جواب اجمالي:
با توجّه به فداكاري‌هاي ابوطالب در راه اسلام و وجود آثار بجاي مانده از او و اعتراف نزديكان و دوستان بي‌غرض آن حضرت، روزي كه جان از بدن ابوطالب خارج گرديد دلي مالامال از ايمان و اخلاص به اسلام و مسلمانان داشت.
جواب تفصيلي:
در مورد اسلام ابوطالب به ذكر چند دليل بسنده مي‌كنيم:
1ـ با نظري ژرف، به زندگي ابوطالب اين پرسش مطرح مي‌شود كه چه عاملي او را وادار كرد تا در راه اسلام از جان و مال بگذرد و از مقام و قبيله، مايه بگذارد و همة اين‌ها را فداي برادرزاده‌اش نبي گرامي اسلام بكند. قدر مسلم علّت اين همه فداكاري‌هاي ابوطالب، تنها رشته خويشاوندي نبود، زيرا اين مطلب باعث نمي‌شود كه انسان تمام هستي خود را فداي فردي از خويشان خود بكند و حاضر گردد از فرزند خود در راه او بگذرد.
بلكه علّت همة اين جانبازي‌هاي او اعتقاد راسخ او نسبت به نبوّت محمّد ـ صلّي الله عليه و آله ـ مي‌باشد. با نظر در صفحات تارخي زندگي ابوطالب مشاهده مي‌شود كه او چهل دو سال تمام پيامبر را ياري نمود. ابن ابي الحديد در اين باره مي‌گويد «هرگاه ابوطالب و فرزند او نبود، هرگز دين ، قد راست نمي‌كرد.[1] او در درراه حفظ پيامبر ـ صلّي الله عليه و آله ـ از پا ننشست و سه سال در به دري و زندگي در كوه‌ها و دره‌ها را بر رياست و سيادت مكّه ترجيح داد. او راضي بود تمام فرزندانش كشته شوند ولي او زنده بماند. و در هنگام مرگ به فرزندان خود گفت: من (محمّد) را به شما توصيه مي‌كنم، زيرا او امين قريش و راستگوي عرب، و حائز تمام كمالات است آئيني آورد كه دل‌ها بدان ايمان آورد...»[2]
2ـ اشعار و سروده‌هاي وي، كاملاً گواهي بر ايمان و اخلاص او مي‌دهد كه ما به ترجمة قسمتي از آن‌ها مي‌پردازيم «اشخاص شريف و فهميده بدانند كه، محمّد بسان موسي و عيسي پيامبر است. همان نور آسماني را كه آن دو نفر داشتند او نيز دارد. او پيامبر است وحي از ناحية خدا بر او نازل مي‌گرد و كسي كه اين را انكار كند انگشت پشيمان به دندان خواهد گرفت. برادر زاده‌ام! هرگز قريش به تو دست نخواهد يافت و من دست از ياري تو بر نخواهم داشت، به آن‌چه مأموري آشكار كن، از هيچ چيزي مترس... مرا به آئين خود دعوت كردي و در اين دعوت خود امين و درست‌كاري، حقا كه كيش (محمّد) از بهترين آئين‌هاست...»[3] آري هريك از اين اشعار در اثبات ايمان و اخلاص گوينده آن‌ها كافيست ولي از آن‌جا كه دستگاه تبليغاتي سازمان‌هاي اموي و عباسي پيوسته بر ضد آل ابوطالب كار مي‌كرد از اين نظر گروهي نخواسته‌اند يك چنين فضيلت و مزيتي را براي او ثابت كنند.
3ـ راه سوّم براي اثبات اسلام او، اعتراف نزديكان بي‌غرض او بر اين مطلب مي‌باشد؛ كه پيامبر ـ صلّي الله عليه و آله ـ و علي ـ عليه السّلام ـ و ديگر ائمه ـ عليهم السّلام ـ بر ايمان او تأكيد كردند. امام باقر ـ عليه السّلام ـ مي‌فرمايند «ايمان ابي‌طالب، بر ايمان بسياري از مردم ترجيح دارد و علي ـ عليه السّلام ـ دستور مي‌داد از طرف وي حج به جاي آورند»[4] آري جاي هيچ شك نيست كه هرگاه يك دهم گواهي‌هايي كه بر ايمان و اسلام ابوطالب در تاريخ و منابع معتبر ديگر آمده، دربارة يك فرد ديگري دور از كينه و بغض، آورده بودند همه به اتّفاق ايمان و اسلام او را تصديق مي‌كردند.
