بانک پرسش و پاسخ - ترجمه قرآن

پرسش و پاسخ های ترجمه قرآن

در سورة مباركه ق مي‌فرمايد: «نحن اقرب اليه من حبل الوريد» كه به «ما از رگ گردن به شما نزديك‌تريم» اما بر خلاف بيشتر ترجمه‌ها؛ آيت الله مكارم اين گونه ترجمه كرده‌اند: «ما از رگ قلب به شما نزديك‌تريم». علت اين موضوع چيست؟

•

نمایش پاسخ ...

چون درك محسوسات براي مردم آسان‌تر است، قرآن مطالب مهم و عالي را با کنايه ها و تمثيل‌ها بيان کرده تا فهم آنها براي مردم راحت‌تر باشد و نبايد در معناي اين گونه تشبيهات به دنبال معناي ابتدايي آن بود، بلكه بايد مراد خدا از اين تشبيهات را فهميد. از جمله اين معاني بلند، احاطة خداوند متعال، آگاهي او بر بندگانش و نياز آنها در همه حال به خداوند متعال است. كه با تشبيه به حساس‌ترين و ملموس‌ترين عضو بدن انسان براي حيات (يعني همان رگ و جايگاه جريان خون) در صدد بيان اين معناي بلند است.
معناي حبل الوريد: البته فقط، آيت الله مكارم شيرازي، اين معنا را نکرده اند، بلكه مفسرين ديگر، از آن جمله، علامه طباطبايي به معناي رگ قلب ترجمه كرده‌اند.
آيت الله مكارم در بيان اين كه چرا «حبل الوريد» را به رگ قلب معنا كرده‌اند، چنين ‌مي‌فرمايند: «مفسران و اهل لغت، درباره معني «وريد» تفسيرهاي گوناگوني دارند، عده‏اي معتقدند كه «وريد» همان رگي است كه به قلب يا كبد انسان پيوسته است، و بعضي آنرا به معني تمام رگ‌هائي كه از بدن انسان مي‏گذرد مي‏دانند ، در حالي كه بعضي ديگر آن را به رگ گردن تفسير كرده‏اند، گاه آن را وريدان مي‏گويند، يعني دو رگ گردن.»[1]
و از آن رو كه حيات جسماني ما وابسته به رگي است كه خون را به طور مرتب از يكسو وارد قلب و از سوي ديگر خارج كرده به تمام اعضا مي‏رساند و اگر يك لحظه در عمل آن وقفه رخ دهد، مرگ به سراغ انسان مي‏آيد و مؤيد اين قول آن جا که قرآن مي فرمايد: «و اعلموا ان الله يحول بين المرء و قلبه و انه اليه تحشرون[2] : بدانيد خداوند بين انسان و قلب او حائل مي‏شود ، و همه شما نزد او در قيامت جمع خواهيد شد.»[3] در اين آيه قلب به عنوان عضو حساس براي تمثيل بيان شده است، لذا در آيه قبل نيز مراد از رگ، همان رگ قلب مي‌باشد.
و از طرفي واژه «وريد» از «ورود» گرفته شده و به معناي رفتن به سراغ آب، ‌است و از آن جا كه خون از اين رگ وارد قلب و يا وارد اعضاء ديگر مي‌شود آن را وريد گفته‌اند. ولي در اصطلاح امروز زيست‌شناسي به رگ‌هايي كه خون را از تمام اعضاء به قلب و خون را از قلب به اعضاء مي‌رساند وريد يا شريان مي‌گويند.[4]
البته آيت الله مکارم مي گويد: در ترجمه اين آيه اگر چه بين مفسران و مترجمان قرآن كريم اين اختلاف جزيي وجود دارد ولي به طور كلي، همه اينها تشبيه است و قرب خداوند از اين هم برتر و بالاتر است، هر چند مثالي از اينها رساتر در محسوسات پيدا نمي‏شود با اين احاطه علمي خداوند، و بودن ما در قبضه قدرت او ، تكليف ما روشن است، نه افعال و گفتار ما از او پنهان است، و نه انديشه‏ها و نيت ها، و حتي وسوسه‏هائي كه از قلب ما مي‏گذرد توجه به اين واقعيت انسان را بيدار مي‏كند، و به مسئوليت سنگين و پرونده دقيق او در دادگاه عدل الهي آشنا مي‏سازد، و از انسان بي خبر و بي تفاوت، موجودي هوشيار و سر به راه و متعهد و با تقوا به وجود مي‏آورد.
