حديث مورد سؤال ابتدا سند شناسي مي­شود و سپس شرح و توضيح مختصر پيرامون آن بيان مي­گردد.
اين حديث مشهور در مصادر شيعه و سني آمده است. در بحار الانوار دو باب براي همين عنوان باز شده،[1] و به جز روايات وارده از اهل سنّت،[2] بيش از 20 حديث از انواع روايت (مرسل و مسند) در آن گرد آمده است و بنابر معني تواتر (تعداد روات در هر طبقه به اندازه‌اي برسد كه از تباني آنها بر كذب ايمن باشد).[3]
شرح حديث: معني لغوي «اب» در كتب لغت مجمع البحرين اب را «پدر» معني كرده و گفته است: عرب، گاهي به عمو هم پدر مي‌گويد.[4] راغب اصفهاني با توجه به استعمال در موارد اضافه به اسم‌ها و وصف‌ها، مثل ابوالحرب، ابوالاضياف، مي‌گويد: «الاب الوالد، و يسمّي كل من كان سببا في ايجاد شيء او اصلاحه او ظهوره ابا...» سپس به همين حديث اشاره مي‌كند: «و روي انه ـ صلّي الله عليه و آله ـ قال لعليّ ـ عليه السّلام ـ انا و انت ابوا هذه الامّة»؛[5] اب، پدر است و هر كس كه سبب ايجاد يا اصلاح يا بروز چيزي باشد پدر آن چيز خوانده مي‌شود... و روايت شده كه پيامبر ـ صلّي الله عليه و آله ـ به علي ـ عليه السّلام ـ فرمود: من و تو پدران اين امتيم» و بعد مي‌گويد: ابوالحرب به برافروزنده جنگ، و ابوالاضياف به رسيدگي كننده به امور ميهمانان گفته مي‌شود.
شرح: توضيح لغوي نكات خوبي را بيان كرد. به ويژه اين كه بسياري از اوقات مضافٌ اليه معني مضاف را مقيد به خود مي‌كند. امت در حديث فوق معني «پدر» را و تفاوت آن را با پدر جسماني كاملاً روشن مي‌كند قرآن كريم پدري جسماني پيامبر ـ صلّي الله عليه و آله ـ را نفي مي‌كند.[6]
امت، نقطة شروعي در تكوّن خود دارد و بايد كسي سنگ بناي امت را بنهد. درباره پيامبر ـ صلّي الله عليه و آله ـ و نقش اوليه ايشان در اين تكوّن مطلب بسيار روشن است. امير مؤمنان ـ عليه السّلام ـ دربارة همين جلوداري مي‌فرمايد: كسي از من پيش‌تر و متقدم نيست مگر احمد.[7] مهم بيان پيامبر در نقش امير المؤمنين ـ عليه السّلام ـ است. رسول خدا ـ صلّي الله عليه و آله ـ در اين تعبير محبّت آميز و سرشار از عطوفت ناگفته اشاره مي‌كنند که اگر علي ـ عليه السّلام ـ در ليلة المبيت نبود، اگر علي ـ عليه السّلام ـ در جنگ احد و خيبر و احزاب نبود، اين امت واحده شكل نمي‌گرفت.[8] اين نكته اجتماعي و سياسي در نقش پدري بر امّت ظاهر مي شود كه در آخرت هم به شفاعت و... منتهي مي‌شود. نكته‌هاي عاطفي و فردي ديگري هم در پدري پيامبر و اميرمؤمنان ـ عليه السّلام ـ هست كه به برخي اشاره مي‌گردد.
الف. پدري از چند جهت مورد كاربرد است كه به برخي اشاره مي‌شود: 1. شناسايي، ‌مي‌گويند فلاني پدر فلاني است، تا افراد و قبايل و نژادها و... شناسايي شوند. پيامبر و اميرمؤمنان ـ عليهما السّلام ـ هم اسباب شناسايي‌ مايند و ما در دنيا و آخرت به وسيله ايشان شناخته مي‌شويم.
