ابتدا نكاتي را جهت تنوير اذهان و از باب مقدمه بيان كنم و سپس به ارائه راهكارهايي در رابطه با سؤال بپردازم.
الف. خداوند متعال انسانها را متفاوت آفريده و به هر كسي توانايي ويژه اي عنايت فرموده است بطوري كه در همه افراد بشر توانايي و قابليت هر كاري را به وديعه ننهاده است، بلكه براي گردش چرخ هاي اجتماع افراد را با ذوق و استعدادهاي مخصوصي آفريده است تا هر كسي رشته اي و كاري را كه دوست دارد و توانايي آن را هم دارد دنبال كند و لذا ما به اين مسئله بايد عنايت داشته باشيم. پاره‌اي از شكست ها و ناكامي هاي نوجوانان و جوانان، معلول انحراف از اين اصل مسلم است كه آنان گاهي بر اثر تبليغات غلط و تربيت هاي نادرست دنبال كاري مي روند كه ذوق و استعداد آن را ندارند و لذا شكست خورده و تو سري خور مي شوند. از اديسون سؤال شد كه چرا اغلب جوانان موفق نمي‌شوند؟ گفت: براي اينكه راه خود را نمي شناسند و در جاده ديگري گام بر مي دارند.[1]
ب. همه افراد جامعه به يك ارزشيابي ثابت و استوار از خود، احترام به خود و احترام به ديگران نيازمندند و هيچ كس نمي‌تواند نسبت به داوري ديگران بي تفاوت باشد و البته داوري ديگران هميشه واقع بينانه نيست و چه بسا اشتباه و صد در صد خلاف واقع است. نوجوانان و جوان نسبت به داوري ديگران حساسيت بيشتري دارد و به احترام و تشويق بيشتري هم نياز دارد و اگر در مدرسه يا محيط كار يا منزل، مورد تشويق منطقي قرار گيرد بر خلاقيت و تلاش خود مي افزايد و سعي مي كند در كارها، پيشرفت داشته باشد و بالعكس اگر نوجواني در محيطي همراه با تحقير و سرزنش يا تنبيه مواجه گردد نه تنها پيشرفت نداشته بلكه به افسردگي، درماندگي و احساس ناتواني ذاتي گرفتار مي شود. و لذا در دستورات ديني و تربيتي به مسئله تشويق و تنبيه توجه زيادي شده است.[2]
ج. ناكامي و شكست و عدم بازخورد مناسب در كارها باعث اختلال مي شود كه به آن درماندگي آموخته شده مي گويند مثلاً فردي كه توانايي انجام كاري را دارد ولي به دلائل متعدد مرتب به او القاء مي شود كه تو نمي تواني يا عقب مانده هستي يا اينكه پاداش مناسب از كار خود نمي گيرد، او در آينده به ناتواني آموخته شده گرفتار مي شود و خودش هم باور مي كند كه ناتوان است در حالي كه در واقع توانايي و استعداد دارد.[3]
راهكارهاي مناسب براي حل مشكل:
1. اگر به كاري علاقه نداريد يا احساس مي كنيد استعداد آن را نداريد وارد آن كار نشويد.
2. سعي كنيد به اندازه توان و قدرت خود و به مقداري كه مي توانيد كاري را به خوبي انجام دهيد، تصميم بگيريد و برنامه داشته باشيد.
3. از عجله در كارها پرهيز كنيد و با حوصله و دقت اقدام كنيد.
4. محيط كار خود را عوض كرده و با افرادي كه از نظر فرهنگي و اجتماعي مناسب هستند معاشرت داشته باشيد. كار كردن در كنار كساني كه به انسان سر كوفت مي زنند موجب ياس و نا اميدي انسان مي شود.
5. از گذشته خود و نقاط ضعف خودتان و درد دل هاي خود به دوستان جديد چيزي نگوئيد. بلكه شما تلاش كنيد تا كار را بهتر ياد بگيريد و توانمندي هاي خود را به اثبات برسانيد.
6. از شوخي و كارهاي سبك پرهيز نمائيد.
7. به توانايي و استعداد خود ايمان داشته باشيد و سعي كنيد به قضاوت هاي نادرست ديگران اهميت ندهيد. فقط در صدد تقويت استعدادهاي خود باشيد.
8. در يك كار متمركز شويد و از پراكنده كاري اجتناب نمائيد، بدست آوردن تخصص در يك زمينه بهتر است.
9. نماز، سحر خيزي، دوري از گناه و خواسته هاي نفساني را جدي بگيريد.
10. توسل، دعا و رابطه معنوي با خداوند را هر روز بهتر كنيد.
11. از هم نشيني با افراد هرزه، بي اراده، بيكار، معصيت كار شديداً اجتناب كنيد.
12. به دوستان خود احترام كرده و با متانت رفتار كنيد.
13. به توانايي و استعداد خود باور داشته باشيد و عقب نشيني نكنيد و يقين بدانيد كه مي توانيد. حتي ضعيف ترين افراد توانايي پيشرفت را دارند.
14. بهانه و نقطه ضعف از خود نشان ندهيد و با صلابت باشيد.
15. صبر، حوصله، دقت، توكل بر قدرت خداوند، تفكر در امور، سر لوحه كارتان باشد.
براي مطالعه بيشتر به كتابهاي زير مراجعه فرمائيد.
1. بودو، آلن، خلاقيت در آموزشگاه(ترجمه علي خان زاده) انتشارات مهر.
2. علي قائمي، خانواده و مسائل نوجوان و جوان، انتشارات شفق، 1370 ج 1و 2.
قال علي ـ عليه السلام ـ :
قبل از تصميم بر كاري، مشورت نما و قبل از اقدام در آن كار فكر و انديشه كن.
(غرر الحكم، ص 183)
-----------------------------------------
[1] . براي تفصيل بيشتر ر.ك: ريچارد واي چانك(ترجمه امين الله علوي) كار تيمي، رمز موفقيت: راهنماي عمل پويايي هاي گروهي، نشر مركز آموزش مديريت دولتي (بي تا)
[2] . براي مطالعه بيشتر رك: دكتر علي قائمي، خانواده و مسائل نوجوان و جوان، انتشارات شفق 1370 ج 2.
[3] .فصلنامه پژوهشهاي روانشناختي، دوره و شماره 3. 4 زمستان 1380 ص 68
( اندیشه قم )