امام عصر(عج) به دو گونه بر مردم فيض رسانده و واسطه بين عالم غيب و عالم طبيعت است.
1. فيض تكويني
حضرت حجت(عج) به عنوان يكي از چهارده معصوم علت غايي آفرينش انسان و هستي است، و حديث معروف «لولاك لما خلقت الأفلاك»[1]؛ اگر تو نبودي افلاك را نمي‌آفريدم، بر اين مطلب دلالت مي‌كند. و غايب بودن امام عصر (عج) هم نمي‌تواند مانع از اين فيض تكويني شود. زيرا وجود مقدس امام زمان (عج) واسطه و شرط در فيض رساني است نه ظهور او.[2]
2. فيض‌هاي تشريعي
الف. «احكام ولايي»؛ حضرت مهدي (عج) گاهي به واسطة افراد خاص در مسائل مهم، حكم نهايي را بيان فرموده‌اند و گاه بي‌واسطه حكم و اختلافي را برطرف كرده‌اند و اين گونه احكام، در عصر غيبت صغري نمونه‌هاي زيادي دارد به عنوان مثال، مرحوم صدوق نقل مي‌كند كه: «امام زمان (عج) بر جعفر كذّاب، هنگامي كه به ناحق، ادّعاي ميراث امام حسن عسكري ـ عليه السّلام ـ كرد، از مكان مجهولي ظاهر شد و فرمود: «اي جعفر! چرا مي‌خواهي حق مرا ببري؟! جعفر متحير و مبهوت ماند. آن گاه حضرت مهدي (عج) غايب شد. جعفر پس از آن، هر چه در ميان مردم گشت، آن حضرت را نيافت تا آن كه مادر حضرت امام حسن عسگري ـ عليه السّلام ـ از دنيا رفت و وصيت كرده بود در خانة ‌امام حسن ـ عليه السّلام ـ دفن شود. جعفر، مانع شد و گفت: «نبايد در اين خانه دفن شود». اين جا نيز حضرت بر او ظاهر شد و فرمود: «اي جعفر! آيا اين خانة تو است؟ پس غايب شد و ديگر ديده نشد».[3]
ب. حضرت به صالحان و پيروانش نظر لطف دارند و مي‌فرمايند: ما نظر خود را از شما بر نمي‌گيريم (كه به حال خود رها شويد)، و فراموش‌تان نمي‌كنيم».[4]
ج. حضرت مهدي (عج) در عصر غيبت صغري و كبري، مهدي باوران را از هدايت‌هاي عمومي و خصوصي خود بي‌بهره نكرده است.[5]
ح. وجود شريف امام عصر (عج) و انتظار ظهورش مايه اميدواري مسلمانان است و اين اميدواري يكي از بزرگترين اسباب موفقيت و پيشرفت در هدف مي‌باشد».[6]
در تأكيد و تأييد مطالب فوق مي‌توان روايات ذيل را بيان نمود.
1. امام باقر ـ عليه السّلام ـ فرمودند: «به خدا قسم خداوند از زماني كه آدم را قبض روح فرموده، زمين خود را تاكنون رها نكرده است مگر اين كه در روي آن امامي بوده كه به وسيله او هدايت به سوي خدا انجام مي‌گرفته است، ‌و او حجت خدا بر بندگانش بوده، ‌و پس از اين هم زمين بدون امامي كه حجت خدا براي بندگان اوست باقي نمي‌ماند».[7]
2. امام صادق ـ عليه السّلام ـ فرمودند: «اگر زمين بدون امام بماند حتما فرو خواهد رفت».[8]
3. پيامبر ـ صلّي الله عليه و آله ـ فرمودند: «ستارگان براي اهل آسمان امان هستند و اگر ستارگان از بين بروند، اهل آسمان هم از بين مي‌روند، و خاندان من هم امان اهل زمينند، پس اگر اهل بيت بروند، اهل زمين نيز از بين مي‌روند».[9]
4. امام صادق ـ عليه السّلام ـ فرمودند: «خدا ما را به نيكوترين خلقت آفريد و در آسمان و زمين خزانه‌دار علوم خويش قرار داد... و اگر ما نبوديم خدا عبادت نمي‌شد».[10]
5. امام عصر (عج) مي‌فرمايند: «امامان از خدا درخواست مي‌كنند، و او مي‌آفريند و روزي مي‌دهد و اين اجابت درخواست به خاطر تعظيم حق و شأن امامان است.»[11]
گفتني است از اين روايات و احاديث ديگر استفاده مي‌شود كه وجود مقدس امام، غايت نوع و فرد كامل انسانيت و رابطة ميان عالم مادي و عالم ربوبي است و اگر امام نباشد، ‌رابطه بين عالم مادي و دستگاه آفرينش منقطع مي‌گردد. «قلب مقدس امام به منزله ترانسفورماتوري است كه برق كارخانه را به هزاران لامپ مي‌رساند. اشراقات و افاضات عالم‌هاي غيبي، اولاً بر آينه پاك قلب امام و به وسيله او بر دلهاي ساير افراد نازل مي‌گردد. امام قلب عالم وجود و رهبر و مربي نوع انسان است و معلوم است كه حضور و غيبت او، در تربيت اين آثار تفاوتي ندارد.
سليمان مي‌گويد: مردم چگونه از وجود امام غايب منتفع مي‌شوند؟ فرمودند: همان طور كه از خورشيد پشت ابر انتفاع مي‌برند.
در اين حديث و چندين حديث ديگر، وجود مقدس صاحب الامر و انتفاع مردم از وي تشبيه به خورشيد پشت ابر و انتفاع مردم از آن. وجه تشبيه از اين قرار است. در علوم طبيعي و فلكيات ثابت شده است كه خورشيد مركز منظومه شمسي است،‌ جاذبه‌اش حافظ زمين و آن را از سقوط نگه مي‌دارد، زمين را به دور خود چرخانده، شب و روز و فصول مختلف را ايجاد مي‌كند، حرارتش سبب حيات و زندگي حيوانات و گياهان و انسان است و نورش روشني بخش زمين است. در ترتيب اين آثار بين اين كه ظاهر باشد يا پشت ابر، تفاوتي وجود ندارد گرچه كم و بيش دارد.
وجود مقدس امام هم خورشيد و قلب انسانيت و مربي و هادي تكويني است و در ترتيب اين آثار، بين حضور و غيبت او تفاوتي نيست.[12]»
«امّا اين كه امام واسطه فيض است، چون فرد كاملي است كه به تمام عقايد حقه عقيده‌مند است و از اشتباه و خطا و عصيان معصوم است و به واسطه علم و عمل تمام كمالات ممكنه انساني در وي به فعليت رسيده است».[13]
حضرت صادق ـ عليه السّلام ـ در اين باره مي‌فرمايند: «خداوند ما را به نيكوترين خلقت آفريد و در آسمان و زمين خزانه دار علوم خويش قرار داد... و اگر ما نبوديم خدا عبادت نمي‌شد».[14]
امام عصر (عج) فرمود: «امامان از خداوند تعالي درخواست مي‌كنند و خداوند به خاطر تعظيم حق ايشان، مي‌آفريند و روزي مي‌دهد».[15]
براي مطالعه بيشتر به كتاب‌هاي مكيال المكارم، ج 1، مناظرات امامت و رهبري، ج 3 و دادگستر جهان مراجعه بفرماييد.