2. حقوقي،‌كه بيانگر حقوقي است كه پدر و مادر و فرزندان بر يكديگر دارند و نيز مسئوليت‌هاي متقابل، که پيداست كه آن دو بزرگوار حق اطاعت دارند و وظيفة هدايت ما هم از طرف خداي متعال به عهده ايشان است و ما هم در صورت انجام وظيفه پيروي استحقاق شفاعت و حمايت از سوي ايشان را پيدا مي‌كنيم.
3. عاطفي، كه بسيار پرواضح است، حتي بيش از پدر و مادر به ما عطوفت دارند و اَولي بالمؤمنين هستند.
ب. از آن جا كه ما بالفطرة، معني پدر و مادري را مي‌فهميم و وظايف‌مان را به گردن مي‌گيريم. اين تعبير كمك مي‌كند كه نحوه ارتباط شخصيت خودمان را با پيامبر و امامان بفهميم و از نزديكترين راه (راه فطرت) در برابر ايشان احساس وظيفه كنيم.
ج. اساساً احترام و احسان به پدر و مادر جسماني، خود بهترين تمرين براي اطاعت از پيامبر و امام ـ عليهم السّلام ـ است و حتي كوتاهي در امر پدر و مادر باعث غضب و ناراحتي ايشان مي‌گردد و براي تقويت روحيه احسان به پدر و مادر تأمل در سيره و گفتار معصومان ـ عليهم السّلام ـ لازم است.
معرفي منابع جهت مطالعه بيشتر:
1ـ بحارالانوار، محمد باقر مجلسي، ج36، ص5.


[1] . مجلسي، محمدباقر، بحار الانوار، ‌تهران، اسلاميه، چاپ بيست و سوم، 1385ق، ج36، ص5 و 275.
[2] . ر.ك: همين دو باب بحارالانوار، ج23، ص 5 و 257.
[3] . شيخ بهايي، وجيزه در خلاصه علم درايه، جزوه تايپي.
[4] . مجمع البحرين، ماده اب.
[5] . مفردات الفاظ القرآن، ماده اب.
[6] . احزاب/40.
[7] . محمد بن يعقوب، كافي، تهران، اسلاميه، ج1، ص198.
[8] . پيامبر ـ صلّي الله عليه و آله ـ مي‌فرمايد: حق علي بر مسلمانان مانند حق پدر بر فرزندانش است.

يكي از اصول مذهب شيعه مسئلة امامت است. همان طوري كه لازم است به نبوّت اعتقاد داشته باشيم به امامت نيز بايد باور داشت. و هر دليلي كه براي اثبات نبوت اقامه شد با همان دليل امامت ثابت مي‌شود.
امّا در رابطه با سؤال: همان‌طور كه مطرح شد در بحارالانوار روايتي نقل شده است که امام زمان (عج) فرموده است: «نحن صنائع ربّنا و الخلق بعد صنائعنا» ولي در نهج البلاغه نامة 28 حضرت علي ـ عليه السّلام ـ در ضمن خطاب به معاويه مي‌فرمايند: «فإنّا صنائع ربّنا و الناس بعد صنائعنا» اين دو حديث با تفاوت اندك در الفاظ هر دو به يك معنا و مفهوم اشاره دارند، كه ترجمة تحت اللفظي آن اين است که: «ما ساخته و پرورش يافته و رهين منّت پروردگار خويش هستيم، ولي مردم پرورش يافته و تربيت شده‌هاي ما هستند». ولي از نظر تفسير و توضيح، معنايي بس عميق دارد، اين كلام مشتمل بر اسرار عجيب از عظمت شأن ائمه ـ عليهم السّلام ـ است كه عقل ها از درك آن عاجزند، و اشاره دارد به نعمت بزرگي كه خداوند به آنها اختصاص داده و آن نعمت رسالت و فضل و شرف است، ابن ابي الحديد معتزلي در شرح نهج البلاغه[1] مي‌گويد: اين كلام بزرگي است بهترين كلام و بالاترين معنا را در بردارد، امام ـ عليه السّلام ـ مي‌فرمايد: هيچ بشري ما را در نعمت خود قرار