بانک پرسش و پاسخ - تاریخ تدوین حدیث

پرسش و پاسخ های تاریخ تدوین حدیث

در چه زمانی بین شیعیان، احادیث به دسته‌ها و گروه‌های چهار گانه تقسیم شد؟

•

نمایش پاسخ ...

آيا ائمه‌ عليهم السلام از خود اثر مدون، تأليف يا رساله و تفسيري، بر جاي گذاشته‌اند ؟

•

نمایش پاسخ ...

دعاهاي وارد شده در مفاتيح مثل توسل، زيارت عاشورا، دعاي عهد، كميل و... زمان پيدايش آنها چه زماني بوده؟ آيا از زمان پيدايش حضرت آدم بوده اند؟

•

نمایش پاسخ ...

دعا ارزشمندترين عبادت ها و از بزرگترين نعمت هاي الهي به بندگانش مي باشد. به گونه اي كه جايگاه والايي را در قاموس قرآن و احاديث، به خود اختصاص داده است. به عنوان نمونه، امام سجاد ـ عليه السلام ـ در مناجات ذاكرين به خدا عرض كرده است: «و من اعظم النعم علينا جريان ذكرك علي السنتنا و اذنك لنا بدعائك؛ و از بزرگترين نعمت هاي تو بر ما جاري ساختن نام تو بر زبان و اذن تو به دعا كردن باتوست.» و يا امير المومنين ـ عليه السلام ـ در تفسير آية «صراط الذين انعمت عليهم» مي فرمايد: «منظور از نعمت، نعمات مادي از قبيل خوردني و پوشيدني نيست،‌ چرا كه خداوند متعال اين ها را هم به كفار و فساق عطا مي كند، بلكه منظور از نعمت در اين آيه شريفه، دعا است».[1]
دعا به طور كلي، به معناي درخواست كردن و طلب كردن است. به طوري كه خداوند نيز همين معنا را اراده فرموده: «ادعوني»[2] از من بخواهيد ـ اين معنا، معنايي است فراگير و فطري، به گونه اي كه هر كس خواه مسلمان ـ خواه كافر ـ خواه پيامبر و يا حتي موجودات ديگر،‌ همگي دست نياز به سوي وجود بي نياز دراز مي كنند. اما درباره پرسش که دعاهاي وارده در مفاتيح الجنان از چه زماني صادر شده اند؟ بايد گفت: اگر دعا را به كلي بررسي كنيم از زمان حضرت آدم ـ عليه السلام ـ بوده، وقتي حضرت آدم ـ عليه السلام ـ از بهشت هبوط كرد و به زمين خاكي تنزل پيدا نمود،‌ پشيمان گشت و دست به دعا برداشت.
«فتلقي آدم من ربه كلمات فتاب عليه انه هو التواب الرحيم»[3] و يا به اين صورت اگر بگوئيم، همه اين دعاها، از قبل خلقت انسان در لوح محفوظ بوده،‌ باز هم درست است. اما اگر به نحو جزئي به دعاها بنگريم كه منظور از آنها همين متون ادعيه باشد،‌ از زمان پيامبر ـ صلي الله عليه و آله ـ ائمه اطهار ـ عليهم السلام ـ صادر شده است. به عنوان مثال زيارت عاشورا، از امام محمد باقر ـ عليه السلام ـ نقل شده، اما در اصل يك كلام قدسي مي باشد، به اين گونه كه وقتي پيامبر اكرم ـ صلي الله عليه و آله ـ به معراج رفتند در آسمان چهارم، كلمات زيارت عاشورا بر قلب پيامبر اكرم ـ صلي الله عليه و آله ـ نازل گرديد سپس تا زمان امام محمد باقر ـ عليه السلام ـ مخفي ماند و تنها اهل بيت ـ عليهم السلام ـ آن را قرائت مي كردند.[4]
و يا دعاي كميل از زمان حضرت خضر ـ عليه السلام ـ بوده و منسوب به آن حضرت است. سپس سينه به سينه به اميرالمومنين ـ عليه السلام ـ انتقال يافته و آن حضرت، اين دعا را به كميل بن زياد نخعي كه از اصحاب نزديكشان بود،‌ تعليم فرمود.[5]
پس اگر مطلق دعا را در نظر بگيريم از زمان حضرت آدم بوده و اگر دعاهايي مثل توسل يا زيارت عاشورا را ملاحظه كنيم بعد از حضرت آدم ـ عليه السلام ـ و از زمان ائمه ـ عليهم السلام ـ بدست ما رسيده است.
معرفي منابع جهت مطالعه بيشتر:
1ـ شرح دعاي کميل، علي زمرديان.
2ـ شرح زيارت عاشورا، زهره صفاتي.

[1] . نهاوندي، شرح دعاي سمات.
[2] . مؤمن/60.
[3] . بقره/37.
[4] . صفاتي، زهره، شرح زيارت عاشورا.
[5] . زمرديان، علي، مفاتيح الجنان ـ شرح دعاي كميل.

اولين حديث اسلام چيست؟ و براي بيان چه مطلبي صادر شده است؟

•

نمایش پاسخ ...

