علائمي كه براي بلوغ شرعي دختران در روايات آمده حاكي از نوعي تكامل جسمي و آمادگي براي امر مهم ازدواج است. اما بايد دقت كرد كه بروز و آشكار شدن برخي از اين علائم به لحاظ وضعيت خاص اقليمي عربستان كمي زودتر از ساير نقاط جهان و اعلام سن 9 سالگي به لحاظ مصالحي ديگر است كه دست بشر از رسيدن به عمق اسرار آن كوتاه است. هم‌چنين سن (9 سالگي) به معناي لزوم و وجوب ازدواج نيست بلكه صرفاً صحت ازدواج را بيان مي‌كند.[1]
مساله بلوغ شرعي دختران و مسأله شركت در انتخابات كه مورد سؤال شماست دو مسأله كاملاً متفاوت است كه توجه شما را به نكات زير جهت شمارش موارد اختلاف اين دو جلب مي‌كنيم:
1. دختري كه با سن خاص ازدواج مي‌كند در واقع زندگي مشتركي را آغاز مي‎نمايد. دختر در هر سني كه باشد حتي اگر بيش از بيست سال داشته باشد، با ازدواج، تحت سرپرستي جديد قرار گرفته است و سن بلوغ در اسلام صرفاً براي بيان نوعي علامت است كه دختر در اين سن نوعاً آمادگي ازدواج دارد. اما آيا از لحاظ روحي، شخصيتي، اجتماعي و... به تكامل نهايي رسيده يا نه؟ روايات وارده چيزي را بيان نكرده و اصطلاحاً مي‌گوئيم: ساكت است. و آيا به نظر شما براي ازدواج موفق علاوه بر سن بلوغ نيازي به حصول شرايط ديگر روحي، اجتماعي، فرهنگي و... نيست؟ قطعاً سن شرعي يكي از شرايط جواز ازدواج است و نه همة آن.
2. دختري كه به سن 9 سالگي مي‌رسد، گرچه ازدواج نكند، از يك دورة بچگي به دوره‌اي جديد پا مي‌گذارد كه صلاحيت دارد به او تكليف شود. مانند شخصي كه به پادگان رفته تا سربازي كند سرباز مكلف است مقررات پادگان را رعايت كند و تأثيري به عنوان يك سرباز در ساختار اجرائي و نظام آنجا ندارد او نمي‌تواند فرماندة پادگان يا ساير اركان را تغيير دهد و صرفاً يك نيرو است. در اسلام نيز هرگاه شخصي بالغ مي‌شود ملزم به رعايت يك سري قوانين است و بلوغ او به معناي تأثير در اجتماع و سرنوشت آن نيست بلكه رسيدن به سن تكليف يعني پذيرش بار مسئوليت الهي، اما رأي دادن معناي ديگري دارد.
3. رسيدن به سن بلوغ شرعي يعني آغاز يك فعاليت عبادي فردي و نهايتاً تشكيل خانواده. بالغ مي‌تواند در امورات شخصي تصميم بگيرد و نياز نيست تحت تكفل كسي باشد. و تصميم او براي تشكيل زندگي جديد، صرفاً مربوط به يك اجتماع كوچك است كه قطعاً مسائل جزئي و محدودتري نسبت به مسائل كشوري دارد.