نداده، اين خدا هست كه ما را غرق در نعمت خود نموده است، بنابراين بين ما و خدا واسطه‌اي وجود ندارد، بلكه مردم دست پروردة ما هستند، ما واسطة ميان مردم و خدا هستيم، اين مقام بزرگي است كه خدا به امام داده و جان كلام امام اين است كه خاندان رسالت خدا هستند و مردم بندگان خاندان نبوت، امام و حجّت خدا گرچه در صورت از صنف بشر است، امّا در معنا و در باطن، عقول از درك آن عاجزند و فكر و انديشة بشر معمولي راهي به او ندارد، چنان كه از امير المؤمنين ـ عليه السّلام ـ نقل شده كه فرمودند: «ظاهري ولاية و وصاية و باطني غيب لايدرك»؛[2] يعني ظاهر من ولايت و وصي پيغمبر بودن است و باطن من غيبي است كه درك نمي‌شود، پس تمام حجج الهي را خداوند براي خود انتخاب فرموده و از بين ساير بندگان آنها را اختيار نموده و آن بزرگواران واسطة فيض الهي بين خالق و خلق هستند، ملّا صالح مازندراني در شرح اصول كافي بعد از ذكر اين حديث فرمودند: مراد امام ـ عليه السّلام ـ اين است كه هر كسي كه طالب علم و حكمت و اسرار شريعت هست، بايد به ما رجوع كند و از ما بپرسد و مردم با تعليم ما علم پيدا مي‌كنند و با هدايت ما هدايت مي‌شوند.[3]
پيام مهم ديگر اين حديث، اين است كه خليفة خدا حتما بايد از طرف خدا منصوب باشد، همان طوري كه فرمود «نحن صنائع ربّنا» و از طرف ديگر آنها بايد معصوم باشند، زيرا خداوند كسي را كه گنه‌كار باشد و معصوم نباشد اختيار نمي‌كند، ‌و اين مطلب با مراجعه به كارهاي روزمرة مردم مشخص مي‌شود، چون هر كسي سعي مي‌كند، چيز خوب را براي خودش انتخاب كند نه چيز بد را و خداوند كه خالق همه چيز است به طريق اولي در عرصه ولايت و حکومت، بهترين را انتخاب مي‌كند.
امّا در مورد سند حديث؛ اگر كسي سند بحار الانوار را مخدوش بداند (به اعتبار اين كه در بحار الانوار همان طوري كه احاديث معتبر وجود دارد، احاديث ضعيف هم وجود دارد) آن چه كه از نهج البلاغه نقل شده را نمي‌تواند به سادگي رد كند، چون عظمت نهج البلاغه بزرگتر از آن است كه كسي توان رد آن را داشته باشد، نهج البلاغه‌اي كه «أخ القرآن» يعني برادر قرآن لقب گرفته و كلماتي كه در آن است فرياد مي‌زند كه جز از امير المؤمنين ـ عليه السّلام ـ كسي ديگري نمي‌تواند مانند آنها را بر زبان جاري كند. بر فرض اين كه كسي بتواند در سند نهج البلاغه خدشه وارد كند. اين كلام امام ـ عليه السّلام ـ به يك حقيقت انكارناپذير اشاره دارد و آن اين است كه ما اعتقاد داريم پيغمبر و امام ـ عليهم السّلام ـ معصوم هستند و بايد از طرف خدا منصوب گردند و خداوند هم، هر كسي را به عنوان جانشين خود انتخاب نمي‌كند.
خلاصه اين كه مراد امام ـ عليه السّلام ـ از اين حديث، اين است که واسطة بين خلق و خالق و واسطة فيض الهي، ائمة معصوم ـ عليهم السّلام ـ هستند و آنها پرورش يافتة خدا مي‌باشند. سند حديث هم با توجه به اعتقادات ما مشكلي ندارد.
معرفي منابع جهت مطالعه بيشتر:
1ـ شرح نهج البلاغه، ابن ابي الحديد، ج15.
