه تفسير الميزان، طباطبائي.
--------------------------------------------------------------------------------
[1] . بقره/248
[2] . مكارم شيرازي، ناصر و ديگران، تفسير نمونه، تهران، دارالكتاب الاسلاميه، 1353، ج2، ص164 به بعد.
[3] . ابوالفتوح رازي، روض الجنان و روح الجنان، مشهد، بنياد پژوهش‌هاي آستان قدس رضوي، 1374، ج3، ص367.
[4] . همان، ص 367 به بعد.
[5] . طبرسي، مجمع البيان، ترجمه: ابراهيم مير باقري و ديگران، تهران، فراهاني، چاپ اول، 1360، ج3، ص86.
[6] . ابو الفتوح رازي، پيشين، ج3، ص367.
[7] . قرائتي، محسن، تفسير نور، قم، مؤسسة در راه حق، 1374، ج1، ص491.

پاسخ: «سامري» شخصي بت پرست به نام «موسي بن مظفر» از سرزمين عراق بود كه در دوران نبوّت حضرت موسي(عليه السلام) به مصر آمد و به آن حضرت ايمان آورد[1] و بعدها به سامري معروف شد.
مفسران گفته اند: سامري هنگام نزول وحي بر موسي(عليه السلام) جبرئيل را ديد. او يكي از نخبگان بني اسرائيل بود. هنگامي كه جبرئيل ـ پس از غرق شدن فرعون و لشگريان او ـ بر اسب بهشتي سوار بود، سامري مقداري از خا ك جاي پاي جبرئيل(عليه السلام) را براي تبرك برداشت. از خواص آن خاك اين بود كه به هر چيزي نزديك مي شد، روح در آن دميده مي شد و حركت مي كرد.[2]
پس از آن كه خداوند حضرت موسي(عليه السلام) و يارانش را نجات داد و فرعونيان غرق شدند، خداوند به موسي وعده داد چهل شب در كوه طور بماند تا تورات نازل شود. حضرت موسي(عليه السلام) از قوم خود هفتاد نفر را انتخاب كرد تا شاهد نزول وحي بر او باشند، آنان پس از اين كه وحي را شنيدند، گفتند: تا خداوند را به وضوح نبينيم، ايمان نمي آوريم! ناگهان صاعقه اي درخشيد و همگي را هلاك كرد؛ سپس خداوند بادعاي حضرت موسي(عليه السلام)، آن ها را زنده كرد. پس از گذشت چهل روز، خبر رسيد كه سامري قوم را گمراه كرده است.
سامري اظهار ايمان مي كرد، ولي عبادت گاو را دوست داشت؛ وقتي موسي به ميعادگاه پروردگار رفت و هارون را جانشين خود قرار داد، هارون به بني اسرائيل گفت: زيور آلات خود[3] را كنار بگذاريد و خود را پاك كنيد. بني اسرائيل زيور آلات را در آتش ريختند، سامري نيز آن خاك را آورد و به هارون گفت: آيا من هم اين را در آتش بيندازم؟ هارون كه گمان مي كرد در دست سامري زيورآلات است، گفت: آري! سامري آن خاك را روي زيورآلات ريخت و ناگهان به صورت گوساله درآمد، آن گاه سامري به بني اسرائيل گفت: اين خداي شما و موسي است او را عبادت كنيد.[4] موسي پس از اين كه از كوه طور بازگشت. از اين وضعيت بسيار ناراحت شد، گوساله را سوزاند و به آب انداخت و سامري را بيرون كرد.[5]
در قرآن مي خوانيم:
(قالَ فَإِنَّا قَدْ فَتَنَّا قَوْمَكَ مِنْ بَعْدِكَ وَ أَضَلَّهُمُ السَّامِرِي * فَرَجَعَ مُوسي إِلي قَوْمِهِ غَضْبانَ أسِفاً قالَ يا قَوْمِ أ لَمْ يَعِدْكُمْ رَبُّكُمْ وَعْداً حَسَناً أفَطالَ عَلَيْكُمُ الْعَهْدُ أَمْ أَرَدْتُمْ أَنْ يَحِلَّ عَلَيْكُمْ غَضَبٌ مِنْ رَبِّكُمْ فَأَخْلَفْتُمْ مَوْعِدِي *قالُوا ما أَخْلَفْنا مَوْعِدَكَ بِمَلْكِنا وَ لكِنَّا حُمِّلْنا أَوْزاراً مِنْ زِينَةِ الْقَوْمِ فَقَذَفْناها فَكَذلِكَ أَلْقَي