چرا كه خالق بشر محال است از جزئيات وجود او بي خبر بماند ، آن هم خلقتي كه دائم است، زيرا لحظه به لحظه فيض وجود از ناحيه خداوند به موجودات مي‏رسد كه اگر يک لحظه رابطه ما با او قطع شود همه نابود مي‏شويم، همانگونه كه نور آفتاب لحظه به لحظه از اين منبع فيض بخش، يعني كره خورشيد جدا مي‏شود و در فضا پخش مي‏گردد، بلكه ارتباط ما با ذات مقدس او از اينهم بالاتر است چون او خالق است، و خلقتش دائم و مستمر ، و ما در جميع حالات وابسته به وجود او هستيم ، با اين حال چگونه ممكن است او از ظاهر و باطن ما بي خبر باشد ؟![5]
مي‌توان همه اين تفسيرها را در يك تفسير جمع كرد و آن اين كه خداوند در همه جا حاضر و ناظر است و به همه موجودات احاطه دارد در حالي كه نه با موجودات اين جهان يكي نيست و نه از آنها جدا و مي باشد مرگ، حيات، علم، قدرت، آرامش، امنيت، توفيق و سعادت همه در دست و قدرت اوست و به همين دليل، انسان نه چيزي را مي‌تواند از او پنهان كند و نه كاري را بي‌توفيق او انجام دهد و نبايد به غير او روي آورد. از غير او تقاضا كند، چرا كه او مالك همه چيز است و احاطه به تمام وجود انسان دارد.[6]
علامه طباطبايي در تفسير اين آيه مي‌فرمايد: «و نحن اقرب اليه من حبل الوريد» كلمه «وريد» به معناي رگي است كه از قلب جدا شده و در تمامي بدن پخش مي‏شود، و خون در آن جريان دارد. بعضي هم گفته‏اند : به معناي رگ گردن و حلق است. و به هر معنا كه باشد در آيه شريفه آن را طناب خوانده ، چون شبيه به طناب است و اضافه حبل به وريد اضافه بيانيه است و معناي جمله اين است كه : ما به انسان از رگي كه در تمامي اعضائش دويده و در داخل بدنش جا گرفته نزديك‏تريم، آن گاه چگونه به او و آنچه در دل او مي‏گذرد آگاه نيستيم ؟ اين جمله مي‏خواهد مقصود را با عبارتي ساده اداء كرده باشد و گرنه مسالة نزديكي خدا به انسان مهم‏تر از اين، است، براي اينكه خداي تعالي كسي است كه نفس آدمي را آفريده و آثاري براي آن قرار داده، پس خدا از هر جهتي كه در نظر بگيريم حتي از نسبت انسان به خودش نيز نزديكتر است و چون اين معنا، بلند است و تصورش براي فهم بيشتر مردم دشوار، لذا خداي تعالي به گونه اي بيان کرده كه همگان بفهمند، پس مي فرمايد: «ما از طناب وريد به او نزديك‏تريم.» و يا در جاي ديگر قريب به اين معنا را آورده مي فرمايد: «ان الله يحول بين المرء و قلبه[7] - خدا بين انسان و قلبش واسطه و حائل است.»[8]
نتيجه: تنها آيت الله مكارم نيست كه حبل الوريد را به معناي رگ قلب معنا كرده است، بلكه از لحن علامه طباطبايي (ره) هم اين معنا استفاده مي‌شود. نزديک تر بودن خداوند از رگ قلب به انسان، تمثيل و ساده كردن مطلب است و فرقي ندارد كه بگوئيم رگ گردن يا رگ قلب، بلكه بايد مقصود و منظور خدا از اين تشبيه را درك كرد كه مي‌خواسته بفرمايد: انساني كه تمام هستي و وجودش و کمالاتش از خداست اگر لحظه اي از فيض وجود جدا شود، حيات از انسان رخت برمي بندد.
همان طور كه خداوند مي‌فرمايد: خدا همواره بوده و از چيزي به وجود نيامده است، با همه چيز هست نه اين كه همنشين آنان باشد و از همه چيز مبد است نه اين که از آن ها جدا و بيگانه باشد، او انجام دهند همه كارهاست، بدون حركت و ابزار و وسيله. [9]
معرفي منابع جهت مطالعه بيشتر:
1. ترجمه اسرار الايات، (يا رازهاي آيات قرآن)، محمد بن ابراهيم صدرالدين شيرازي.
2. ترجمه لغات قرآن، علي رضا شاه فل قمصري.
--------------------------------------------------------------------------------
[1] . تفسير نمونه، ج 22، ص، 245.
[2] . انفال/24.
[3] . همان.
[4] . تفسير نمونه، ج22، ص244.
[5] . تفسير نمونه، ج 22، ص 244-245.
[6] . تفسير نمونه، ج7، ص129.
[7] . انفال/24.
[8] . ترجمة الميزان، ج 18، ص520.
[9] . نهج البلاغه، ترجمه دشتي، ص32، خ1.