در پايان اين سؤال مطرح مي‌شود كه چگونه با وجود اين همه دلايل قاطع و ده‌ها گواه محكم بر ايمان، باز گروهي وي را تكفير كرده‌اند؟ حتّي بعضي گفته‌اند كه برخي از آيات كه مشعر بر عذاب است، در حق او نازل گرديده است!، بايد انصاف داد، كه هدف از طرح اين مسئله جز، طعن در فرزندان ابوطالب و بالاخص علي ـ عليه السّلام ـ چيز ديگري نيست از اين رو كه بني اميه متولي و باني اين كار بود حتّي براي اين‌كه بهتر بتوانند، ابوطالب را تكفيير كنند، دامنة بحث را به پدران پيامبر هم كشانيدند و پدر و مادر آن حضرت را نيز غير مؤمن قلمداد نمودند.
خلاصه همة علماي اماميه و زيديه، با پيروي از اهل بيت همگي اتّفاق دارند كه ابوطالب يكي از افراد با ايمان و برجستة اسلام بوده است و هم‌چنين عدّه‌اي از دانشمندان اهل سنّت چون «زيني رحلان» مفتي مكّه، هم حكم به اسلام و ايمان ابوطالب نموده است.
براي آگاهي بيشتر در اين مورد مطالعه كتاب‌هاي زير توصيه مي‌شود.
1ـ ترجمة كتاب الغدير، ج 7.
2ـ ابوطالب مؤمن قريش.
--------------------------------------------------------------------------------
[1] ـ ابن ابي الحديد، شرح نهج‌البلاغه، ج 14، ص 84.
[2] ـ سيرة حلبي، ج 1، ص 390؛ آمدي ، تاريخ الخميس، ج 1، ص 339.
[3] ـ سيرة ابن هشام، ج 1، ص 373؛ تاريخ ابن كثير، ج 2، ص 42؛ ديوان ابوطالب، ص 32.
[4] ـ ابن ابي الحديد، شرح نهج‌البلاغه، ج 14، ص 68.

به نقل مورخان و محدثان مشهور ولادت امام علي ـ عليه‎ السلام ـ در سيزدهم رجب سي سال بعد از عام الفيل در درون خانة كعبه روي داده است و جريان از اين قرار است كه: «يزيد بن قعنب گويد: من و عباس بن عبدالمطلب و گروهي از خاندان عبدالعزي در برابر خانه خدا نشسته بوديم كه ناگهان ديديم فاطمه بنت اسد، مادر اميرمؤمنان ـ عليه‎ السلام ـ كه به آن حضرت حامله بود و نُه ماه از مدت حملش مي گذشت و دچار درد زايمان شده بود وارد شد و به درگاه خداوند عرض كرد: پروردگارا! من به تو و پيامبران و كتاب هايي كه از جانب تو فرستاده شده اند ايمان دارم و سخن جدم ابراهيم خليل را تصديق مي كنم و باور دارم كه او اين خانة والا را بنا كرده و به حق اين فرزندي كه در شكم دارم سوگند مي دهم كه وضع حمل مرا آسان كني.