2ـ نهج البلاغه از ديدگاه قرآن، مصطفي زماني، ج4.
3ـ امام شناسي، علامه سيد محمد حسيني تهراني، ج1.


[1] . شرح نهج البلاغه، ج15، ص194.
[2] . الحافظ رجب البرسي، مشارق انوار اليقين في أسرار اميرالمؤمنين(ع)، بي جا، منشورات الشريف الرضي، ص70؛
قراچه داغي تبريزي، محمد علي بن احمد، اللعمة البيضاء، قم، ا لهادي، چاپ اول، 1418ق، ص64.
[3] . شرح اصول كافي، ج2، ص210.

در پاسخ به سؤال، به چند حديث عبرت آموز اشاره مي شود:
1ـ برنامة زندگي از نظر امام صادق ـ عليه السلام ـ :
به امام صادق ـ عليه السلام ـ گفتند: كار خود را بر چه اساس استوار ساخته اي، فرمودند: بر چهار بنيان:
اول: دانستم كه كار مرا كسي ديگر انجام نمي دهد پس خود تلاش نمودم.
دوم: دانستم كه خدا بر كارهاي من آگاه است، پس حيا كردم.
سوم: دانستم كه روزي مرا ديگري نمي خورد، پس آرام گرفتم.
چهارم: دانستم كه پايان كار من مرگ است، پس براي آن آماده شدم.[1]
2ـ حيا و نجابت براي زنها زينت و افتخار است. در زير به چند حديث اشاره مي شود:
امام صادق ـ عليه السلام ـ : لا ايمان لمن لا حياء له[2]: كسي كه حيا ندارد، ‌ايمان ندارد.
امام علي ـ عليه السلام ـ : الحياء يصدُّ عن فعل القبيح:[3] حيا مانع انجام كارهاي زشت و قبيح مي شود.
امام علي ـ عليه السلام ـ : الحياءُ مفتاح كل خير[4]: حيا، كليد هر خوبي است.
3ـ مخفي كردن سرّ خويش: علي ـ عليه السلام ـ : رضي بالذل من كشف عن خيره:[5] راضي به ذلت خود شده كسي كه پرده از رازها و گرفتاري هاي خود بردارد.
4ـ دين آموزي: علي ـ عليه السلام ـ : يا مَعْشرَ الفِتيان حصنوا دينكم بالعلم:[6] اي جوانان! دين خود را به وسيلة آگاهي ديني حفظ كنيد.
5ـ مجالست با بزرگان و پاكان: امام سجاد ـ عليه السلام ـ : مجالسة الصالحين داعية الي الصلاح:[7] همنشيني با صالحان باعث اصلاح و خودسازي است.
6ـ مقام زن صالح: امام صادق ـ عليه السلام ـ : المرأة الصالحة خير من الف رجل غير صالح:[8] زن صالح از هزار مرد صالح بهتر است.


[1] . بحارالانوار، علامه مجلسي، مؤسسه الوفاء، بيروت، ج 78، ص 228.
[2] . مرآة العقول، ج 8، ص187.
[3] . ميزان الحكمه، ج3، ص1353.
[4] . بحار، ج70، ص219.
[5] . نهج البلاغه، قصار 5.
[6] . وسائل الشيعه، ج4، ص125.
[7] . بحار، ج1، ص141.
[8] . وسائل الشيعه، ج14، ص124.

ابتدا ترجمه دعا و سپس به توضيح بخش هايي از آن اشاره مي شود. اين دعا بسيار ژرف و دامنه دار است و شرح كامل و تفسير جامع آن بر فرضي كه در حد توان بشر معمولي باشد، بي ترديد در زبان و قلم نمي گنجد و آنچه در شرح هاي دعاي ماه شعبان گفته مي شود، بيش از توضيحي اجمالي و سر بسته نيست و درك حقيقت آن پوينده و يابنده مي خواهد نه شنونده.