لغزشگاه‌هاي درون زباني ترجمه‌هاي قرآن كه گاه باعث انحراف مي شوند را ذکر کنيد.

•

نمایش پاسخ ...

اولين ترجمه قرآن به زبان انگليسي توسط چه كسي و در چه سالي انجام شد؟

•

نمایش پاسخ ...

قرآن، پس از جنگ هاي صليبي براي نخستين بار توسط يك كشيش به نام رابت كنوني به زبان لاتين ترجمه شد و مترجم در مقدمة اين اثر، اسلام را دين ترك ها معرفي مي كند، زيرا عثماني ها ترك بودند، اين خود شاهدي بسيار روشن از ضعف اطلاعات علمي وي در مورد قرآن و اسلام مي باشد و بدبختانه ترجمة قرآن به ديگر زبان ها تا پيش از قرن نوزدهم از همين ترجمه الهام گرفته و نارسائي هاي اين ترجمه به آنها نيز سرايت كرده است.
اولين ترجمة انگليسي قرآن توسط الكساندر رس (راس)‌ در سال 1649 ميلادي انجام گرفته است.[1] البته پس از آن، تا كنون ترجمه هاي فراواني از قرآن مجيد به زبان انگليسي ارائه شده كه تعدادي از آنها اثر مستشرقين مي باشد ولي خوشبختانه بيشتر ترجمه هاي انگليسي قرآن به دست مسلمانان انجام شده و غالب مترجمان از مسلمان شبه قارة هند بوده است. به تازگي تلاش هايي از سوي پژوهشگران عرب زبان نيز شروع شده و ترجمه هايي از آنان به بازار عرضه گرديده در سال هاي اخير نيز مركزي با عنوان «مركز ترجمه قرآن به زبان هاي خارجي» توسط سازمان اوقاف و امور خيريه در شهر مقدس قم داير گرديده و تا كنون چندين ترجمه از قرآن به زبان هاي گوناگون داشته است. ترجمه انگليسي آن توسط آقاي قرايي انجام گرفته و كالج اسلامي لندن در خارج کشور و انتشارات اسوه در داخل كشور نشر و بخش آن را به عهده دارند.[2]
معرفي منابع جهت مطالعه بيشتر:
ـ مجله ترجمان وحي.
--------------------------------------------------------------------------------
[1] . مجلة ترجمان وحي، شماره 2، مقدمه فارسي ترجمه اي ديگر ... ، ص 129.
[2] . استفاده از مطالب جناب حاج آقاي عربزاده از مسئولين مركز ترجمه كه در ديدار حضوري مطرح شد.

قرآن كريم را به چند زبان ترجمه كرده اند و ترجمه كنندگان آن چه كساني بوده اند؟

•

نمایش پاسخ ...

براي ترجمه قرآن چه چيز را بايد در گزاره‌‌هاي قرآني مانند: اعتقادي، علمي، عملي و... لحاظ كرد؟

•

نمایش پاسخ ...

ويژگي‌هاي مترجم قرآن نسبت به ساير مترجمان چيست؟

•

نمایش پاسخ ...