السَّامِرِي فَأَخْرَجَ لَهُمْ عِجْلاً جَسَداً لَهُ خُوارٌ فَقالُوا هذا إِلهُكُمْ وَ إِلهُ مُوسي فَنَسِي* أفَلا يَرَوْنَ أَلاَّ يَرْجِعُ إِلَيْهِمْ قَوْلاً وَ لا يَمْلِكُ لَهُمْ ضَرًّا وَ لا نَفْعاً * وَ لَقَدْ قالَ لَهُمْ هارُونُ مِنْ قَبْلُ يا قَوْمِ إِنَّما فُتِنْتُمْ بِهِ وَ إِنَّ رَبَّكُمُ الرَّحْمنُ فَاتَّبِعُونِي وَ أَطِيعُوا أَمْرِي * قالُوا لَنْ نَبْرَحَ عَلَيْهِ عاكِفِينَ حَتَّي يَرْجِعَ إِلَيْنا مُوسي * قالَ يا هارُونُ ما مَنَعَكَ إِذْ رَأَيْتَهُمْ ضَلُّوا أَلاَّ تَتَّبِعَنِ أَ فَعَصَيْتَ أَمْرِي *قالَ يَا بْنَ أُمَّ لا تَأْخُذْ بِلِحْيَتِي وَ لا بِرَأْسِي إِنِّي خَشِيتُ أَنْ تَقُولَ فَرَّقْتَ بَيْنَ بَنِي إِسْرائِيلَ وَ لَمْ تَرْقُبْ قَوْلِي* قالَ فَما خَطْبُكَ يا سامِرِي* قالَ بَصُرْتُ بِما لَمْ يَبْصُرُوا بِهِ فَقَبَضْتُ قَبْضَةً مِنْ أَثَرِ الرَّسُولِ فَنَبَذْتُها وَ كَذلِكَ سَوَّلَتْ لِي نَفْسِي* قالَ فَاذْهَبْ فَإِنَّ لَكَ فِي الْحَياةِ أَنْ تَقُولَ لا مِساسَ وَ إِنَّ لَكَ مَوْعِداً لَنْ تُخْلَفَهُ وَ انْظُرْ إِلي إِلهِكَ الَّذِي ظَلْتَ عَلَيْهِ عاكِفاً لَنُحَرِّقَنَّهُ ثُمَّ لَنَنْسِفَنَّهُ فِي الْيَمِّ نَسْفاً إِنَّما إِلهُكُمُ اللَّهُ الَّذِي لا إِلهَ إِلاَّ هُوَ وَسِعَ كُلَّ شَيء عِلْماً)؛[6]
فرمود: ما قوم تو را پس از تو آزموديم و سامري آن ها را گمراه كرد. موسي خشمگين و اندوهناك شد و به سوي قوم خود بازگشت (و) گفت: اي قوم من! مگر پروردگار شما وعده ي نيكويي به شما نداد؟ آيا عهد من بطول انجاميد، يا مي خواستيد غضب پروردگار بر شما نازل شود كه با وعده من مخالفت كرديد؟ گفتند: ما به ميل و اراده ي خود تخلف نكرديم، بلكه مقداري از زيورآلاتي را كه با خود داشتيم، انداختيم. پس سامري هم اين چنين القا كرد و براي آن ها مجسمه ي گوساله هاي كه صدايي چون گوساله ي واقعي داشت، پديد آورد (به يكديگر) گفتند: اين خداي شما و موسي است! او پيمان خود را فراموش كرد. آيا نمي بينيد كه (گوساله) هيچ پاسخي به آن ها نمي دهد و براي آن ها هيچ سود و زياني ندارد. هارون از قبل به آن ها گفته بود: اي قوم، شما در بوته ي آزمايش قرار گرفته ايد، پروردگار شما خداوند رحمان است پس گوش به فرمان من باشيد و اطاعت كنيد. گفتند: صبر مي كنيم تا موسي باز گردد. موسي گفت: اي هارون وقتي گمراهي آنان را مشاهده كردي چرا از من پيروي نكردي؟ آيا نافرماني كردي؟ هارون گفت: ترسيدم بگوئي: تو ميان بني اسرائيل تفرقه انداختي و سفارش مرا به كار نبستي. موسي به سامري گفت: اي سامري! چرا اين كار را كردي؟ سامري گفت: من چيزي را ديدم كه آن ها نديده اند؛ من مقداري از آثار فرستاده ي خدا را گرفتم، سپس آن را افكندم؛ خواهش هاي نفساني مرا چنين وسوسه كرد، موسي فرمود: برو كه بهره ي تو در زندگي دنيا اين است كه (هركس به تو نزديك شود) بگويي با من تماس نگير؛ وعده ي (عذاب) خداوند بر تو تغيير نخواهد كرد، به اين خدايي كه در مقابلش عبادت مي كردي نگاه كن آن را مي سوزانيم و سپس ذرات آن را به دريا مي پراكنيم؛ خداوند شما تنها پروردگاري است كه جز او خدايي نيست و علم او همه چيز را در برگرفته است.»
