شوروي سابق داراي يك تشكيلات عظيم جاسوسي ـ اطلاعاتي به نام «كا. گ. ب.» بود كه در نوع خود بسيار قوي و بي نظير بود. كا. گ. ب. (K. G. B. )، واژه اختصاري يك عبارت سه كلمه اي به زبان روسي است. اين عبارت كه مفهوم آن «كميتة امنيت دولتي» مي باشد با حروف انگليسي چنين نشان داده مي شود:
Komitet Gosudarstvennoy Bezopansnosti. (K.G. B.)
سازمان امنيت شوروي در تاريخ 20 دسامبر 1917 و در نخستين سال هاي پس از انقلاب بلشويكي و روي كار آمدن «ولادمير لنين» به وجود آمد. اين سازمان ابتدا نامش «چكا» بود. «چكا» واژة اختصاري عبارت روسي «كميته فوق العاده مبارزه با ضد انقلاب، خرابكاري و نفوذ غير مجاز» بود. اولين رئيس اين سازمان «فيليكس ادموند زرزينسكي» از يك خانوادة اشرافي لهستاني بود كه در شقاوت و بيرحمي همتا نداشت. اين سازمان ابتدا قرار بود يك سازمان تحقيقاتي باشد، اما در اوايل فوريه 1918 اين سازمان به سرعت و آشكارا به عنوان يك سازمان تروريستي در آمد و شروع به قلع و قمع مخالفان كمونيسم كرد. در سپتامبر 1918 «چكا» پس از اعلان فرمان «ترور سرخ» اختيار يافت كه مظنونين را به ميل خود و بدون مراجعه به دادگاه اعدام يا زنداني كند. بسياري از قربانيان آن بدون اين كه حرفي زده يا عملي انجام داده باشند، صرفاً به جرم طبقه اجتماعي كه داشتند و يا به علت كاري كه قادر به انجام آن نبودند از بين مي رفتند. «چكا» كم كم از صورت يك سازمان پليسي به صورت يك تشكيلات نظامي در آمد و گاردهاي ضربت اين سازمان علاوه بر شركت در عمليات پليسي و سركوبي تظاهرات و اعتراضات و اعتصابات در موارد لزوم در عمليات نظامي هم شركت مي كرد. تعداد كساني كه طي سه سال اول عمر چكا يعني تا اواخر سال 1920 م به دست مأمورين اين سازمان كشته شدند بين دويست هزار تا نيم ميليون نفر تخمين زده شده است.[1]
با پايان گرفتن جنگ داخلي و تحكيم قدرت كمونيست ها، صلاح بر اين بود كه تغييراتي در سازمان امنيت داده شود. به همين جهت با فرماني كه در 6 فوريه 1922 صادر شد «چكا» منحل گرديد و «G. P. U » جانشين آن شد. «G. P. U» به معناي « اداره سياسي دولتي است» سپس اين نام در سال 1923 به «O. G. P. U » بدل گشت كه به معناي «ادارة سياسي دولت متحده» بود، و اين زماني روي داد كه جمهوري هاي مختلف شوروي دولت متحده «اتحاد جماهير شوروي» را تشكيل دادند. در سالهاي دهة 1920، «O. G. P. U » به اعمال سركوب كننده چكا جنبه رسمي داد و جنايت و ترورهاي زيادي را عليه مردم به ويژه دهقانان، اِعمال كرد.[2] در 10 ژوئيه 1934، استالين (O. G. P. U) را به صورت (G. U. G. B ) ـ اداره كل براي امنيت كشور ـ در آورد و آن را جزء «N. K. V. D » ـ كميسري خلق براي امور داخلي ـ كرد. همين سازمان بود كه تصفيه هاي خونين استالين را انجام داد و طي آن صدها هزار تن از مردم روسيه را به قتل رساند و چندين ميليون تن از آنان را به اردوگاه هاي كار اجباري در سيبري و اراضي قطبي روسيه گسيل داشت. در فاصله سال هاي 1933 الي 1939، قريب 5 ميليون تن از اعضاي حزب كمونيست شوروي مورد تصفيه قرار گرفتند. استالين اِعمال قدرت مستبدانه و تصفيه هاي خونين خود را با اعتماد به قدرت خارق العاده اي كه پليس مخفي شوروي در اختيارش گذاشته بود دنبال مي كرد.
پس از مرگ استالين در تاريخ 6 مارس 1953، به تدريج تحوّلاتي در كادر رهبري اتحاد شوروي به وجود آمد. سازمان امنيت كشور و پليس سياسي در يكديگر ادغام شدند و ادارات و بخش هاي زائد آن ها حذف گرديد و نام «كا. گ. ب» كه واژة اختصاري «كميته امنيت دولتي» بود، براي سازمان اطلاعاتي و جاسوسي اتحاد جماهير شوروي انتخاب گرديد. اين واقعه در تاريخ 13 مارس 1954 اتفاق افتاد. در اين دوره كه «خروشچف» جانشين «استالين» شده بود به ظاهر درصدد تطهير چهرة خوفناك دستگاه اطلاعاتي شوروي برآمد، اما با تثبيت پايه هاي حكومت او، سلطة سازمان پليس مخفي و جاسوسي شوروي كه اين بار با چهره جديدتري پاي به عرصه وجود نهاده بود برقرار گرديد. رؤساي سازمان پليس مخفي شوروي تغيير كرده بودند، امّا رفتار و خط مشي اين سازمان كمتر دستخوش تغيير گرديد. در سال هاي بعد تا سقوط اتحاد جماهير شوروي در سال 1990، سلطة مخوف «K. G. B» در امور داخلي و بين المللي كاملاً ملموس بود و اين دستگاه عريض و طويل با دقت و وسواس خاصّ، به امور جاسوسي و اطلاعاتي مي پرداخت.
معرفي منابع جهت مطالعه بيشتر:
1. K. G. B ـ عمليات سرّي مأموران مخفي شوروي ـ نوشتة جان بارون، بي جا، بي نا، 1973.
2. سازمان هاي جاسوسي دنيا، احمد ساجدي، انتشارات: محراب قلم، تهران 1369.
3. ك. گ. ب. مرگ و حيات دوباره، نوشته: مارتين ابن، ترجمه: محمود گوهرپي، تهران، اطلاعات، 1374.
4. كاگ.ب ي امروز يا نگاهي به درون مركز جاسوسي مسكو، جان بارون، مترجم: احمد بهپرور، تهران، رسا، 1379.
--------------------------------------------------------------------------------
[1] . ساجدي، احمد، سازمان هاي جاسوسي دنيا، تهران، محراب قلم، 1369، ص 37.
[2] . جان بارون، KGB، عمليات سري مأموران مخفي شوروي، ص 487.