يزيد بن قعنب مي گويد: در اين هنگام ديدم ديوار پشت كعبه شكافت و فاطمه وارد كعبه شد و از چشمان ما ناپديد گشت و ديوار به هم چسبيد. برخاستيم كه قفل در خانة كعبه را باز كنيم، قفل باز نشد، دانستيم كه اين رويداد به فرمان خدا رخ داده است. پس از چهار روز كه گذشت فاطمه از خانة كعبه بيرون آمد و نوزادش اميرمؤمنان ـ عليه‎ السلام ـ را روي دست داشت و گفت: من بر زنان گذشتة تاريخ برتري يافته ام زيرا آسيه دختر مزاحم، خدا را به صورت پنهاني در جايي عبادت مي كرد كه عبادت خدا در آنجا جز از روي ناچاري سزاوار نبود، و مريم دختر عمران آن شاخة خشكيدة خرما را با دستش تكان داد تا آنكه خرمايي تازه از آن فرو ريخت و خورد. ولي من وارد خانة خدا شدم و از ميوه ها و نعمتهاي بهشتي خوردم و وقتي خواستم خارج شوم هاتفي به من گفت: فاطمه! او را علي نام بگذار، چرا كه او بلند مرتبه است و خداوند علي اعلي مي گويد نام او را از نام خودم مشتق ساختم و او را به آداب و اخلاق خودم تربيت كردم و از علوم پيچيدة خود آگاهش نمودم او كسي است كه بت ها را در خانة من مي شكند و بر بام خانه ام اذان مي گويد و مرا به مجد و بزرگواري ياد مي كند. خوشا به حال كسي كه او را دوست بدارد و از او فرمان برد و واي بر كسي كه او را دشمن بدارد و فرمانش نبرد.[1]»
شايان ذكر است كه اين رويداد با اندكي تفاوت در منابع بسياري ذكر شده است و از شگفتي هاي اين واقعة مهم تاريخي اين است كه فاطمه نه از درب خانه بلكه با شكافته شدن ديوار آن وارد كعبه گرديد تا اين رويداد عجيب دليل و برهاني روشن تر بر معجزه باشد و آيندگان نتوانند آن را پديده اي تصادفي و اتفاقي قلمداد كنند و جالب اين است كه پس از گذشت قرن ها از آن رويداد مهم و تجديد ساختمان كعبه و تعمير آن و پر كردن جاي شكاف با نقره، هنوز هم اثر شكاف بر ديوار خانه، خود را نمايان مي سازد.[2]
ولادت امام علي ـ عليه‎ السلام ـ در كتب اهل سنت
1. حافظ ابو عبدالله محمد بن عبدالله، معروف به حاكم نيشابوري، كه همة بزرگان اهل سنت او را مورد اعتماد و استناد دانسته اند و خود از بزرگان ايشان است. در كتاب بسيار معروفش، «مستدرك صحيحين» مي گويد: روايات متواتر است كه فاطمه بنت اسد، اميرمؤمنان علي بن ابي طالب ـ كرّم الله ـ وجهه، را در خانة كعبه به دنيا آورده است.[3]
2. شاه ولي الله احمد بن عبدالرحيم دهلوي، محدث متعصب اهل سنت، در كتاب «ازالة الخفا» مي نويسد: «بي گمان روايات متواتر است در اين كه فاطمه بنت اسد، اميرالمومنين علي بن ابي طالب را در درون كعبه به دنيا آورد، بدون ترديد او در روز جمعه سيزدهم رجب، سي سال بعد از عام الفيل، در خانة كعبه به دنيا آمده است، و هرگز پيش از او يا بعد از او كسي در خانة كعبه زاده نشده است.»[4]
3. شهاب الدين ابوالثنا، سيد محمود آلوسي، صاحب تفسير آلوسي، در شرح بر قصيدة عينية عبدالباقي افندي عمري مي نويسد: ولادت اميرمؤمنان كرم الله وجهه در درون كعبه، در سراسر دنيا مشهور است و در كتابهاي هر دو فرقة شيعه و سني روايت شده است، و هرگز در مورد غير ايشان چنين فضيلتي ثابت نشده است.[5]
4. نورالدين علي بن محمد بن صباغ مكي، از دانشمندان معروف اهل سنت، مشهور به ابن صباغ مالكي در كتاب «الفصول المهمّه» با سلسله سند از ابن مغازلي، از امام سجاد ـ عليه‎ السلام ـ مبني بر ولادت امام علي ـ عليه‎ السلام ـ در درون خانه كعبه نقل كرده است كه: پيش از او كسي در بيت الله الحرام متولد نشد، و اين برتري ويژة اوست از سوي خداوند براي ابراز كرامت و شرافت و شكوهمندي او[6]»
منابعي از اهل سنت كه به طور صريح به شكافته شدن ديوار كعبه اشاره كرده اند:
1. محمد شريف خان شيرواني در كتاب «چوتهي كتاب» به ولادت امام علي ـ عليه‎ السلام ـ در درون كعبه و شكافته شدن ديوار كعبه و شنيده شدن صداي هاتف غيبي تصريح كرده است.[7]
2. مولوي حافظ حكيم ظهير احمد سهسواني در كتاب «ظهير البشر» در احوال و فضائل ائمه مي نويسد:
«چون خداوند اراده نمود كه شرفي بر شرفهاي كعبه بيفزايد، ديوار كعبه را بشكافت و فاطمه بنت اسد را به درون كعبه فرا خواند و فاطمه فرزندش علي را در درون كعبه به دنيا آورد.»[8]
3. علامه حسن بن امان الله مولوي عظيم آبادي هندي، دركتاب تجهيز الجيش جريان ولادت امام علي ـ عليه‎ السلام ـ را طبق روايت «بشائر المصطفي» از يزيد بن قعنب نقل كرده است.»[9]
4. دكتر محمد شاه قادري، دانشمند و پزشك نامي سرزمين لاهور، در كتاب «مصباح المقربين» تصريح مي كند كه اميرمؤمنان در درون كعبه متولد شد و تصريح مي كند كه مادر آن جناب در حال طواف كعبه بود كه او را درد زايمان گرفت، ديوار كعبه شكافته شد و فاطمه بنت اسد به درون كعبه فرا خوانده شد، سپس تأكيد مي كند كه هرگز چنين شرف و فضيلتي به جز اميرمؤمنان براي احدي نصيب و ميسر نشده است...[10]
بنابراين با بررسي متون تاريخي به اين نتيجه مي رسيم كه جريان ولادت امام علي ـ عليه‎ السلام ـ و شكافته شدن ديوار كعبه در منابع متعددي از اهل سنت نقل شده است كه براي نمونه به شماري از آنها اشاره كرديم.