مترجم قرآن علاوه بر آشنايي با مباني نظري ترجمه (زبان شناسي) بايد زبان‌دان نيز باشد. البته اين دو با هم متفاوت است، كار زبان‌شناس اساساً تشخيص و توصيف است وكار زبان‌دان تأليف.
اصول زبان داني:
اصل اول، آگاهي بر عرف و فرهنگ زبان مبدأ است.[1]
اصل دوم، گريز از گرته برداري‌هاي زبان مقصد است.[2] مترجم با مهارت در زبان مبدأ و مقصد، بايد بتواند، الگوهاي مناسب با روح زبان مقصد را براي واژگان زبان مبدأ فراهم آورد.
اصل سوم از اصول زبان‌داني كه بيشتر سبب تقويت مهارت‌هاي زباني مي‌شود، توجه به فهم عرفي جامعه مترجمان، مفسران و اهل لغت است. در جاهايي كه معناي خاصي، مورد اتفاق مترجمان و مفسران است، به معاني ديگر، اگرچه صحيح، بايد با سوء ظن نگريست؛ البته اين قاعده به آن معني نيست كه همة آنچه را بيشتر مترجمان بر آن متفقند، هميشه صحيح بپنداريم. ارائه برداشت‌هاي نادر، تنها در مواردي جايز است كه به صحيح بودن آن معنا و نادرست بودن ساير برداشت‌ها، با دليل هاي محكم، يقين حاصل كرده باشيم. آنجا، كه هر دو سوي معنا درست باشد؛ تمسك به قول رايج اولا است. مثلاً هنگامي كه اغلب مترجمان «يوم الدين»[3] را به «روز جزا» يا «دوران پاداش»[4]و... برمي‌گردانند، ترجمة آن به «روز قانون»[5] نادرست است؛ اگرچه «جزا» به معناي «قانون»‌هم آمده باشد.
بايد بدانيم بهترين راهكار در اين مورد، براي اين كه برگردان‌هاي نادرست، دامن ترجمة ما را نگيرد، شناخت اشتباهات ساير مترجمان و پرهيز از آنهاست، هر مترجمي كه بر سفرة ترجمه متون قرآني نشسته است، به دليل ويژگي‌هاي خاص اين متون، پيش از هر چيز بايد به جمع‌آوري اشتباهات ديگران بپردازد. با اين شيوه وقتي مترجم به آن لغزشگاه‌ها پي برد، با احتياط گام برمي‌دارد و از انحراف احتمالي پرهيز مي کند.
ويژگي ديگر مترجم متون قرآني، متعهد بودن اوست، متون مقدس قرآني و روايي نسبت به متون عادي تعهد بيشتري را مي‌طلبد؛ تعهد به ارائه صحيح فرموده‌هاي شارع مقدس و راهنمايي‌هاي او، تعهد در اوليات هرمنوتيكي در برداشت‌هاي معنايي، تعهد به مسائل زبان‌شناسي متن مقصد، تعهد به متن مبدأ و... در پايان يادآوري چند نكته بسنده مي‌كنيم:
الف. پايبندي به عقايد، اخلاق، آداب و احكام الهي لازم مترجم اين مجال است. مترجمي كه اين قسم وجدان عمل را در خود نپرورد، در ترجمة آيات به مباني ناب مذهب خود توجه نمي‌كند مترجم خوبي نيست. مثلاً آيه وضو را با پيش فرض انديشه‌هاي ساخته اذهان عوام بر مي‌گرداند.
ب. مترجم متون قرآن از حجم كار نگران نيست؛ بلكه پيوسته لطف و عنايات الهي را پيش راه خود مي بيند و سر بر آستان حضرتش نهادة، در راه اعتلاي كلمة حق مدد مي‌جويد. توکل و اميد بر امدادهاي الهي داشتن، شرط اولية گام نهادن در اين مسير است.
ج. بايد قرآن بر پايه جدا ناپذير بودن اهل بيت و قرآن و اينكه هر يك آيينة ديگري است ترجمه شود، مترجم براي طرح انديشه‌هاي زلال اهل بيت ـ عليهم السّلام ـ در كنار ثقل اكبر، هيچ تلاشي را از خود فرو نگذارد، به دفاع از عقايد حقه بپردازد و غبار معاني غيرحقيقي را از ترجمة خود مي زدايد.