--------------------------------------------------
[1] . علم اليقين، 1 / 381 في صفات الامام.
[2] . دليل براين مطلب رواياتي است كه در صحفه‌هاي بعدي ذكر شده است.
[3] . انتظار، ش 5، ص 306، به نقل اكمال الدين، ج 2، ص 442.
[4] . سيد محمد تقي موسوي، مكيال المكارم، ج 1 در صفحه‌هاي نخستين.
[5] . به كتاب «عنايات حضرت مهدي (عج)»، نوشته محمد رضا اصفهاني، به علما و طلاب و كتاب كمال الدين صدوق، ج 2 مراجعه شود.
[6] . دادگستر جهان، ص 157.
[7] . النعماني، غيبت، ترجمه محمد جواد غفاري، نشر صدوق، ص 193، حديث 7.
[8] . همان.
[9] . دادگستر جهان، ص 81، به نقل از تذكرة الخواص‌و نيز از كتاب كمال الدين، ج 20، ص 205 نقل شده است.
[10] . دادگستر جهان، به نقل از اصول كافي، ج 1، ص 368.
[11] . مكيال المكارم، ج 1، ص 90، به نقل از الاحتجاج، 2 / 284.
[12] . ابراهيم اميني، دادگستر جهان، ناشر: انتشارات شفق، چ قدس، نوبت چاپ 25، 1381، ص 155.
[13] . دادگستر جهان، ص 78.
[14] . دادگستر جهان، به نقل از اصول كافي، ج 1، ص 368.
[15] . سيد محمد تقي موسوي اصفهاني، مكيال المكارم، ج 1، چ نگين، مترجم سيد مهدي حايري، ص 90.
( اندیشه قم )

معني «عدمه منا»
يكي از مباحثي كه در بحث امامت مطرح است اينكه وجود امام لطف و رحمتي است از طرف پروردگار بخاطر اينكه امام فردي كامل و صالحي است كه از طرف خداوند به تدبير شؤونات انسانها مي پردازد، اقامه عدل مي كند، رفع ظلم و ظالم مي كند، و شريعت و دين را از تحريف و زيادي و نقصان حفظ كرده و شبهات موجود در دين را ازاله نموده و تفسير واقعي قرآن را عهده دار مي باشد و الطاف ديگري كه از وجود پربركت امام حاصل مي شود. پس وجود چنين نعمتي در ميان بندگان خدا واقعاً لطف بسيار بزرگي از طرف پروردگار متعال مي باشد.
حال سؤالي كه مطرح است اينكه هيچ شكي در اين نيست كه وجود امام واقعاً لطف بزرگي است وقتي كه در ميان مردم باشد و در امورات آنها تصرف بكند اما اگر اين امام ظاهر نباشد و نتواند در امورات تصرف كند مردم از درك امام محروم باشند اين وجود چه لطفي در حق بندگان دارد؟ (مثل امام زمان (عج)
جواب اين پرسش بسيار واضح است چون وجود امام يك لطف است و تصرف او در امورات مسلمين هم يك لطف است و ظهور و آشكار بودن آن لطفي ديگر است. پس ما بخاطر بعضي از جهات از لطف تصرف در امورات و يا ظهور امام محروم هستيم ولي از جهات ديگر از اين نعمت استفاده مي كنيم.
از اين رو حكيم توانا محمدمهدي نراقي در جواب اين پرسش مي گويد: همانا ظهور امام عصر (عج) و تصرف او در امورات مردم فائده اي از فوائد وجودي آن حضرت مي باشد چون فوائد وجودي آن حضرت بي شمار مي باشد.[1]
محقق طوسي در متن تجريد الاعتقاد در اين مورد مي گويد: «وجوده لطف، و تصرّفه لطف آخر، وعدمه منّا»[2] يعني وجود امام در ميان مردم نعمت و رحمت بزرگي است و تصرف امام در امورات مردم نعمتي ديگر است و «وعدمه منّا» يعني عدم تصرف و يا ظهور امام در پرده بودن آن هم از طرف و ناحيه مردم مي باشد. اينكه مردم نمي توانند از آثار و بركات وجودي امام استفاده بكنند بخاطر بعضي اعمال خودشان مي باشد كه باعث عدم تصرف در اموراتآنها و يا غيبت امام از نظرها شده است.
خواجه نصيرالدين طوسي در اين مورد مي گويد: «غيبت و عدم حضور حضرت مهدي ـ عليه‎ السلام ـ از طرف خداوند نيست و از طرف خود امام هم نيست بلكه از طرف مكلفين و مردم مي باشد از خوف و ترس اينكه مردم از او اطاعت نكنند مي باشد و وقتي موانع غيبت از طرف مردم از بين رفت ظهور واقع مي شود.»[3]
معني آيه «امن يجيب المضطر اذا دعاه و يكشف السوء»
اين دعا در آيه 62 سوره نمل مي باشد و معني آن اين است كه «(آيا بتهايِ بي ارزش بهترند) يا كسي كه دعاي مضطر و درمانده را به اجابت مي رساند و گرفتاري و بلا را برطرف مي كند؟»
آري در آن هنگام كه تمام درهاي عالم به روي انسان بسته مي شود و از هر نظر درمانده و مضطر مي گردد، تنها كسي كه مي تواند قفل مشكلات را بگشايد و نور اميد در دلها بپاشد، تنها ذات پاك خداوند است.
جالب اينكه در بعضي از روايات اين آيه تفسير به قيام حضرت مهدي ـ عليه‎ السلام ـ شده. در روايتي از امام صادق ـ عليه‎ السلام ـ چنين آمده «اين آيه در مورد مهدي نازل شده، به خدا سوگند مضطر او است، هنگامي كه در مقام ابراهيم دو ركعت نماز بجا مي آورد و دست به درگاه خداوند متعال بر مي دارد دعاي او را اجابت مي كند و ناراحتي ها را برطرف مي سازد...»[4]
اما اينكه امام هم كنيه چه كسي است؟
در مورد هم كنيه حضرت مهدي ـ عليه‎ السلام ـ حديثي از پيامبر ـ صلي الله عليه و آله ـ وارد شده است كه مي فرمايند: «مهدي از فرزندان من است، اسم او اسم من است و كنيه او كنيه من است و شبيه ترين مردم به من است از نظر خُلق و خوي...»[5] پس طبق اين حديث نام حضرت مهدي همان نام پيامبر است و كنيه او همان كنيه پيامبر ـ صلي الله عليه و آله ـ مي باشد.