«خداوندا، كمال دلبستگي به خودت را به من ببخش و ديدگان دل ما را با پرتو نظر به خودت نور بخش تا ديدة دل ها حجاب هاي نور را بدرد و به معدن بزرگي برسد و روح هاي ما به درگاه عز قدس تو آويخته گردد.
خدايا، مرا از كساني قرار بده كه صدايشان زدي پس اجابت كردند و به ايشان نظر كردي، پس در برابر جلال تو مدهوش شدند، پس در سرّ با آنان سخن گفتي و آنان آشكارا براي تو عمل كردند.»[1]
مسئله انقطاع الي الله كه برگرفته از آيه « ... و تبتل اليه تبتيلا؛ ... و تنها به او دل ببند.»[2] است، غير از مسئله خلوت و يا صحبت و جمعيت است كه در كتب اخلاقي طرح شده (اشاره است به اين كه در سير و سلوك آيا جدا شدن از خلق و عزلت گزيدن مناسب و بهتر است يا در جمع ديگران بودن)؛
مسئله انقطاع الي الله بريدن و وارستگي انسان از غير خدا در همة ابعاد است؛ به ديگر سخن، در مسئلة انقطاع الي الله وارستن از هر نوع شرك ربوبي و وابستگي و پيوستگي و حاجت بردن به آستان پروردگار متعال است.
عرفا دربارة حجاب هاي نوراني، تفسيرهاي متعددي دارند كه مي تواند به درجات مختلف آن ها اشاره داشته باشد. در روايتي از پيامبر گرامي اسلام ـ‌ صلّي الله عليه و آله ـ كه «ان لله تبارك و تعالي سبعين الف حجاب من نور و ظلمة لو كشفها لِاحرقت سبحات وجهه مادونه؛ يعني براي خداي متعال هفتاد هزار حجاب از نور و ظلمت است كه اگر گشوده شود، همه (نظاره گران) را بسوزاند.»؛[3] بنابراين، وراي حجاب هاي نوراني و ظلماني را تنها كساني مي توانند دريابند كه زمينة لازم و مقدمات و شروط نظارة به حقايق را فراهم آورده باشند.
مقصود از حجاب هاي نوراني، حجاب هايي است كه خود هر چند در مرتبه اي ارزش به شمار مي روند، در مرتبه اي ديگر مانع سير و سلوك اند. نمونه‌ حجاب نوراني را مي توان به علم و عمل صالح مانند نماز، روزه، صدقه، و ... مثال زد كه سالك را ممكن است در حجاب عجب فرو برد و منيّتي فرا روي او بسازد.[4]

بيت مورد پرسش از كعب بن مالك انصاري است، هر چند برخي به حسان بن ثابت انصاري نسبت داده اند.[5]
«سخينة» نوعي غذاي قريشي ها بوده كه از روغن و آرد درست مي شده است و در ايام گراني غذا و كمبود آن مي خوردند. قريشي ها به سبب اين غذا سرزنش مي شده اند و به گفته شارحان، كعب قريش را در اين بيت سرزنش كرده است. مي گويد: قريش به خيال خود پنداشته است که مي تواند بر خدا غلبه كند، اگر راست مي گويند به ميدان پهلوانان و قهرمانان بروند و سرافراز بيرون بيايند و غلبه بر خدا پيش كش آنها!
معرفي منابع جهت مطالعه بيشتر:
1ـ محمد بن حسن الطوسي، امالي، ص421، دارالثقافة؛ طبع الاولي، قم، 1414 هجري.
2ـ شرح مناجات شعبانيه، محمد محمدي گيلاني، نشر سايه، 1373.
3ـ جواد نوربخش، فرهنگ نوربخش (اصطلاحات تصوّف)، ج3، ص10ـ11، انتشارات يلدا قلم، چاپ سوم، 1378.
4ـ گوهرين، سيد صادق، شرح اصطلاحات تصوف، ج3و4، ص164ـ169، انتشارات افّار، چاپ اول، 1368.


[1] . مجلسي، محمد باقر، بحارالانوار، بيروت، مؤسسه الوفاء، طبع الثانيه، 1404 ق، ج91، ص97ـ99، باب 32، ح12.
