در کتاب‏های فقهی و ماده 299 قانون مجازات اسلامی ذکر شده که در ماه‏های حرام، دیه از هر نوع که باشد، یک سوم اضافه میشود، نه این که دوبرابر و به صورت کامل اضافه شود.افزایش مقدار دیه در ماه‏های حرام، موضوعی است که کتابهای فهقی از آن تعبیر به "تغلیظ دیه در ماه‏های حرام" می کنند.عادت عرب در زمان جاهلیت این بود که در ماه‏های حرام، به جهت تقدس و موقعیت خاص این ماه‏ها، دست از جنگ می کشید. در این ماه‏ها افراد و قبایل از جنگ آسوده میشدند و هر کس جان و مالش در امان بود،(1) همچنین حرمت مکه را رعایت می کردند(2)حرمت ماه‏های حرام و حرم مکه، در اسلام مورد تأیید قرار گرفت. در اهمیت آن همین بس که قرآن کریم در آیات متعددی به بحث از آن پرداخته است. در مورد حرمت حرم مکه نیز روایات فراوانی وجود دارد. در بعضی از منابع فقهی، علت تغلیظ حکم دیه در ماه‏های حرام، به سبب شکستن حرمت ماه حرام دانسته شده است، یعنی اگر کسی مرتکب قتل یا... در یکی از ماه‏های حرام می شود، یک دیه به جهت خود شخص و ثلث آن به جهت شکستن حرمت ماه حرام باید بپردازد.(3)حکم فقهی و قانون در این مورد، برگرفته از روایاتی است که وارد شده است. راوی می گوید:از امام صادق(علیه السلام)، در مورد دیه مردی که در ماه حرام کشته شده است سؤال کردم، حضرت فرمودند: "دیه او کامل و ثلث آن است". (4)این روایت از حیث دلالت بسیار خوب است و از حیث سند هم معتبر است. با استفاده از این روایت و روایات دیگری که در این باب هست، فقهای شیعه اصل تغلیظ دیه در ماه‏های حرام را مسلم میدانند.(5) اما در مورد عمدی یا غیر عمدی بودن قتل، از اقوال فقها به دست میآید که اکثر قریب به اتفاق آنان، تغلیظ را به صورت مطلق واجب دانسته‏اند. البته بعضی تصریح کرده‏اند که در قتل خطایی نیز تغلیظ جاری میشود.(6)آیت الله خویی (رحمت الله علیه) تصریح می فرمایند:"دیه قتل در ماه حرام، چه عمداً چه خطاءاً، دیه کامل و ثلث آن است و در این زمینه هیچ اختلافی بین فقها نیست". (7)به همین جهت، تغلیظ دیه‏ای که در ماده 299 قانون مجازات اسلامی ذکر شده شامل همه انواع قتل میشود.(8)
پی نوشت‏ها:
1- قانون دیات و مقتضیات زمانی، مرکز تحقیقات استراتژیک ریاست جمهوری، ص 486
2- همان، ص 369.
3 - النهایة، سلسلة الینابیع الفقهیه، ص 121
4- وسائل الشیعه، ج 19، باب 3 از ابواب دیات النفس، ص 149، ح 1.5
5- قانون دیات و مقتضیات زمان، ص 501
6- قانون دیات و مقتضیات زمان، ص 508.
7- مبانی تکمله - المنهاج، ج 2، ص 200
8- محشّای قانون مجازات اسلامی، ایرج گلدوزیان، ص 155.