در مورد تصوير امام زمان اگر منظورتان همان عكس و فيلم مي باشد بايد بگوئيم كه هيچ تصوير و فيلمي از آن حضرت موجود نمي باشد و اگر منظورتان مطلب ديگري است لطفاً واضحتر بيان بفرمائيد.
براي آگاهي بيشتر در مورد امام زمان ـ عليه‎ السلام ـ به كتاب ارزشمند «منتخب الاثر» نوشته آيه الله صافي گلپايگاني مراجعه بفرمائيد. اين كتاب به زبان عربي است و حاوي مطالب بسيار مفيدي و متقن در مورد حالات امام زمان ـ عليه‎ السلام ـ مي باشد كه در ده فصل و 655 صفحه توسط انتشارات حضرت معصومه به چاپ رسيده است.

-------------------------------------------------------
[1] . سيدمحسن خرازي، بداية المعارف، مؤسسه نشر الاسلامي، ج 2، ص 27.
[2] . طوسي، شرح تجريد الاعقايد، انتشارات حديث، ص 362.
[3] . سيدمحسن خرازي، همان، ص 148، به نقل از رسالة الامامة، فصل 3، ص 25.
[4] . تفسير نوراثقلين، ج 4، ص 94.
[5] . صافي گلپايگاني، منتخب الاثر، انتشارات حضرت معصومه، ص 236.
( اندیشه قم )

قبل از پاسخ به اين سؤال، لازم است كه اشاره اى هر چند مختصر، به معنا و تعريف معجزه داشته باشيم.
محقّق خويى، در تعريف معجزه مى نويسد:
معجزه، در اصطلاح، اين است كه مدعى منصبى از مناصب الهى، براى اثبات صحت ادعايش، كارى را انجام دهد كه خارق قوانين طبيعى است و ديگران از انجام دادن آن عاجزند.[1]
چون خداوند، بعد از خاتم انبيا حضرت محمد(صلى الله عليه وآله) امامان معصوم(عليهم السلام)را مجريان شريعت و جانشينان طريقت آن حضرت و حجّت خويش در روى زمين قرار داده تا راه هدايت را بر مردم هموار كنند و از آن جا كه همواره در طول تاريخ، مدعيان دروغين نبوّت و امامت، واقعيّت را بر مردم مشتبه مى كردند و مردم را به گمراهى و ضلالت مى كشاندند، لازم است كه راهى براى شناخت امام و حجّت، قرار داده شود. اين راه و علامت، همان است كه در اصطلاح متكلمان، «معجزه» خوانده مى شود و در اصطلاح قرآن، «بيّنه» و «آيه» ناميده مى شود. خداوند مى فرمايد:
(لَقَدْ أَرْسَلْنا رُسُلَنا بِالْبَيِّناتِ وَ أَنْزَلْنا مَعَهُمُ الْكِتابَ وَ الْمِيزانَ لِيَقُومَ النّاسُ بِالْقِسْطِ...);[2] ما، رسولان خود را با دلائل روشن (معجزه) فرستاديم و با آنان، كتاب و ميزان نازل كرديم تا مردم قيام به عدالت كنند.
در روايتى از امام صادق(عليه السلام) درباره ى علت اعطاى معجزه از سوى خداوند، سوال شد. حضرت، در جواب فرمودند: «معجزه، علامتى است از طرف خداوند كه آن را فقط به انبيا و رسل و امامان اعطا مى كند تا صدق آنان از دورغ دروغگو شناخته شود.». [3]
حال، با توجّه به اين كه جميع مسلمانان، به جواز كرامت اولياى خدا عقيده دارند ـ چنان كه تفتازانى مى گويد: «جمهور مسلمانان، به جواز كرامت اولياى خدا معتقد هستند[4]» ـ پس انجام دادن معجزات و كرامات از سوى امامان معصوم(عليه السلام) ـ و از جمله امام زمان (عج) ـ كه حجت هاى خداوند بر روى زمين و وارثان زمين هستند، امر عجيبى نيست. با مراجعه به كتاب هاى تاريخى و روايى و ورق زدن صفحات آن، مشاهده مى كنيم كه معجزات و كرامات فراوانى از سوى آنان به وقوع پيوسته است.
بعد از اين مقدمه بايد گفت، معجزات آن حضرت، دو دسته است:
الف) معجزاتى كه آن حضرت در دوران تولّد و كودكى و غيبت، انجام داده اند.
1- تولّد بدون ظاهر شدن آثار حمل
از امام حسن عسكرى(عليه السلام) نقل شده كه به حكيمه (دختر امام جواد(عليه السلام)) فرمود: «امشب، به خانه ى ما بيا; زيرا، امر مهمّى رخ خواهد داد.». حكيمه پرسيد: «چه اتفاقى؟». امام(عليه السلام)فرمود: «قائم آل محمد امشب به دنيا خواهد آمد.». حكيمه پرسيد: «از چه كسى؟». امام(عليه السلام)فرمود: «از نرجس.».
حكيمه مى گويد: «به نزد نرجس رفتم و به او، فرزند بزرگوارى را بشارت دادم، در حالى كه هيچ اثر حملى در او مشاهده نكردم.». [5]
چنين معجزه اى، در مورد حضرت موسى(عليه السلام) هم بيان شده است. در مادر او، يوكابد، هيچ آثار حملى ظاهر نبود [6] و تا روزى كه موسى(عليه السلام) به دنيا آمد، كسى نفهميد كه او حامله است.
2- قرآن خواندن در بدو تولّد
هنگامى كه امام مهدى (عج) از مادر تولّد شد، ايشان را به امام حسن عسكرى(عليه السلام) دادند. آن حضرت، وى را در آغوش گرفت و فرمود: «قران بخوان.». امام مهدى (عج) شروع به قرآن خواندن كرد.[7]
3- شفاى مريض لاعلاج
محمّد بن يوسف نقل مى كند، به مرضى دچار شدم كه پزشكان از علاج آن نااميد شدند. نامه اى به حضرت امام مهدى (عج) نوشتم و از آن حضرت، طلب شفا كردم. ايشان در جواب نوشتند: «ألبسك الله العافيه; خداوند، بر تو لباس عافيّت بپوشاند.». مدّتى نگذشت كه شفا پيدا كردم و وقتى پزشكان از اين ماجرا مطلع شدند، گفتند: «اين شفا و عافيت، به يقين، از جانب خداوند بوده است.». [8]
4- طلا شدن سنگريزه
يكى از اهالى مدائن مى گويد: به همراه رفيقم، به حج مى رفتيم. در نزديكى موقف، فقيرى به سوى ما آمد. ما به او جواب ردّ داديم.
