الف) در بعضي از سال‏ها متخصصان علم نجوم ايران اعلام كردند، كه از نظر علمي امكان رؤيت هلال ماه شوال در شب 29 رمضان وجود ندارد و در عين حال بيش از هشت استان كشور همان شب ماه را رؤيت كرده‏اند.
اين نشان از ضعف علمي مؤسسات نجومي است چرا كه بهترين دليل بر امكان چيزي، وقوع است و رؤيت در آن سالها واقع شد. حال آيا اگر شما به جاي علما، بوديد اعلام آغاز ماه نو نمي‏كرديد؟
ب) در محافل علمي و مطبوعات، بحث‏ها و نقدهاي فراواني حتي در حدّ تأييد و تكذيب بارها صورت گرفته است؛ اما مركز يا مؤسسه علمي خاصي متكفل اين گونه امور نيست.
ج) اين اختلاف مربوط به همه ماه‏ها است؛ ولي چون در ماه رمضان و ذي‏الحجة (به جهت اعمال حج و روزه و عيد فطر) مسأله اهميت بيشتري پيدا مي‏كند، انعكاس عمومي و زياد دارد.
د) اگر يقين پيدا كنيد كه عيد فطر نيست، مي‏توانيد به يقين خود عمل كنيد؛ ولي ظن و گمان و امثال آن كافي نيست و از قول منجّمان فعلي ما هم حصول چنين يقيني ممكن نيست؛ زيرا بارها خلاف نظر آنها ثابت شده است.
در پايان گفتني است كه ماه وقتي در هر ماه از محاق خارج شود (كه در اصطلاح به آن تولّد ماه مي‏گويند) داراي دو تولد است (علمي و عرفي). تولد علمي ماه با دقّت‏هاي خاص علمي صورت مي‏گيرد؛ به طوري كه قابل ديدن با چشم غير مسلّح نيست و اين در مقابل تولد عرفي است كه مردم مي‏توانند هلال ماه را با چشم غير مسلح ملاحظه كنند. در شرع تولّد عرفي و رؤيت عادي هلال ماه ملاك ثبوت اول ماه‏هاي قمري است؛ يعني، ممكن است از نظر علمي ثابت باشد كه امشب ماه از محاق خارج مي‏شود؛ ولي اين مناط ثبوت اول ماه شرعي نيست. پس اختلافي كه در ميان علماء پيدا مي‏شود، به اين جهت است كه براي برخي ثابت مي‏شود كه ماه ديده شده؛ ولي براي عده‏اي ثابت نمي‏شود. از طرفي برخي از فقيهان، رؤيت ماه در يك نيم كره را، دليل بر شروع و اثبات ماه جديد در همه آن نيم‏كره مي‏دانند؛ ولي برخي ديگر قائل به لزوم رؤيت در همان شهر و كشور يا مكان‏هاي هم افق با آنها هستند.
www.eporsesh.com