معرفي منابع جهت مطالعه بيشتر:
1ـ مصباح المقرّبين، چاپ لاهور.
2ـ مولود كعبه، چاپ ايران.
--------------------------------------------------------------------------------
[1] . صابري يزدي، عليرضا، هزار حديث در فضائل امام علي(ع)، ترجمه محمد رضا انصاري محلاتي، قم، دفتر انتشارات اسلامي، 1380ش، ص32ـ31؛ محمد بن فتّال نيشابوري، روضة الواعظين، قم، نشر رضي، 1386ق، ج1، ص76؛ ابي محمد الحسن بن محمد ديلمي، بيروت، مؤسسة اعلمي، ص211؛ علي بن عيسي اربلي، كشف الغمه ج1، ص59؛ شيخ طوسي، امالي، 1313، ص80؛ شيخ صدوق، علل الشرايع، ص56.
[2] . قزويني، سيد محمد كاظم، امام علي(ع) از ولادت تا شهادت، ترجمه علي كرمي، قم، دليل ما، 1379ش، ص43-41.
[3] . حافظ ابي عبدالله محمد بن عبدالله نيشابوري، مستدرك الصحيحين، حيدرآباد هندوستان، 1324، ج3، ص483؛ موسوي همداني، سيد محمد باقر، علي(ع) در كتب اهل سنت، تهران، واژة آرا، 1380ش، ص46.
[4] . شاه ولي الله دهلوي، ازالة الخفا، چاپ هند، ج2، ص251.
[5] . شهاب الدين ابوالثنا، سيد محمود آلوسي، سرح الفريده، در شرح قصيدة عينية عبدالباقي افندي، ص15؛ اردوبادي، محمد علي، مولود كعبه، ترجمه عيسي سليم پور اهري، قم، رسالت، 1378ش، ص81.
[6] . ابن صباغ مالكي، الفصول المهمه، ص14؛ اردوبادي، محمد علي، مولود كعبه ترجمه عيسي سليم پور اهري، قم، رسالت 1378، ص132.
[7] . محمد شريف خان شيرواني، چوتهي كتاب، به زبان اردو، 1935م، ص123؛ مولود كعبه، همان، ص1.
[8] . مولوي حافظ حكيم ظهير احمد سهسواني، ظهير البشر (به زبان اردو)، ص18؛ مولود كعبه، همان، ص218.
[9] . علامه حسن بن امان الله مولوي عظيم آبادي هندي. تجهيز الجيش، چاپ هند، ص110؛ مولود كعبه همان، ص222.
[10] . قادري، محمدشاه، مصباح المقربين چاپ لاهور، ص16؛ مولود كعبه، همان، ص228.