[2] . مزمل/81.
[3] . بحارالانوار، همان، ج55، ص45.
[4] . براي آگاهي بيشتر از انواع حجاب ها و به ويژه حجاب هاي نوراني و ظلماني. ر.ك: نوربخش، جواد، فرهنگ نوربخش، اصطلاحات تصوّف، انتشارات يلدا قلم، چاپ سوم، 1378، ج3، ص10ـ11؛ گوهرين، سيد صادق، شرح اصطلاحات تصوف، انتشارات زوّار، چاپ اول، 1368، ج3و4، ص164ـ169.
[5] . بحارالانوار، همان، ج48، ص152.

زيارت امين الله، زيارت امام معصوم است براي امام معصوم ـ عليه السلام ـ كه به سندهاي بسيار معتبر از جابر روايت شده که جابر، از امام محمد باقر ـ عليه السلام ـ كه امام زين العابدين ـ عليه السلام ـ به زيارت اميرالمؤمنين آمده و نزد قبر آن حضرت ايستاد و گريست.[1] و اين زيارت نامه را خوانده است. مرحوم محدث قمي(ره) زيارت امين الله را به عنوان دومين زيارت امام علي ـ عليه السلام ـ نقل كرده، و در بسياري از نقلها دومين جملة آن نيز عبارت: «السلام عليك يا امير المؤمنين» است.
به دنبال آن مي فرمايد: زيارت دوّم، زيارت معروفه به امين الله است كه در نهايت اعتبار است و در تمام كتب زيارت نامه­ها و مصابيح نقل شده است. علامة مجلسي(ره) فرموده: آن بهترين زيارت است، از جهت متن و سند بسيار معتبر است و بايد در جميع روضات مقدسه بر اين مواظبت نمود.[2] مرحوم علامه مجلسي(ره) در بحار مي فرمايد: ما اين زيارت را از چند جهت نقل كرديم و تكرار نموديم: 1. از جهت اختلاف الفاظ. 2. ديگر آن كه اين زيارت از نظر سند صحيح ترين زيارت ها است. 3. از نظر مورد و جاهايي كه مي توان آن را خواند، از همه آن ها عمومي تر است و در همه جا مي توان آن را خواند.[3]
در كتاب شريف «كامل الزيارات» و مفاتيح الجنان و... نيز اين زيارت نقل شده است. امام باقر ـ عليه السلام ـ در مورد فضيلت اين زيارت فرمود: هر كه از شيعيان، اين زيارت و دعا را نزد قبر اميرالمؤمنين ـ عليه السلام ـ يا نزد قبر يكي از ائمه بخواند البته حق تعالي اين زيارت و دعاي او را در نامه اي از نور بالا برد، و مهر حضرت محمد(ص) را به آن زند و هم چنين محفوظ باشد تا تسليم نمايد به قائم آل محمد ـ عليه السلام ـ پس استقبال نمايد صاحبش را به بشارت و تحيّت و كرامت انشاء الله تعالي.[4]
گذشته از گفتار اين بزرگان علم حديث، و غواصان اقيانوس سخنان رهبران بزرگوار الهي، خود زيارت امين الله و فرازهاي پر معنا و ملكوتي بلند آن، بهترين شاهد و گواه بر اعتبار و صدور آن از ائمه معصومين ـ عليه السلام ـ و آن پيشواياني است كه دربارة سخنانشان گفته اند:
«دون كلام الخالف و فوق كلام المخلوق»، چنان كه يكي از اساتيد بزرگ دربارة دعاهايي چون دعاي كميل و مناجات شعبانيه و دعاي صباح و امثال آن ها اين سخن را فرمود.[5] به هر تقدير اين زيارت از جهت سند و متن و معنا بسيار عالي است، در كتب معتبر نقل شده است و به مواظبت آن تأكيد شده است. بسياري از بزرگان آن را ترجمه يا شرح كرده اند. اين زيارت شريفه، هم از زيارات مطلقه محسوب مي شود و هم از زيارات مخصوصة روز عيد غدير و هم از زيارات جامعه كه در جميع روضات مقدسه ائمه ـ عليه السلام ـ خوانده مي شود.[6] امام سجاد با دو حالت و كيفيت اين زيارت را در كنار قبر حضرت امير ـ عليه السلام ـ قرائت كرد.