سپس به سوى جوانى خوش سيما كه ردايى پوشيده بود رفت. او، سنگى از روى زمين برداشت و به فقير داد. شخص فقير، مدّت زيادى در حق او دعا مى كرد. در اين هنگام، آن جوان غائب شد. ما به نزد مرد فقير رفتيم و گفتيم: «واى بر تو! آيا براى گرفتن يك سنگ، اين قدر دعا مى كنى؟» كه ناگهان در دست او سنگى از طلا ديديم كه در حدود بيست مثقال مى شد. وقتى در مورد آن جوان از اهل مكّه و مدينه سوال كرديم، گفتند: «چنين شخصى از علويان است و هر سال با پاى پياده به حج مى آيد.». [9]
5- خبر دادن از غيب
از پسر مهزيار نقل شده كه در سفرى با كشتى همراه پدرم بودم و مال زيادى به همراه او بود. پدرم، دچار بيمارى سختى شد و گفت: « من، در حال مردن هستم.». و در مورد آن اموال، وصيت كرد كه آن ها را به امام زمان (عج) بدهم. از اين وصيّت تعجّب كردم، ولى مطمئن بودم كه پدرم بيهوده سخن نمى گويد. با خود گفتم: «اگر امر برايم روشن شد، مانند دوران امام حسن عسكرى(عليه السلام) به وصيّت عمل مى كنم والّا آن را صدقه مى دهم.».
مدّتى در عراق بودم تا اين كه فرستاده اى از جانب امام زمان (عج) آمد و مشخصّات مال و محلّ مخفى كردن آن را گفت و حتّى بعضى از مشخّصاتى را كه خودم هم نمى دانستم، بيان كرد و من هم مال را به او دادم.[10]
ب) معجزاتى كه امام مهدى (عج) به هنگام ظهور انجام خواهد داد.
امام صادق(عليه السلام) مى فرمايد: «هيچ معجزه اى از معجزات انبيا نيست مگر اين كه خداوند آن را به دست حضرت قائم (عج) براى اتمام حجّت، بر دشمنان ظاهر خواهد كرد.».[11]
بنابراين، معجزات آن حضرت به دوره ى قبل از غيبت و غيبت، ختم نمى شود و به هنگام ظهور نيز آن حضرت براى معرّفى حقانيّت خويش و اتمام حجّت بر دشمنان و منكران، معجزاتى را انجام خواهند داد.
----------------------------------------------------
[1]. آلاء الرحمن فى تفسير القرآن، ص 3، (به نقل از: إيضاح المراد فى شرح كشف المراد، ص 345، ربانّى گلپايگانى).
[2]. الحديد: 25.
[3]. بحارالأنوار، ج 11، ص 71.
[4]. الإلهيات من شرح المواقف، تحقيق على ربانى گلپايگانى، ص 132.
[5]. مدينة المعاجز، سيدهاشم بحرانى، ج 8، ص 10 و 26، مؤسسه ى معارف
اسلامى، چاپ اوّل، 1416 هـق.
[6]. قصص قرآن يا تاريخ انبياء، هاشم رسولى محلاتى، ج 2، ص 46، انتشارات
علميه ى اسلاميه، چاپ پنجم، 1407 هـق.
[7]. تبصرة الولى، سيدهاشم بحرانى، ج 18.
[8]. بحارالأنوار، ج 51، ص 297; اصول كافى، ج 1، ص 519.
[9]. اصول كافى، ج 1، ص 332; مدينة المعاجز، ج 8، ص 71.
[10]. الغيبة، شيخ طوسى، ص 282، مؤسسه ى معارف اسلامى، قم، چاپ اوّل، 1411.
[11]. منتخب الأثر في الإمام الثاني عشر، لطف الله صافى، ص 312، مكتبة
الصدر، چاپ سوم.
( اندیشه قم )

در مورد خصوصيات ظاهري حضرت مهدي (عج) مي توان به چند روايت استناد كرد:
امام رضا ـ عليه السلام ـ مي فرمايد: «نشانه و علامت قائم اين است كه سن حضرت زياد است ولي از نظر چهره جوان مي نمايد؛ به گونه اي كه اگر كسي به او نظر كند، مي پندارد او در سن چهل سالگي يا كمتر است. نشانة ديگرش اين كه گذشت روزگار او را پير نمي كند تا زماني كه اجلش فرا رسد».[1]
و پيامبر اكرم ـ صلي الله عليه و آله ـ فرمودند: او از فرزندان من است، اندامش چونان مردان بني اسرائيل سخت و ستبر است، به هنگامي سختي و گرفتاري امت من قيام مي كند، رنگ چهره اش به عرب ها شباهت دارد، قيافه اش چون مرد چهل ساله مي نمايد و ....[2]
بنابراين امام از نظر سنّي به جواني 30 ـ 40 ساله مي نمايد اگرچه عمر او بسيار طولاني است.
اما در مورد مشخصات بدني آن حضرت به دو روايت اشاره مي شود ابوبصير مي گويد: به امام صادق ـ عليه السلام ـ عرض كردم: از پدر شما شنيده ام كه امام زمان سينه اي گشاده و كتف هايي باز و عريض دارد امام فرمود: اي ابا محمد! پدرم زره پيامبر را پوشيد ولي برايش بلند بود، به طوري كه بر زمين مي رسيد، من نيز آنرا پوشيدم ولي بر قامتم بلند بود، ولي آن زره بر قامت حضرت قائم چنان مناسب و اندازه است كه بر بدن رسول خدا اندازه بود و قسمت پايين آن زره كوتاه است به طوريكه هر بيننده گمان مي كند اطراف آن را گره زده اند.»[3]
اما در مورد ساير خصوصيات اين امام بزرگوار همانند كمالات اخلاقي، زهد، و ... روايات متعددي است كه در اين نوشتار مجال پرداختن به آنها نيست.
نحوه برخورد حضرت با كفار
ترديدي نيست در اينكه حضرت اما زمان (عج) همانند جدّ بزرگوارش ابتدا با الفت و مهرباني راه تبليغ و دعوت را پيش مي گيرد و با كفار اتمام حجت مي كند و چنانچه نپذيرند و گردنكشي كنند با قاطعيت تمام با آنان برخورد مي نمايد.
امام باقر ـ عليه السلام ـ مي فرمايد: «هنگامي كه قائم قيام كند، بر يك يك ناصبيان ايمان را عرضه مي كند، اگر به حقيقت آنرا بپذيرند، آنان را رها مي سازد وگرنه هر كس كه ايمان را نپذيرفت، گردنش را مي زند يا از او جزيه مي گيرد ـ چنان كه امروز از اهل ذمه مي گيرند ـ و او را به روستاها و آبادي هاي دور تبعيد مي كند.»[4]
امّا در مورد برخورد حضرت مهدي(عج) با اهل كتاب ـ كه آنها نيز كافر هستند ـ روايات متعددي است كه به يكي از آنها اشاره مي شود.