نكته هاي آموزنده
1. پيروي از هواي نفس مهم ترين مانع هدايت انسان است؛
2. حتي اگر كسي توفيق همراهي پيامبر خدا را داشته باشد و به جايي برسد كه جبرئيل(عليه السلام) را ببيند، اگر اخلاص نداشته باشد، هواي نفس او را به ذلّت مي كشاند؛
3. نتيجه ي پيروي از هواي نفس، دور افتادن از رحمت الهي و گرفتار شدن در عذاب است.
--------------------------------------------------------------------------------
[1] . لغت نامه دهخدا، واژه سامري.
[2] . ابن كثير، قصص الانبيا، ج2، ص119؛ بحارالانوار، ج13، ص198؛ تفسير الميزان، ج16، ص211.
[3] . بني اسرائيل از قبيله ي قبط زيورآلات به عاريه مي گرفتند.
[4] . مجمع البيان، ج1، ص213.
[5] . ميزان الحكمه، ص3099؛ حديث 19648.
[6] . طه، 84 ـ 98.

قارون، از بني اسرائيل، و پسر عموي حضرت موسي(عليه السلام) بوده است.
خلاصه ي داستان قارون، با توجه به آيات قرآن، از اين قرار است كه او شخص زيباروي از بني اسرائيل بود و در بيابان به سر مي برد و از علم كيمياگري بهره داشت و از اين راه گنجي فراوان اندوخته بود و به شدت به حضرت موسي(عليه السلام) رشك مي برد؛ از اين رو به زن بدكاره اي پول داد و او را وادار كرد تا شهادت بدهد كه حضرت موسي(عليه السلام) او را به رفتار پرخطر مجبور كرده است، سپس نزد حضرت موسي(عليه السلام) آمد و گفت: بني اسرائيل را جمع كن و دستور پروردگارت را براي آن ها بازگو! حضرت موسي(عليه السلام)مردم را جمع كرد و احكام خداوند را براي آن ها بيان نمود، وقتي كه حكم زنا را بيان مي كرد، بني اسرائيل گفتند: حتي اگر زناكار تو باشي، همين حكم جاري مي شود؟ حضرت موسي(عليه السلام) فرمود: آري! بني اسرائيل گفتند: تو زنا كرده اي! حضرت موسي(عليه السلام) با تعجب گفت: من؟! گفتند: آري! آن گاه از آن زن بدكاره خواستند تا شهادت بدهد. حضرت موسي به او فرمود: تو را به خدا قسم مي دهم كه جز سخن راست نگويي! آن زن گفت: حال كه مرا قسم دادي، راست مي گويم، و اينك شهادت مي دهم كه تو بي گناه و فرستاده ي خداوند هستي!
حضرت موسي(عليه السلام) به سجده افتاد و در سجده به شدّت گريه كرد؛ وحي آمد: چه چيزي تو را به گريه انداخته است؟ ما زمين را به فرمان تو در آورده ايم، هرچه مي خواهي امر كن!