در برخي از روايات از امام صادق ـ عليه السّلام ـ نقل شده زماني كه فاطمة بنت اسد از كعبه خارج شد، علي ـ عليه السّلام ـ خطاب به حضرت محمد(ص) فرمودند: «السلام عليك يا أبه و رحمة الله و بركاته»، يعني: سلام و رحمت خداوند بر تو اي پدر، سپس با كمي مكث فرمود: بسم الله الرحمن الرحيم، قد افلح المؤمنون[1]... . و پيامبر گرامي اسلام هم بعد از آن فرمودند: حقا كه مؤمنين به وسيلة‌تو رستگار شدند، به خداوند سوگند، تو امير آناني و با علمت بر آنان حكومت مي‎كني! و آنان مطيع تو خواهند شد، به خدا سوگند تو راهنماي آنان هستي و به وسيلة تو هدايت مي‎شوند.[2]
علامه مجلسي در روايتي ديگر از امام صادق ـ عليه السّلام ـ چنين نقل مي كند: زماني كه ابوطالب فرزندش را ديد خوشحال شد و حضرت علي ـ عليه السّلام ـ به او سلام كرد. سپس پيامبر اسلام وارد شده و به محض ورود حضرت محمد ـ صلّي الله عليه و آله ـ علي ـ عليه السّلام ـ تكاني خورد و براي پيامبر لبخند زد و گفت: السلام عليك يا رسول الله و رحمة الله و بركاته. و بعد از كمي مكث اين آيات را قرائت كرد: (بسم الله الرحمن الرحيم × قد افلح المؤمنون× الذين هم في صلاتهم خاشعون)[3] سپس رسول خدا فرمود: حقا كه مؤمنين به وسيله تورستگار شدند، سپس حضرت علي ـ عليه السّلام ـ دنبالة آيات را خواندند تا (اولئك هم الوارثون × الذين يرثون الفردوس هم فيها خالدون) [4] و بعد از آن پيامبر ـ صلّي الله عليه و آله ـ فرمود، بخدا سوگند تو امير آناني و با علمت بر آنان حكومت مي‎كني! به خدا سوگند تو راهنماي آناني و به وسيله تو هدايت مي‌شوند.[5]
طبق روايات مذكور آياتي را كه علي(ع) در بدو تولد قرائت نمودند آيات اوليه سوريه مومنان «قد افلح المؤمنون»[6] بوده تا آية شماره 10 يعني (هم فيها خالدون).
معرفي منابع جهت مطالعه بيشتر:
1. علي مولود كعبه، محمد اردوبادي.
2. نگاهي كوتاه به زندگاين امام علي(ع)، علي آقا نوري.
3. امام اول حضرت علي(ع)، شير علي بيات.
4. شرح زندگاني حضرت علي(ع)، مهدي پيشوايي.
5. زندگاني حضرت علي(ع)، محمد علي خليلي.
--------------------------------------------------------------------------------
[1] . مومنون/1.
[2] . علامه مجلسي، بحارالانوار، دارالكتب الاسلاميه،ج 35، ص18، مناقب آل ابي طالب،‌ج 2، ص174.
[3] . مومنون/2.
[4] . مومنون/10.
[5] . همان، ج 35، ص30؛ امالي شيخ طوسي، چاپ كتابخانه اسلاميه، ص 706.
[6] . مومنون/1.

امير در لغت به معني فرمانده است، بعد از اسلام كساني را كه از سوي رسول خدا - صلي الله عليه و آله - و خلفاء به فرماندهي مأموريتهاي جنگي منصوب مي‌شدند امير مي‌گفتند، عبدالله‌بن‌ جحش پسر عمة پيغمبر ـ صلي الله عليه و آله ـ كه در سال دوم هجري مأمور كسب اطلاعات از كافران مكه شد نخستين كسي بود كه امير ناميده شد.[1]