عبدالله بن كلير از امام كاظم ـ عليه السلام ـ درباره تفسير آيه «و له اسلم من في السموات و الارض طوعاً و كرهاً» هر كس كه در آسمان و زمين است چه از روي اختيار يا اجبار مطيع فرمان خداست» سؤال كرد:
امام فرمود: اين آيه درباره قائم فرود آمده است، هنگامي كه عليه يهود، نصاري صائبان، مادي گرايان و برگشتگان از اسلام و كافران در شرق و غرب كرة زمين قيام مي كند و اسلام را به آنان پيشنهاد مي كند هر كس از روي ميل پذيرفت دستور مي دهد كه نماز بخواند و زكات بدهد و بر طبق آن چه فرد مسلمان مأمور به انجام آن است رفتار نمايد و هر كس مسلمان نشود، گردنش را مي زند تا آنكه در شرق و غرب جهان يك كافر بر جاي نماند.»[5]
بنابراين با توجه به رأي مشهور و با عنايت به روايات متعدد امام بزرگوار در آغاز راه مسالمت را پيش مي گيرند و اسلام را ارائه مي كنند و چنانچه نپذيرند با آنان برخورد قاطع خواهد شد.
البته فرضيه ديگري هست و آن اينكه اگر اهل كتاب اسلام را نپذيرند بايستي جزيه پرداخت كرده و يا تبعيد شوند كه اين فرضيه هم طرفداراني دارد.
منابع جهت مطالعه بيشتر:
1 . چشم اندازي بر حكومت حضرت مهدي، نجم الدين طبسي.
2 . فصلنامه انتظار، سال چهارم، شماره 11 و 12، مقاله آقاي آيتي، ص 360، اهل كتاب در دولت مهدي.
حديث:
امام صادق ـ عليه السلام ـ : براي ما دولتي است كه خداوند هر وقتي بخواهد آن را مي آورد، هر كسي كه دوست دارد از اصحاب قائم باشد بايد منتظر باشد.
بحارالانوار، ج 52، ص 140

----------------------------------------------------
[1] . غيبت نعماني،‌ص 188، و بحارالانوار، ج 52، ص 287.
[2] . ابن طاووس، الملاحم و الفتن في ظهور الغائب المنتظر، مؤسسه اعلمي بيروت.
[3] . اثبات الهدات، حرّ عاملي، ج 3، ص 440 و 520، چاپ علميه قم.
[4] . الكافي، كليني، ج 8،ص 228، بحارالانوار، ج 52، ص 375، دارالكتب الاسلاميه، تهران.
[5] . تفسير نور الثقلين، ج اول، ص 362، چاپخانه علميه، قم. عبد علي بن جمعه العروسي.
( اندیشه قم )

امام مهدى (عج) مانند ساير فرستادگان الهى و ائمه ى معصوم(عليهم السلام)همه ويژگى ها و خصوصيات عالى را داراست، لكن از لحاظ رفتار اجتماعى، بعضى خصوصيات را دارد كه خداوند متعال به آن حضرت عطا كرده:
1- امام مهدى (عج) هيچ حكومتى را حتّى از روى تقيّه، به رسميت نشناخته و نمى شناسد. او مأمور به تقيّه از هيچ حاكم و سلطانى نيست و تحت سلطنت هيچ ستمگرى در نيامده و در نخواهد آمد. امام صادق(عليه السلام)مى فرمايد: «قائم(عليه السلام) قيام مى كند در حالى كه بيعت هيچ كس را بر گردن ندارد.».[1]
2- آن حضرت، در قضاوت، از علم الهى استفاده كرده و نيازى به بيّنه و شاهد ندارد و همانند حضرت داوود و سليمان قضاوت خواهد كرد. امام باقر(عليه السلام) مى فرمايد: «سپس امام مهدى (عج) به منادى امر خواهد كرد تا ندا دهد كه اين مهدى است و همانند قضاوت داوود(عليه السلام) و سليمان(عليه السلام)قضاوت مى كند و در اين امر بيّنه اى نمى خواهد.».[2]
3- هر چند برخى از پيامبران و امامان، تشكيل حكومت دادند، ولى حكومت آنان فراگير نبود، بلكه محدود به مناطق خاص و قسمت هايى از سرزمين هاى عالم خاكى مى شد، امّا امام مهدى حكومتى فراگير تشكيل مى دهد كه تمام كره خاكى را در بر مى گيرد. پيامبر (صلى الله عليه وآله) می فرمايد: «... حكومت امام مهدى(عليه السلام) غرب و شرق را فرا مى گيرد.».[3]
4- حكومت حضرت مهدى (عج) حكومت عدل و داد است و جهان را پر از عدل و دادخواهد كرد.تقريباً در اكثر احاديث مربوط به امام زمان(عليه السلام) آمده كه خداوند به وسيله ى آن حضرت، جهان را پر از عدل و قسط خواهد كرد.[4]
5- چون حكومت امام زمان، حكومت عدل است، همه از حكومت آن حضرت راضى خواهند بود. پيامبر(صلى الله عليه وآله) مى فرمايد: «در خلافت مهدى(عليه السلام)اهل زمين و اهل آسمان راضى خواهند بود.».[5]
--------------------------------------
[1]. بحارالأنوار، ج 51، ص 39.
[2]. مستدرك الوسائل، ج 17، ص 365.
[3]. بحارالأنوار، ج 51، ص 71.
[4]. همان، ج 51، ص 73.
[5]. همان، ج 51، ص 80.
( اندیشه قم )

پيامبر اكرم ـ صلّي الله عليه و آله ـ فرمودند: به درستي كه من در ميان شما دو امانت گرانبها مي‎گذارم يكي كتاب خدا و ديگر عترتم و اين دو يادگار من هيچ گاه از همديگر جدا نمي‎شوند، تاحوض (كوثر) به من برسند.
حديث ثقلين از نظر سندي، از احاديث معتبر و متواتر به شمار‌ آمده كه علماء و محدثين بسياري از شيعه و اهل سنت، در منابع خود، آنرا، با عبارات و الفاظ گوناگوني نقل نموده‎اند و بنابراين در اين روايت جاي هيچ خدشه و ترديدي باقي نمي‎ماند.[1]
مفاد حديث در بردارندة نكات مهم ذيل است:
1. امامت كه از باورها بنيادين و مسلّمات تشيع است از بعد از رسول اكرم ـ صلّي الله عليه و آله ـ ، به عنوان مفسِّر و مبيِّن و مؤيِّد قرآن همواره در كنار اين كتاب آسماني قرار گرفته و با عنايت به عصمت امامت، و لزوم تبيين و تفسير احكام قرآن، هيچ گاه از قرآن جدا نگشته است تا به حدي كه امامت را قرآن ناطق ناميده‎اند.
2. همراهي و همگامي عترت با قرآن فقط در تفسير و تبيين آن نيست بلكه با توجه به نصوص بين قرآن و عترت مساوات و موازنه برقرار شده است بدين سان كه اين دو در تبيين احكام، برپايي قسط و عدالت در ميان مردم، سازندگي‎هاي معنوي و اخلاقي و ديگر امور با هم مشاركت دارند و همان گونه كه قرآن ميزان القسط[2]، موعظه[3]، عظيم[4]، منار حكمت[5]، شفيع[6]، نور[7]، عزيز[8] و ريسمان محكم[9] است، اهل بيت نيز چنين مي‎باشند.