1. بخش اول اين زيارت را در حال ايستاده و در حال گريه خواند.2. و بخش دوم آن را يعني از قسمت «اللهم اِنَّ قلوبَ المخبتين اليك و الهِةٌ...» صورت مبارك خود را بر قبر امام علي ـ عليه السلام ـ گذاشت و بقية زيارت را خواند.[7]
اما در مورد تفسير اين زيارت: تفسير اين زيارت، كتاب مستقلي را طلب مي كند، كما اين كه بعضي از بزرگان آن را ترجمه و شرح كرده اند. در پايان اين نوشتار كوتاه منبع و يا منابعي معرفي مي گردد تا با تهية آن، به مطالعة عميق تر پيرامون متن زيارت امين الله بپردازيد.
آن چه در اين نوشتار به نحو اختصار قابل بيان است، اين است كه:
1. ابتدا در اين زيارت با چند جملة كوتاه به درود و سلام امام معصوم پرداخته و به بعضي از خصوصيات امام گواهي داده است. 2. سپس بيشترين توجه را متوجه دعا و درخواست هاي مشروع و آن چه موجب سعادت و كمال و كرامت انساني است كرده است.3. و آن گاه به راز و نياز با پروردگار بي نياز پرداخته. 4. سپس فرازهاي بسيار آموزنده و جالبي براي تعليم و تربيت افراد مورد استفاده و آموزش قرار گرفته است.[8]
در واقع امام سجاد ـ عليه السلام ـ با اين متن كوتاه درس هاي بزرگي را به همة انسان هاي وارسته و خدا جوي ياد داده است. 1. درس توحيد. 2. درس امامت و ولايت. 3. درس اخلاق و تعليم و تربيت. 4. درس ادب و تواضع و...
امام سجاد اين زيارت را در كنار قبر امام معصوم، در حرم مطهر، در مكان مقدس با حالت گريه و آن هم صورت مبارك خود را بر قبر شريف امام علي ـ عليه السلام ـ مي گذارد و اين زيارت را مي خواند، اين حالت و اين كار امام سجاد ـ عليه السلام ـ يعني چه و چقدر معنا دارد؟ اين كار امام اوج تواضع و ادب را در مقابل امام معصوم كه خود نيز معصوم است مي رساند. اوج يكتا پرستي را در يك حالت زيبا به نمايش مي گذارد...
خلاصه هم 1. سند اين زيارت در نهايت اعتبار مي باشد.2. هم متن آن بسيار عالي، آموزنده و بلند است. 3. هم فضيلت قرائت اين زيارت بسيار است. 4. هم درس هاي زيادي مي توان از متن آن آموخت.
معرفي منابع جهت مطالعه بيشتر:
1ـ ترجمة فارسي متن زيارت امين الله در كتاب انوار القلوب.
2ـ شرح و تفسير زيارت امين الله از سيد هاشم رسولي محلاتي.


[1] . انوار القلوب، منتخب ادعيه و زيارات، قم، انتشارات زائر، چاپ اول، 1382، ص162.
[2] . رسولي محلاتي، سيد هاشم، شرح زيارت امين الله، دفتر نشر فرهنگ اسلامي، چاپ دوم، 1379، ص10.
[3] . همان؛ و مجلسي، محمد باقر، بحارالانوار، ج100، ص269.
[4] . شرح زيارت امين الله، همان، ص11؛ و قمي، عباس، مفاتيح الجنان، ص637.
[5] . همان.
[6] . قمي، عباس، مفاتيح الجنان، بخش زيارت امين الله، ص637.
[7] . همان، ص 635.
[8] . زيارت امين الله، همان، ص15.