4. مقوله بلوغ با مقوله شركت در انتخابات تفاوت ماهوي دارند. كسي كه رأي مي‌دهد در واقع قصد دارد كه علاوه بر دخالت در امور خود، در امور اجتماع نيز دخالت كرده و تأثير بگذارد. لازمة اين دخالت، فعال بودن عقل تجربي است. دانش‌آموز دورة‌ ابتدايي و راهنمائي، تجربة چنداني ندارد تا اينكه صلاحيت تصميم‌گيري و يا دخالت در امور مهم سياسي كشور را داشته باشد. نظر دادن از كسي بايسته است كه رشد فكري دارد. قضية رشد فكري، از ديد اسلام نيز مخفي نمانده است. در يكي از كتب فقهي (كتاب حجر) مطالبي راجع به اموال 6 دسته از افراد آمده است. يكي از اين افراد، شخص غير بالغ است. اين شخص از تصرف در اموال خود ممنوع است. او نمي‌تواند اموالش را بفروشد،‌ هديه بدهد و... مگر اينكه دو صفت در او هويدا شود الف. به سن بلوغ برسد؛ ب. رشيد شود. رشد يعني به حدي برسد كه بتواند مصلحت خود را تشخيص دهد و معمولاً با آزمايش و ا متحان اين صفت تقويت مي‌شود. هرگاه او در معاملات و... آزمايش شد و معلوم گرديد كه در بازار مي‌تواند گليم خود را از آب بيرون بكشد، حجر و منع از او برداشته مي‌شود.[2] با اين بيان وقتي در مسأله فردي اقتصادي، اسلام مسألة رشد را مطرح مي‌كند، آيا در تصميم‌گيري كلان نياز به رشد سياسي نيست؟
5. مسأله مهمي كه بايد مورد توجه قرار داد اين است كه حكومت‌ها جهت شركت مردم در سرنوشت خود طبق اصول و مباني خاص عمل مي‌كنند. به بيان ديگر نياز حاكميت براي حضور مردم در مسائل مهم سياسي متفاوت است. گاهي نياز به گونه‌اي است كه بايد تمام افراد جامعه اعم از زن و مرد، كوچك و بزرگ در صحنه باشند مثل راهپيمائي‌هاي بزرگ 22 بهمن و روز قدس، و گاهي نياز به جمع خاصي است چون حضور رزمندگان در دفاع مقدس، و گاهي اوقات نياز به حضور اقشار جامعه از سن 15 سال به بعد است و يا سن سربازي كه از 18 سال به بعد است بنابراين نمي‌توان گفت چرا حاكميت از افراد بالغ كمتر از 15 سال در تصميم‌گيريها استفاده نمي‌كند زيرا نيازي به اقشار كم سن و سال ندارد و اين مطلب مورد توجه ساير ملل نيز هست.
در پايان ضمن اظهار خرسندي از اينكه به متون ديني مراجعه مي‌كنيد، متذكر مي‌شويم كه سخني كه از پيامبر نقل كرديد، در متون حديثي ما بدين صورت است و از امام صادق ـ عليه السّلام ـ نقل شده است.
عن ابي عبدالله ـ عليه السّلام ـ قال: حدّ بلوغ الرأة تسع سنين،[3] ملاك بلوغ زن نُه سالگي است و از امام باقر ـ عليه السّلام ـ نقل شده: عن ابي جعفر ـ عليه السّلام ـ قال: الجارية اذا بلغت تسع سنين ذهب عنها اليتم و زوجّت و اقيمت عليها الحدود التامه لها و عليها،[4] وقتي دختر نُه ساله شد دورة طفوليت و كودكي او سپري شده و مي‌تواند ازدواج كند و حدود تماماً، چه به نفع او يا به ضرر او جاري مي‌شود.
خلاصه كلام اينكه بلوغ ابعاد مختلف دارد و بلوغ ازدواج تنها يك بعد آن است.
منابع جهت مطالعه بيشتر
1. بلوغ دختران، علي عطائي اصفهاني، چاپ دفتر نشر فرهنگ اسلامي
2. فقه و عقل، ابوالقاسم علي‌دوست، پژوهشگاه فرهنگ و انديشه اسلامي
3. گزيده مقالات و سخنرانيها، كتاب دوم، كميسيون امور بانوان استان فارس سال 76.
4. سن بلوغ از ديدگاه فقه شيعه و مكاتب چهارگانه، دكتر سيدمحمدمهدي احمدي، دارالنشر اسلام قم.
--------------------------------------------------------------------------------
[1] . به كتبي كه راجع به مسائل ازدواج و عوارض جانبي از دواج در سن پائين نوشته شده است. مراجعه كنيد به عنوان نمونه: سن ازدواج دختران (جمعي از نويسندگان ـ زهره رحبيان، مريم گدازگر) چاپ دبيرخانه شوراي عالي ا نقلاب فرهنگي 1380.
[2] . خوانساري، سيداحمد، جامع المدارك، ج3، كتاب حجر، ص367.
[3] . وسايل الشيعه، ج14، باب 45، ابواب مقدمات نكاح حديث 10.
[4] . وسايل الشيعه، ج1، باب 4، مقدمه عبادات حديث 3.