بنابراين باعنايت به موازنه و مساوات عترت با قرآن، در صورت عدم بيان امور فوق توسط قرآن و يا صريح نبودن بيان قرآن، اين مهم بر عهدة اهل بيت است.
3. با عنايت به آنكه درحديث آمده است كه: قرآن و عترت هيچ گاه از هم جدا نخواهند گشت، زمان حاضر هم، حوزة وجودي، دوازدهمين امام از رهبران معصوم ـ امام مهدي (عج) ـ مي‎باشد. و آن حضرت هم، همراه و همگام با قرآن و در كنار قرآن است.
4. مراد از عترت، فقط وجود اهل بيت نيست، بلكه شامل قول، فعل، تقريرهاي بجاي مانده از ائمه معصومين هم مي‎باشد. كه اگر چه در زمان‎هاي قبل بيان شده‎اند ولي همواره در كنار قرآن، بعنوان مفسّر و مبيّن آن مي‎باشند.
هميچنين شيخ مفيد به نقل از سيد بن طاوس مي‎فرمايد: امام در تبيين احكام شريك قرآن است، از آنجا كه احكام الهي غيرمتناهي و كتاب خدا متناهي است، و براي مجتهد هم علم به احكام ميسر نيست براي همين به امام نياز است.[10]
با اين بيانات روشن مي‎شود كه همه امامان شريك القرآن بوده و در نتيجه اين لفظ بر همه آنها اطلاق مي‎شود و البته هر چند در برخي زيارتنامه‎ها، از امام حسين ـ عليه السّلام ـ به شريك القرآن تصريح شده است[11] ولي اين تصريح دليل بر آن نيست كه اطلاق اين لفظ به حضرت امام حسين ـ عليه السّلام ـ اختصاص داشته باشد.
امّا در اين زمان، غالباً استعمال شريك القرآن بر، حضرت امام مهدي (عج) اطلاق مي‎شود از آن جهت كه زمان حاضر، حوزة وجودي، آن امام همام بوده و آن حضرت است كه در اين دنيا در كنار قرآن است.
البته مي‎توانيد براي كسب اطلاعات بيشتر علاوه بر منابعي كه در پاورقي آمده است به منابع ذيل هم رجوع فرمائيد.
1. مهدي در حديث ثقلين/ جمعي از نويسندگان/ بنياد فرهنگي مهدي موعود (عج).
2. قرآن و امام حسين ـ عليه السّلام ـ / محسن قرائتي/ مركز فرهنگي درس‎هائي از قرآن.

-----------------------------------------------
[1] . ابن حجر عقسلاني مي‎گويد: حديث ثقلين با بيش از 20 سند نقل شده است، صواعق المحرقه/ عسقلاني/ ص 135.
مناوي مي‎گويد: بيش از 20 صحابه اين حديث را از پيامبر نقل نموده‎اند، فيض القدير/ ج 3/ ص 14.
مير حامد حسين دانشمند بزرگ شيعه اين حديث را از 502 كتاب كه همگي به قلم دانشمندان اهل تسنن نگارش يافته، نقل كرده است. آيت الله سبحاني/ پرسش‎ها و پاسخ‎ها/ ص 159/ موسسه سيد الشهداء/ 1369 و همچنين ر.ك: عبقات المنوار، ج 4ـ3، ص 2ـ 10، كنزالعمال ج 1 ص 173.
مسند احمد: ج 3 ص 14، اُسد الغابه ج 3 ص 147، فيض القدير ج 3 ص 20ـ19، مستدرك: ج 3 ص 148، طبقات الكبري: ج 2 ص 194، صواعق المحرقه: ص 136، صحيح مسلم: ج 2 ص 362، مجمع الزوائد: ج 9 ص 164، المسندالجامع: ج 5 ص 551.
[2] . جامع الاحاديث شيعه، ج 12، ص 481.
[3] . لواعج الاشجان، ص 26 ـ يونس/ 57.
[4] . بحار ج 98 ص 239 ـ حجر/ 87.
[5] . مفاتيح الجنان ـ الحياة/ ج 2، ص 120.
[6] . زيارت عاشورا ـ نهج الفصاحة، جملة 662.
[7] . كامل الزيارات ص 200 ـ نساء/ 174.
[8] . لهوف ص 54 ـ فصلت/ 41.
[9] . پرتوي از عظمت حسين ص 6 ـ بحار ج 92 ص 31.
[10] . الالفين/ شيخ مفيد/ ص 198.
[11] . بحارالانوار، ج 98، ب 26، ص 336؛ همان، ص 355؛ الاقبال/ سيد بن طاوس/ فصل فيما نذكره من لفظ زيارة الحسين/ ص 712/ دارالكتب الاسلاميه/ 1367؛ البلد الامين/ ابراهيم بن علي عاملي كفعمي/ چاپ سنگي/ ص 281؛ مصباح/ الكفهي/ ص 481.
( اندیشه قم )

اگر مراد سوال كننده از نظم، نظم موجود جهان آفرينش به واسطه وجود مقدس امام زمان (عج) است كه بركت‌ها و رحمت‌هاي الهي به خاطر او نازل مي‌شود، كه حضرت واسطة در فيض مي‌باشند و غيبت آن امام هم مانع از فيض رساني نمي‌باشد، چرا كه وجود امام لطف است و تصرفش لطفي ديگر.
و اما اگر سؤال اين است كه با آمدن و ظهور حضرت، چگونه جهان وعالم هستي از بي‌نظمي به در آمده و آن حضرت به آن نظم مي‌بخشد. در پاسخ بايد عرضه داشت: حضور حضرت و حكومت جهاني ايشان در عصر ظهور داراي ويژگي‌هاي منحصر به فردي است.
كه با وجود آنها جامعه بشري و بي‌نظمي‌هاي موجود در عالم هستي اصلاح گرديده و نظم خاصي پيدا مي‌كند. در ذيل اجمالاً به تعدادي از ويژگي‌هاي حكومت جهاني حضرت اشاره مي‌شود كه با جمع آنها، نظم موجود در آن هم تبيين مي‌شود.