د. براي ترجمه نهاده‌هاي قرآني را، مترجم نبايد واژگاني را از نااهلان و نا‌آشنايان با مفاهيم اسلامي وام بگيرد. مثلاً معناي «جنگ»‌ را شايسته نيست بر مفهوم «جهاد» كه قداست خاصي دارد و واجبي از فروع دين مبين اسلام است، تحميل كند.
علاوه بر آنچه برشمرديم، مترجم بايد از جهات گوناگون بر متن خود مسلط باشد. مهمترين بعد اين تسلط، آگاهي كامل بر موضوع مورد ترجمه است. در متون عادي، چون معمولاً در يك بعد و موضوع است، لازم نيست مترجم اطلاعات جامعي نسبت به موضوعات ديگر داشته باشد؛ اما در قرآن كريم از آنجا كه موضوع و محتواي آيات پيوسته تغيير مي‌كند، مترجم آن نيز حداقل بايد يك اسلام‌شناس آگاه و چيره دست باشد و علومي چون فلسفه، كلام، فقه، تاريخ اسلام و... را نيك بداند.
موضوع و محتواي مورد ترجمه، هرچه دقيق‌تر و روشن‌تر از زبان مبدأ به مقصد آورده شود، ترجمه شفاف‌تر و بهتر مي‌گردد، بين محتوا و سبك متن، ارتباط تنگاتنگي وجود دارد، به طوري كه هر چه اين دو به يكديگر نزديكتر شوند، ترجمه موفق‌تر خواهد شد.
يكي از جنبه‌هاي تسلط بر متن قرآن و ترجمه آن، يك دست نمودن معادل هاي برگزيده است. اين چيرگي بايد در حدي باشد كه حداقل بداند الفاظ كليدي را در چه قالبي برگردانده است. توجه به اين امر، به ويژه در اصطلاحات و تعابير برجسته، اهميت بسياري دارد. به عنوان نمونه مترجم نبايد لفظ تأكيدي «إنّ» را يك جا به «همانا» ترجمه كند و در جاي ديگر به «راستي را كه» و «به درستي كه» و... وقتي مترجم معادلي را براي يك واژه برگزيد، از آن پس در همه جا بايد آن را گزيده، تنها همان واژه مورد استفاده قرار گيرد. مثلاً براي «انّ» يك لفظ، براي «قد» يك برابر، براي «ل» يك معادل، براي «انّما» يك برگردان و... برگزيند و تا پايان متن مورد ترجمه به گونه‌اي عمل كند تا واژه‌هاي مزبور بر زوج‌هاي معنايي خود وفادار بمانند.
ديگر جنبه‌هاي تسلط مترجم را مي‌توان در موارد زير خلاصه كرد: تسلط بر نفس (صبر، حوصله و دقت)، قدرت نويسندگي (انشاي اديبانه، سليس، روان، روشن و رسا)، و مهارت در اصول و مباني ترجمه، عدم تسلط در هر يك از موارد فوق بنيان ترجمه‌ها را سست كرده و باعث مي‌شود تا روز به روز بر شمار ترجمه‌هاي تحت اللفظي و نارسا و پرغلط افزوده گردد.
معرفي منابع جهت مطالعه بيشتر:
1. ترجمان نور (طرحي نو در آموزش ترجمه)، هادي حجت.
2. ترجمه قرآن و نکات نحوي؛ اصغر برزي.
--------------------------------------------------------------------------------
[1] . زبان مبدأ يا Language vaieties زباني است كه مورد توجه قرار مي‌گيرد.
[2] . زبان مقصد يا Language receptor زباني است كه ترجمه به آن زبان انجام مي‌شود.
[3] . فاتحه/ 4.
[4] . فولادوند، ص1؛ و ر.ك: الهي قمشه‌اي، خرمشاهي، خواجوي، دهلوي، فيض الاسلام، مصباح‌زاده، پورجوادي، ياسري، آيتي، اشرفي، مكارم و شعراني.
[5] . بهبودي، ص1؛ جلال الدين فارسي و...