اما عنوان اميرالمؤمنين به معني خليفه و فرمانده كل قواي اسلام از عهد عمربن خطاب باب شد و او به اشارت دو تن از صحابه خطاب اميرالمؤمنين را براي مقام خلافت برگزيد.[2] سيوطي در تاريخ الخلفاء و ابن خلدون در تاريخش به اين مطلب اشاره كرده‌اند كه: عنوان اميرالمؤمنين در عهد خلفاي اوليه و بني اميه و بني عباس تا سقوط خلافت بغداد (656) بالاترين القاب ويژه خليفه يا مدعيان خلافت بوده است.[3]
اما به اعتقاد شيعه اماميه، اميرالمؤمنين عنواني است كه خداي تعالي به علي‌بن ابي‌طالب ـ عليه السلام ـ داده است. و هيچ كس چه قبل از او و چه بعد از او برازنده اين نام نيست. در حديث آمده است كه رسول خدا - صلي الله عليه و آله - به اصحاب خود فرمود: بر علي با عنوان اميرالمؤمنين سلام كنيد و در حديث ديگر است كه خدا علي ـ عليه السلام ـ را اميرالمؤمنين ناميده است و روا نيست كسي به اين نام خوانده شود، حتي قائم آل محمد ـ عجل الله تعالي فرجه الشريف ـ را اميرالمؤمنين نمي‌گويند و به او بقيه‌الله خطاب مي‌كنند. امام محمد باقر ـ عليه السلام ـ فرموده است: خداوند علي ـ عليه السلام ـ را اميرالمؤمنين گفته‌ است، امام رضا ـ عليه السلام ـ فرموده است: چون حضرت توشة علم به مؤمنان مي‌بخشيد اميرالمؤمنين نام گرفت[4]. حافظ ابونعيم اصفهاني از انس بن مالك روايت كرده است[5] كه رسول خدا - صلي الله عليه و آله - دربارة علي ـ عليه السلام ـ فرمودند: او اميرالمؤمنين و فرمانده مأموران مجاهد و خاتم اوصياست. ابن مردويه اصفهاني آورده است[6] كه جبرئيل در محضر رسول خدا - صلي الله عليه و آله - علي ـ عليه السلام ـ را امير المؤمنين خواند. ابوالعلاء حسن بن عطار از ابن‌عباس روايت كرده است[7] كه رسول خدا - صلي الله عليه و آله- به ام‌المؤمنين ام سلمه فرمود: اي ام‌سلمه شاهد باش و بشنو، اين علي بن ابي‌طالب ـ عليه السلام ـ است كه اميرالمؤمنين و سيد مسلمانان و نهان خانة اسرار و جايگاه علم من است. عنوان اميرالمؤمنين نزد شيعه اماميه، اختصاص به علي بن ابي‌طالب ـ عليه السلام ـ دارد. و امروزه اين نام در نزد شيعيان فقط به حضرت علي(ع) اختصاصي دارد و فر د ديگري را با اين عنوان نمي آورند.
معرفي منابع جهت مطالعه بيشتر:
1. دايره المعارف بستاني، بستاني.
2. دايره المعارف تشيع.
3. الغدير، علامه اميني.
4. حليه الاولياد: ابو نعيم اصفهاني.
--------------------------------------------------------------------------------
[1] . احمد بن حنبل ، مسند، ج 1 ص 178.
[2] . اميني، عبدالحسين، الغدير، ج8، ص86.
[3] . سيوطي، جلال الدين، تاريخ الخلفا، مصر، 1371، ص138.
[4] . مجمع البحرين،‌ص 229.
[5] . اصفهاني، حافظ ابونعيم- حليه الاوليا، 1387ق، ج1، ص63.
[6] . اميني، پيشين، ج8، ص87.
[7] . همان، ج6، ص80.

با نظري ژرف، به زندگي ابوطالب اين پرسش مطرح مي‌شود كه چه عاملي او را وادار كرد تا در راه اسلام از جان و مال بگذرد و از مقام و قبيله، مايه بگذارد و همة اين‌ها را فداي برادرزاده‌اش نبي گرامي اسلام بكند. قدر مسلم علّت اين همه فداكاري‌هاي ابوطالب، تنها رشته خويشاوندي نبود، زيرا اين مطلب باعث نمي‌شود كه انسان تمام هستي خود را فداي فردي از خويشان خود بكند و حاضر گردد حتي از فرزند خود در راه او بگذرد.