1. خدمتگزاران و كارگزاران حكومت جهاني، از بزرگان و خوبان امت و اولياء الهي هستند. امام صادق ـ عليه السّلام ـ مي‌فرمايند: «هنگامي كه حضرت قائم آل محمد ـ صلّي الله عليه و آله ـ قيام كند، هفده تن را از پشت كعبه زنده مي‌گرداند كه عبارتند از: پنج تن قوم موسي ـ عليه السّلام ـ آنان كه به حق قضاوت كرده و با عدالت رفتار مي‌كنند، هفت نفر از اصحاب كهف، يوشع وصي موسي، مؤمن آل فرعون، سلمان فارسي، ابادجانه انصاري و مالك اشتر».[1]
و در روايتي تعداد آنان بيست و هفت نفر گفته شده است و قوم موسي را چهارده نفر بيان مي‌كند؛[2] «يا اين كه از اصحاب كهف به عنوان وزيران مهدي (عج) ياد شده است».[3]
از اين روايات و احاديث هم خانوادة آنها فهميده مي‌شود كه بار سنگين حكومت موعود، بر دوش افرادي است كه بارها ازمايش شده‌اند و شايستگي خود را در آزمايش‌هاي گوناگون به اثبات رسانده باشند از اين رو مي‌بينيم كه در رأس حكومت مهدي (عج)، حضرت عيسي ـ عليه السّلام ـ قرار دارد كه يكي از پيامبران اولو العزم است.
2. مردم در اين عصر از رشد معنويت و اخلاق برخوردارند. امام صادق ـ عليه السّلام ـ فرموده‌اند: هنگامي كه قائم ما قيام كند، شخص شب را به صبح مي‌رساند، در حالي كه نادان، ترسو و بخيل است و به هنگام صبح داناترين مردم، شجاع ترين و بخشنده‌ترين انسان‌هاست و از دستورات امام تخلف نمي‌كند.[4] يا اين كه حضرت علي ـ عليه السّلام ـ مي‌فرمايد: هنگامي كه قائم ما قيام مي‌كند كينه‌هاي بندگان نسبت به يكديگر از دلهايشان زدوده مي‌گردد.[5]
امام باقر ـ عليه السّلام ـ هم مي‌فرمايند: هنگامي كه حضرت قائم (عج) ما قيام مي‌كند دستش را بر بندگان خدا مي‌گذارد و خردهايشان جمع كرده و اخلاقشان را كامل مي‌كند.
3. در حكومت جهاني حضرت امنيت فراگير حاكم مي‌شود. پيامبر ـ صلّي الله عليه و آله ـ مي‌فرمايد: «... زمين را از عدالت پر مي‌كند تا جايي كه مردم به فطرت خويش باز مي‌گردند، نه خوني به ناحق ريخته مي‌شود و نه خوابيده‌اي را بيدار مي‌كنند».[6]
و امام باقر ـ عليه السّلام ـ مي‌فرمايد: به خدا سوگند، ياران مهدي (عج) آن اندازه مي‌جنگند تا خدا به يگانگي پرستيده شود و به او شرك نورزند و تا آن جا كه پيرزني سالخورده از اين سوي جهان به آن سوي رهسپار شود و كسي متعرض او نشود».[7]
4. در عصر ظهور فقر ريشه كن مي‌شود. امام صادق ـ عليه السّلام ـ در اين باره مي‌فرمايد: «... زمين گنج‌هاي خود را بيرون ريخته و آشكار مي‌كند، به گونه‌اي كه مردم با چشم خود، آن را مي‌بينند و دارندگان زكات سراغ كسي مي‌گردند كه نيازمند باشد تا زكاتشان را به او بدهند، ولي كسي يافت نمي‌شود و مردم ـ از فضل و بخشش خداوند ـ از ديگران بي‌نياز مي‌گردند».[8]
5. قضاوت حضرت همانند قضاوت حضرت داود است. يعني حضرت از انسان‌ها دليل و شاهد نمي‌خواهد و به باطن و طبق واقع حكم مي‌كند و امام صادق ـ عليه السّلام ـ مي‌فرمايند: «دنيا به پايان نمي‌رسد مگر اين كه مردي از ما اهل بيت خروج كند و به شيوه داود ـ عليه السّلام ـ حكم نموده و از مردم بيّنه نمي‌خواهد».[9]
6. شورشي عليه دولت حضرت پاي نمي‌گيرد. امام باقر ـ عليه السّلام ـ مي‌فرمايد: «هيچ چيز نيست مگر مطيع ياران مهدي (عج) است، حتي حيوانات وحشي در زمين، و پرندگان وحشي در هوا، همه خشنودي ياران قائم (عج) را مي‌خواهند، تا آن جا كه بخشي از زمين به بخشي ديگر افتخار نموده و مي‌گويد: امروز يكي از ياران قائم (عج) از من عبور كرد.»[10]
7. حضرت مهدي (عج) از ارتشي قدرتمند برخوردار است. امام صادق ـ عليه السّلام ـ مي‌فرمايد: «آن روز كه لوط پيامبر ـ عليه السّلام ـ گفت: اي كاش قدرتي مي‌داشتم، يا به پناهگاهي محكم دست مي‌يافتم، تمنايي جز قدرت قائم ـ عليه السّلام ـ نداشت. او در آن خواهش از توان فوق العاده اصحاب مهدي (عج) ياد نمود، زيرا هر مرد آنان، قدرت چهل مرد را داراست. شمشيرها را باز نخواهند داشت تا آن كه خدا را خشنود كنند».[11]
آن چه كه ذكر شد بعضي از امكانات و ويژگي‌هاي حكومت جهاني حضرت است و امام زمان (عج) با تكيه بر قدرت خداي توانا و چنين امكاناتي نظم عالم گير را برقرار مي‌كنند، زيرا از حكومتي كه رهبرش مهدي فاطمه (عج) و كارگزارانش حضرت عيسي ـ عليه السلام ـ و مالك اشتر و... و اخلاق و معنويت مردم جامعه‌اش رشد يافته باشند و فقر ريشه كن و امنيت در درجه اعلا و قضاوت دستگاه قضائيه مطابق با حق و واقع باشد جز باران نظم و فراگير شدن قانون و تن به مقررات دادن انتظار نمي‌رود.
منابع ديگر براي مطالعه بيشتر:
1. زمينه سازان ظهور، دشتي.
2. عصر ظهور، محمد حكيمي.
3. مهدي تجسم اميد، عزيز الله حيدري.

--------------------------------------------
[1] . مرحوم مجلسي، بحار الانوار، ج 52، ص 346، مؤسسه الوفاء بيروت، چ دوم.
[2] . محمد بن الحسن الحر العاملي، اثبات الهداة، ج 3، ص 573، ح 707.
[3] . آيت الله صافي گلپايگاني، منتخب الاثر، ص 485 و طبع دوم، ناشر مكتبة الصدر.
[4] . نجم الدين طبرسي، چشم اندازي به حكومت مهدي (عج)، ص 184، ناشر بوستان كتاب به نقل از وافي، ج 2، ص 113.
[5] . همان، به نقل از خصال، ج 2، ص 254، ح 1051.
[6] . مرحوم مجلسي، بحار الانوار، ج 52، ص 290، چ بيروت، مؤسسه الوفاء؛ اثبات الهداه، ج 3، ص 514؛ طوسي، غيبه، ص 274.
[7] . مرحوم مجلسي، بحار الانوار، ج 52، ص 345، چ بيروت، مؤسسه الوفاء؛ عياشي، تفسير، ج 2، ص 62؛ نعماني، غيبه، ص 149.