هنر واژه‌گزيني در ترجمه قرآن چه مهارتهايي را مي‌طلبد؟

•

نمایش پاسخ ...

واژه‌گزيني يا معادل‌يابي، آن است كه: «مترجم، عبارت متن اصلي را با موقعيتي مشابه در زبان مقصد، مقايسه كند و مضمون آن عبارت را با لغت، اصطلاح يا تمثيلي متفاوت بازگويد، به طوري كه ترجمه، همان تأثيري را در خوانندة ايجاد كند كه متن اصلي آن تأثير را در خواننده ايجاد مي کند.» هيچ واژه‌اي در زبان مقصد معادل همانند کاملا مطابقي ندارد. واژه‌هاي همانند مثل دسته كليدي هستند كه برخي از آنها به هيچ وجه در قفل نمي‌روند، پاره‌اي از آنها وارد قفل مي‌شوند، اما كاري از آنها ساخته نيست و اندكي از آنها به راحتي درون قفل مي‌لغزند و آن را باز مي کنند. مترجم ماهر بايد واژه‌هاي دسته سوم را از ميان هزاران واژه زبان مقصد برگزيند، و آنها را در برابر واژه زبان مبدأ قرار دهد.
اصول واژه گزيني:
واژه گزيني اصول متعددي دارد كه پاره‌اي از آنها را بيان مي‌كنيم:
1. تكيه نكردن بر پيشينه‌هاي ذهني: مترجم قرآن در آنجا كه به معناي واژه‌اي علم اجمالي دارد، نبايد به ذهنيات خود تكيه ورزد. واژه‌هاي زبان مبدأ طبعشان چنان است كه هميشه به يك معني نيستند. هر زبان آموزي در نخستين برخورد با واژه‌هاي زبان دوم، معناي اوليه و فراگير واژه را فرا مي‌گيرد، بنابر اين طبيعي است هر گاه با آن واژه روبرو شود ـ در هر مقام و زماني ـ سعي مي‌كند معناي متداعي را به زور در گلوي واژه مبدأ بريزد. نتيجه اين كار، ارائه ترجمه‌اي نارسا، پرغلط و نامفهوم مي‌شود؛ بنابراين مترجم به علم اجمالي خود نبايد بسنده كند، بلكه بايد پيوسته منابع و مآخذ لغوي، تفسيري و... را در پيش رو داشته باشد، تا هرجا احساس كرد، معنايي سر از فرمان باز مي زند و در جاي خود نمي‌نشيند، همت ورزد و معنايي برازنده از معاني گوناگون آن بيابد.
2. انتخاب برترين معادل: واژه‌اي كه تعداد زيادي همانند دارد، بايد اول نيك سنجيده شود و سبك و سنگين گردد اگر تمامي آن ها در جايگاه ما به كار مي‌آمد، از ميان آنها برترين ها را برگزيد؛ اما اگر به كار نمي‌آمد، و همه معاني در جايگاه مورد نظر درست نمي باشند، در اين حال بايد به چند نكته توجه داشت:
الف. گاه واژه در زبان مبدأ داراي معاني بسياري است، به طوري كه لباس زبان مقصد، بر اندام واژه كوتاه مي‌آيد، مگر معاني، همه با هم آورده شوند. در اين صورت بايد تمام معاني را برگرداند. مثلاً واژة «كُفُور»[1] در بردارنده دو معناي ناسپاسي و انكار در كنار هم است؛ بنابر اين اگر آن را به يكي از آنها ترجمه كنند، نارسا خواهد شد.