سنت پس از قرآن، دومين منبع شناخت دين به شمار مي آيد كه تبيين و تفسير كليات قرآن را بر عهده دارد. اگر آموزه هاي قرآن را بر اساس روايت نبوي «إنّما العلم ثلاثة؛ آية محكمة، أو فريضة عادلة، أو سنة قائمة»[1] علم بر سه دسته است: نشانه اي استوار، يا واجبي ميانه، يا سنتي برپا. اگر بخواهيم آن را به سه بخش اساسي عقائد، اخلاق و احكام تقسيم كنيم، نقش بسيار مهم به عهده «سنت» است که ديدگاه هاي اسلام را در اين سه بخش به طور تفصيل بيان مي كند.
آنچه از پيامبر اكرم ـ صلّي الله عليه و آله ـ به صورت گفتار ايشان به ما رسيده حديث ناميده مي شود، و مطلبي به عنوان اولين حديث، در منابع روايي يافت نشد؛ منتهي از پيامبر اكرم ـ صلّي الله عليه و آله ـ كلماتي با عنوان «اولين» نقل شده است كه در اينجا به بعضي از آن کلمات اشاره مي شود:
1ـ اولين كلام ايشان، قبل از سن دو سالگي و اول زبان باز كردن؛ (درباره توحيد):
«لا اله الا الله، قدوساً، قدوساً قد نامت العيون، و الرّحمن لاتاخذه سنة و لانوم»؛ معبودي جز خداي يگانه نيست. پاك است، پاك است، به تحقيق همه چشمها در خوابند در حالي كه خداي رحمان را هيچ گاه خواب سبک و سنگين او را فرا نميگيرد.[2]
اين كلام را جناب خانم «حليمه» دايه آن حضرت از ايشان نقل كرده اند، در حالي كه شب بود و همه خوابيده بودند.
2ـ اولين كلام، بعد از مبعوث شدن به پيامبري؛ (دربارة توحيد و نبوت):
خطاب به حضرت خديجه فرمودند: «قولي لا اله الا الله محمد رسول الله؛[3] بگو: لا اله الا لله و محمد ـ صلّي الله عليه و آله ـ رسول الله»
3ـ اولين كلام، بعد از اظهار و تبليغ علني اسلام. (دربارة توحيد و نبوت و ترك شرك):
«يا معشر قريش! يا معشر العرب! ادعوكم الي شهادة أن لا اله الا الله و أنّي رسول الله، و آمركم بخلع الأنداد و ألاصنام.[4]
اي گروه قريش! اي گروه عرب! شما را دعوت مي كنم به شهادت دادن به اينكه معبودي جز خداي يگانه نيست، و اينكه من رسول خدا هستم، و شما را امر مي كنم به اينكه؛ براي خدا مثل و مانند قايل نشويد، و همه و بتها را به دور بريزيد (شرک نورزيد).
4ـ اولين خطبه اي كه (در نماز جمعه) ايراد فرموده اند: (در ستايش خداوند متعال و... ):
«الحمدلله، أحمده و استعينه و استغفره و استهديه[5] و... » تمام ستايش ها مخصوص خداست، من او را سپاس مي گويم و از او طلب ياري و و طلب آمرزش و هدايت مي كنم... .
5ـ اولين كلامي كه هنگام وارد شدن به شهر مدينه (هنگام هجرت) فرمودند: «ايّها النّاس! اطعموا الطعام! و افشوا السلام! و صلوا الارحام! و صلّوا بالليل و النّاس ينام! تدخلوا الجنة بسلام»؛[6] اي مردم! (به فقيران) اطعام كنيد! و سلام را در بين جامعه گسترش بدهيد! (به همديگر سلام كنيد) و صله‌ رحم انجام دهيد، در شب نماز بخوانيد؛ در حالي كه مردم همه در خوابند تا با سلامتي وارد بهشت شويد. كه در اينجا حضرت روي مسائل اخلاقي تاكيد كرده اند.
توجه! از آنجايي كه پيامبر ـ صلّي الله عليه و آله ـ قبل از بعثت هم معصوم مي باشد؛ فلذا كلام ايشان در سن طفوليت نيز قابل استناد خواهد بود.
جهت مطالعة بيشتر پيرامون مباحث ذكر شده به منابع مذكور در پاورقي ها مراجعه شود.

[1] . ر.ك: محمد بن يعقوب کليني، اصول كافي، تحقيق علي اكبر غفاري، دارالكتب الاسلاميه، چاپ سوم، 1388ق، ج1، ص32، ح1؛ براي آگاهي بيشتر از تبيين اين روايت ر.ك: شرح اصول كافي از صدرالمتالهين، ج2، ص37.
[2] . ر.ك: مجلسي، محمد باقر، بحارالانوار، بيروت، موسسة الوفاء، 1404ق، ج15، ص391.
[3] . ر.ك: محمد بن شهر آشوب، المناقب، قم، انتشارات علامه، 1379ق، ج1، ص46.
[4] . ر.ك: بحارالانوار، همان، ج18، ص180.
[5] . ر.ك: ابي هلال، الاوائل، بيروت، دارالكتب العلمية، چاپ اول، 1407ق، ص76.
[6] . ر.ك: الاوائل، همان، ص81.