[8] . مرحوم مجلسي، بحار الانوار، ج 52، ص 337، چ بيروت، مؤسسه الوفاء؛ مفيد، الارشاد، ص 363.
[9] . همان، ص 319.
[10] . همان، ص 319.
[11] . همان، ص 327.
( اندیشه قم )

رواياتى كه درباره ى امام مهدى (عج) از پيامبر اكرم(صلى الله عليه وآله) و ائمه ى طاهر(عليهم السلام) نقل شده است، به دو دسته ى كلّى قابل تقسيم است:
1- دسته نخست، رواياتى هستند كه از طريق اهل سنّت و يا از طريق اصحاب ائمه(عليهم السلام) نقل شده اند.
اين روايات، دو گونه است:
الف) بعضى از اين روايات، با كنايه، به اسم خاص امام مهدى (عج) اشاره كرده اند. مانند روايتى كه جابر بن عبدالله انصارى از پيامبر اكرم(صلى الله عليه وآله)نقل مى كند كه آن حضرت فرمود: (المهدي من ولدي اسمه اسمي و كنيته كنيتي); [1] مهدى، از فرزندان من است. اسمش، اسم من و كنيه اش، كُنيه ى من است...».
ب) برخى ديگر از روايات نيز به صورت صريح، به نام خاص امام مهدى (عج) اشاره كرده اند. مفضل بن عمر از امام صادق(عليه السلام) نقل مى كند كه فرمود:«الإمام من بعدي ابني موسى و الخلف المأمون المنتظر م ح م د بن الحسن بن على بن محمّد بن على بن موسى; [2] امام بعد از من، پسرم موسى است و جانشينى كه مورد اميد و انتظار است، م ح م د بن حسن بن على بن محمد بن على بن موسى است.».
2- دسته ى دوم، رواياتى هستند كه نه تنها نام خاص امام مهدى (عج) را به صورت صريح ذكر نكرده اند، بل كه از ذكر نام خاص آن حضرت، به شدّت نهى كرده اند:
عن موسى به جعفر(عليه السلام) أنّه قال عند ذكر القائم(عليه السلام): «يخفى على الناس ولادته ولايحل لهم تسميتهُ حتّى يظهره الله عزّوجل فيملَأ به الأرض قسطاً وعدلا كما ملئت جوراً و ظلماً;[3] ولادت او، از مردم پوشيده خواهد بود و بر آنان جايز نيست كه نام او را ذكر كنند تا اين كه خداوند او را ظاهر كند و زمين را پر از قسط و عدل كند، آن گونه كه پر از جور و ظلم شده بود.».
نيز يكى از توقيع هاى امام زمان (عج) آمده است: «هر كس در بين مردم، اسم خاص مرا ذكر كند، بر او لعنت خدا باد.». [4]
در برخى از اين احاديث، علت اين نهى نيز ذكر شده است:
1- نام امام مهدى (عج) وديعه اى الهى است و پيامبر(صلى الله عليه وآله) اجازه ى ذكر آن را نداده اند. [5]
2- شما را از تصريح به اسم آن حضرت نهى كرده ايم تا اسمش بر دشمنان ما مخفى بماند و آنان او را نشناسند. [6]
علماى شيعه نيز با توجّه به احاديث نهى، از ذكر اسم خاص آن حضرت، پرهيز كرده اند، ولى در مورد زمان و مدّت اين نهى، اختلاف دارند و به دو گروه تقسيم مى شوند:
بزرگانى چون شيخ صدوق، شيخ مفيد، علامه ى مجلسى، و... فتوا به منع ذكر نام امام مهدى (عج) تا زمان ظهور آن حضرت داده اند و از تخصيص اين احاديث به دوره ى غيبت صغرا، پرهيز كرده اند. علامه ى مجلسى در بحارالأنوار بعد از ذكر برخى از احاديث نهى، مى نويسد:
«اين احاديث، تصريح دارد در ردّ سخن كسانى كه نهى از ذكر نام خاص را مختص زمان غيبت صغرا مى دانند.». [7]
عدّه اى ديگر از علما، از احاديث نهى، چنين استنباط كرده اند كه علّت اين نهى، تقيه و خوف از دشمن بود. پس اگر تقيه يا خوف نباشد، ذكر نام خاصّ امام مهدى (عج) هيچ منعى ندارد. مؤلف كشف الغّمة مى نويسد:
عجيب است كه شيخ طبرسى و شيخ مفيد مى گويند: «ذكر اسم و كنيه آن حضرت (عج) جايز نيست» و بعد مى گويند: «اسمش، اسم پيامبر(صلى الله عليه وآله) و كينه اش، كنيه ى پيامبر(صلى الله عليه وآله) است» و گمان مى كنند كه اسم و كنيه ى آن حضرت را ذكر نكرده اند! آن چه به نظر مى آيد، اين است كه منع، به خاطر تقيه و در زمان خوف بر آن حضرت و... بود و الان، چنين نيست... [8]
با توجّه به مطالب ياد شده و در جمع بندى آنها مى توان گفت:
اوّلا، در همه ى احاديث، تقيه و ترس از دشمن، علّت نهى از ذكر نبوده و حضرت على(عليه السلام)اسم خاص امام مهدى(عليه السلام) را وديعه اى الهى مى دانند و مى فرمايند: «پيامبر(صلى الله عليه وآله) اجازه ى ذكر آن را نداده اند».
ثانياً، حمل تمام احاديث منع بر زمان تقيّه و ترس از دشمن، با توجه به تعداد زياد آن احاديث، و نيز تصريح امام كاظم(عليه السلام) به عدم ذكر نام خاص امام مهدى (عج) تا زمان ظهور، كمى مشكل مى نمايد. اگر اين احاديث، حرمت ذكر اسم خاص امام مهدى (عج) را تا زمان ظهور ثابت نكنند، حدّاقل، كراهت شديد آن را اثبات مى كنند.
مرحوم آية الله محسن امين، در جمع ميان اخبار نهى و تسميه مى نويسد: «تصريح به اسم خاص، مطلقاً مكروه است، ولى ذكر نام خاص آن حضرت، صراحتاً يا با كنايه، در زمان خوف، حرام است.».[9]
بنابراين، شايسته است كه با توجّه به تصريح احاديث نهى، ما نيز از ذكر اسم خاص امام زمان (عج) پرهيز كنيم و از القاب آن حضرت، براى ذكر ياد و نام وى استفاده كنيم.
-------------------------------------------------
[1]. بحارالأنوار، ج 51، ص 71.
[2]. همان، ج 48، ص 15.
[3]. همان، ج 51، ص 32.
[4]. بحارالأنوار، ج 51، ص 33.
[5]. بحارالأنوار، ج 51، ص 33.
[6]. مستدرك الوسايل، ج 12، ص 285.
[7]. بحارالأنوار، ج 5، ص 32.
[8]. كشف الغمه، ج 3، ص 326.
[9]. المجالس السنية، ج 5، ص 678.
( اندیشه قم )