ب. در بيشتر موارد معاني متعدد واژه، مشترك لفظي است، به طوري كه هر يك از آن معاني، به تنهايي مي‌توانند ارائه شوند. در اين صورت بايد براي ترجمه تمام احتمالات را بررسي كنيم و آن‌گاه به تناسب مقام و سياق، بهترين را برگزينيم. حال اين بهترين نيز گاه مي‌تواند مشترك لفظي باشد، مانند: ترجمة «انفسنا و انفسكم»[2] به «خويشانمان و خويشانتان» كه واژة «خويش» مانند «نفس» دربردارنده هر دو معناي «خود» و «خويشاوند» است. و گاهي ميان دو معني در زبان مقصد، فرسنگ‌ها فاصله وجود دارد با كنكاش اين واژه‌ها، نخست بايد معاني گوناگون آنها را لحاظ كرد و آن‌گاه معني صحيح را جا گزين کرد. البته بايد توجه داشت لفظي كه داراي معاني متعددي است، اگر يك آيه به معناي خاصي به كار رفت، در موارد ديگر نيز حتما به همان معني نمي باشد، مانند: واژة «يقين» كه گاه به معناي «قطع و اطمينان» است و گاه به معناي «مرگ».
3. ريشه‌يابي صحيح: در ترجمة مطلوب ريشه‌يابي صحيح كلمات بسيار مهم است. گاه كج فهمي در تشيخص ريشه‌ها، ناسازگاري‌هايي پديد مي‌آورد. مثلاً ريشة «هدنا» در «انا هدنا اليك»[3] را، اگر به غلط از «هدي، يهدي» پنداشتيم، ترجمه مي‌شود «ما به سوي تو هدايت يافته‌ايم[4]...» حال آنكه اين واژه از خانوادة «هاد، يهود» است، يعني: «ما به سوي تو بازگشته‌ايم»[5]
واژه گزيني ترجمه‌ها در سه مرحله انجام مي‌پذيرد كه در اينجا به اختصار اشاره مي کني:
الف. معادل ساختاري:[6] در اين مرحله مترجم قرآن بايد با تحليل سازه‎ها و شناختي كه از ساختارهاي واژگاني و نحوي زبان عربي و زبان مقصد دارد، معادل‎هايي مناسب را برگزيند. برابريابي ‌ساختاري مترجم قرآن بايد خود را در فضاي ادبي زبان قرآن قرار دهد و مجازها، استعاره‌ها، آرايه‌هاي ادبي و... را آن گونه كه هست، درك كند و به زبان مقصد برگرداند.
ب. معادل معنايي:[7] در اين سطح پيام و محتواي جمله در قالب زبان مقصد قرار مي‌گيرد. معادل ساختاري بيشتر در مواردي است كه مترجم مي‌خواهد، ساختار ادبي متن مبدأ (قرآن) را به زبان مقصد منتقل كند، مانند: مجاز و استعاره‌ها؛ ولي معادل معنايي، فراتر از معادل ساختاري، است و به عبارت ديگر معادل ساختاري مكمل معادل معنايي است و در ترجمة قرآن هر دو بايد لحاظ گردند.
ج. معادل كنشي:[8] با لحاظ برابر گذاري كنشي، مسائل فرامتني مورد نظر قرآن نيز، در شريان ترجمه جريان مي‌يابد و به وسيله آن در ترجمه روح و نشاط مي‌بخشد، يك نمونه از موارد اين نوع برابر گذاري حفظ لحن آيات است. برقراري تعادل ترجمه‌اي در اين مرحله كمي دشوار است، ولي انجام آن ترجمه را غني مي‌سازد. البته مترجم قرآن به هيچ وجه نبايد حس شخصي خود نسبت به يك لفظ را، در برابريابي واژه‌ها دخالت دهد.
معرفي منابع جهت مطالعه بيشتر:
1. آموزش ترجمه و مفاهيم قرآن، مسعود وکيل.
2. روش ترجمه آسان قرآن، ابوالفضل بهرامپور.
--------------------------------------------------------------------------------
[1] . اسراء/ 89.
[2] . آل‌عمران/ 61.
[3] . اعراف/ 156.
[4] . ترجمة الهي قمشه‌اي، ص170 و ترجمه مغري.
[5] . ترجمه‌هاي فولادوند، ص170؛ خواجوي، ص64؛ خرمشاهي، ص170؛ آيتي، ص176؛ و سيدرضا سراج، دهلوي، فيض الاسلام، كاويان‌پور، مجتبوي، مصباح‌زاده، پورجوادي، ياسري، مكارم شيرازي، شعراني، اشرفي تبريزي و...
[6] . structural equiralence.
[7] . semantic equiralence.
[8] . pragmatic equiralence.