حضرت موسي(عليه السلام) سر از سجده برداشت و فرمود: اي زمين آن ها را در كام خود فرو بر! ناگهان زمين شكافته شد و در حالي كه فرياد مي زدند: يا موسي! يا موسي! ... همگي هلاك شدند.[1]
قرآن درباره ي قارون مي فرمايد:
(إِنَّ قارُونَ كانَ مِنْ قَوْمِ مُوسي فَبَغي عَلَيْهِمْ وَ آتَيْناهُ مِنَ الْكُنُوزِ ما إِنَّ مَفاتِحَهُ لَتَنُوأُ بِالْعُصْبَةِ أُولِي الْقُوَّةِ إِذْ قالَ لَهُ قَوْمُهُ لا تَفْرَحْ إِنَّ اللَّهَ لا يُحِبُّ الْفَرِحِينَ)؛[2]
قارون از قوم موسي بود و بر آنان ستم كرد؛ ما گنج هايي به او داده بوديم كه كليد انبارهاي او را گروهي نيرومند[3] حمل مي كردند. هنگامي كه قومش به او گفتند: شادي مكن كه خدا شادي كنندگان مغرور را دوست ندارد.»
قرآن در ادامه مي فرمايد:
(قالَ إِنَّما أُوتِيتُهُ عَلي عِلْم عِنْدِي... فَخَرَجَ عَلي قَوْمِهِ فِي زِينَتِهِ قالَ الَّذِينَ يُرِيدُونَ الْحَياةَ الدُّنْيا يا لَيْتَ لَنا مِثْلَ ما أُوتِي قارُونُ إِنَّهُ لَذُو حَظّ عَظِيم وَ قالَ الَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ وَيْلَكُمْ ثَوابُ اللَّهِ خَيْرٌ لِمَنْ آمَنَ وَ عَمِلَ صالِحاً)[4]
قارون مي پنداشت به دليل علم و دانش و حسن تدبير او، دارايي اش زياد شده است. وقتي خود را با زيورآالات تزيين كرده بود، در اجتماع مردم حاضر شد. كساني كه اهل دنيا بودند گفتند: اي كاش ما هم مانند قارون ثروتمند بوديم! سعادت و نصيب او بسيار زياد است.
كساني كه دانا بودند، گفتند: واي بر شما! ثواب آخرت براي كسي كه ايمان بياورد وعمل نيكو انجام دهد، بهتر است.
حضرت امام صادق(عليه السلام) از پيامبر گرامي اسلام(صلي الله عليه وآله) روايت كرده اند:
هر كس لباسي بپوشد و در آن، تكبّر و خودخواهي كند، خداوند او را در جهنم با قارون همنشين خواهد كرد؛ چون قارون اولين كسي بود كه چنين كرد.[5]
نكته هاي آموزنده
قارون، سمبل ثروتمند متكبر است واز سرگذشت او مي آموزيم:
1. تحصيل علم و رسيدن به مراتب عالي علمي، بسيار ارزشمند و عالِم از مقامي بلند برخوردار است؛ ولي اگر به كبر و غرور و حسد گرفتار شود، از بلنداي عزّت سقوط خواهد كرد و خود و اطرافيانش را به هلاكت خواهد رساند؛
2. همه چيز از خداوند متعال است و در هر مقام و مرتبه اي، بايد شكرگزار او بود و سرچشمه ي شكرگزاري، تواضع است، در غير اين صورت، تكبّر و خودخواهي به زودي به ذلّت و خواري تبديل خواهد شد؛
3. اگر انسان بي ايمان باشد و نيكوكاري نكند، تمام گنج هاي زمين به حال او نفعي ندارد و توانمندي هاي مادي زودگذر و ناپايدار است.
4. هيچ گاه عمل نيك را نبايد كوچك شمرد، حتي اگر از گنهكار باشد؛ چنانچه راستگويي يك بدكاره به نجات انساني بزرگ انجاميد.
----------------------------------------------
[1] . تاريخ مدينه دمشق، ج61، ص94؛ بحارالانوار،ج13، ص250؛ تفسير الميزان، ج16، ص84.
[2] . قصص، 76.
[3] . مفسران تعداد اين گروه را بين سه نفر تا چهل نفر ذكر كرده اند.
[4] . قصص،78 ـ 80؛ تفسير قمي، ج2، ص144.
[5] . وسائل الشيعه، ج3، ص 368.
( اندیشه قم )