بلكه علّت همة اين جانبازي‌هاي او، اعتقاد راسخ او نسبت به نبوّت محمّد ـ صلّي الله عليه و آله ـ مي‌باشد. صفحات زندگي ابوطالب نشان مي دهد كه او چهل و دو سال تمام پيامبر را ياري نمود. ابن ابي الحديد در اين باره مي‌گويد «هرگاه ابوطالب و فرزند او نبود، هرگز دين ، قد راست نمي‌كرد.[1] او در راه حفظ پيامبر ـ صلّي الله عليه و آله ـ از پا ننشست و سه سال آوارگي و زندگي در كوه‌ها و دره‌ها را بر رياست و سيادت مكّه ترجيح داد. او راضي بود تمام فرزندانش كشته شوند ولي پيامبر زنده بماند. او در هنگام مرگ به فرزندان خود گفت: من محمّد(ص) را به شما توصيه مي‌كنم، زيرا او امين قريش و راستگوي عرب، و حائز تمام كمالات است آئيني آورد كه دل‌ها بدان ايمان آورد...»[2]
از سوي ديگر، اشعار و سروده‌هاي وي، كاملاً گواهي بر ايمان و اخلاص او مي‌دهد كه ترجمة قسمتي از آن‌ها آورده مي شود: «اشخاص شريف و فهميده بدانند كه، محمّد(ص) بسان موسي و عيسي پيامبر است. همان نور آسماني را كه آن دو نفر داشتند او نيز دارد. او پيامبر است، وحي از ناحية خدا بر او نازل مي‌گرد و كسي كه اين را انكار كند انگشت پشيماني به دندان خواهد گرفت. برادر زاده‌ام! هرگز قريش به تو دست نخواهد يافت و من دست از ياري تو بر نخواهم داشت، به آن‌چه مأموري آشكار كن، از هيچ چيزي مترس... مرا به آئين خود دعوت كردي و در اين دعوت خود امين و درست‌كاري، حقا كه كيش محمّد(ص) از بهترين آئين‌هاست...»[3] آري هريك از اين اشعار در اثبات ايمان و اخلاص گوينده آن‌ها كافيست ولي از آن‌جا كه دستگاه تبليغاتي سازمان‌هاي اموي و عباسي پيوسته بر ضد آل ابوطالب كار مي‌كرد از اين نظر گروهي نخواسته‌اند يك چنين فضيلت و مزيتي را براي او ثابت كنند.
راه ديگر براي اثبات اسلام ابوطلب، اعتراف نزديكان بي‌غرض او بر اين مطلب مي‌باشد؛ چنانچه پيامبر ـ صلّي الله عليه و آله ـ و علي ـ عليه السّلام ـ و ديگر ائمه ـ عليهم السّلام ـ بر ايمان او تأكيد كردند. امام باقر ـ عليه السّلام ـ مي‌فرمايند «ايمان ابي‌طالب، بر ايمان بسياري از مردم ترجيح دارد و علي ـ عليه السّلام ـ دستور مي‌داد از طرف وي حج به جاي آورند»[4] آري جاي هيچ شك نيست كه هرگاه يك دهم گواهي‌هايي كه بر ايمان و اسلام ابوطالب در تاريخ و منابع معتبر ديگر آمده، دربارة يك فرد ديگري دور از كينه و بغض، آورده بودند همه به اتّفاق ايمان و اسلام او را تصديق مي‌كردند.
در پايان اين سؤال مطرح مي‌شود كه چگونه با وجود اين همه دلايل قاطع و ده‌ها گواه محكم بر ايمان، باز گروهي وي را تكفير كرده‌اند؟ حتّي بعضي گفته‌اند تعدادي از آيات كه مشعر بر عذاب است، در حق او نازل گرديده است!، روشن است كه هدف از طرح اين مسئله جز، طعن در فرزندان ابوطالب و بالاخص علي ـ عليه السّلام ـ چيز ديگري نيست از اين رو كه بني اميه متولي و باني اين كار بود حتّي براي اين‌كه بهتر بتوانند، ابوطالب را تكفير كنند، دامنة بحث را به پدران پيامبر هم كشانيدند و پدر و مادر آن حضرت را نيز غيرمؤمن قلمداد نمودند.
خلاصه همة علماي اماميه و زيديه، با پيروي از اهل بيت همگي اتّفاق دارند كه ابوطالب يكي از افراد با ايمان و برجستة اسلام بوده است و هم‌چنين عدّه‌اي از دانشمندان اهل سنّت چون «زيني رحلان» مفتي مكّه، هم حكم به اسلام و ايمان ابوطالب نموده است.
معرفي منابع جهت مطالعه بيشتر:
1. ترجمة الغدير، تاليف علامه اميني، ج 7.
2. ابوطالب مؤمن قريش. احمد بن زميني دهلان، ترجمة محمد مقيمي.
------------------------------------------
[1] ـ ابن ابي الحديد، شرح نهج‌البلاغه، چاپ بيروت، ج 14، ص 84.
[2] ـ سيرة حلبي، ج 1، ص 390؛ آمدي ، تاريخ الخميس، ج 1، ص 339.
[3] ـ سيرة ابن هشام، بيروت، دارالكتاب العربي، ج 1، ص 373؛ تاريخ ابن كثير، ج 2، ص 42؛ ديوان ابوطالب، ص 32.
[4] ـ ابن ابي الحديد، شرح نهج‌البلاغه، چاپ بيروت، ج 14، ص 68.
( اندیشه قم )